Vendimi për t'i dhënë Çmimin Nobel për Paqen për vitin 2026 ish-gjyqtares ndërkombëtare Navi Pillay ka shkaktuar kritika të ashpra nga Izraeli, grupet e avokatisë pro-Izraelit dhe aleatët e Presidentit Donald Trump, duke e shndërruar atë që normalisht do të ishte një kremtim i së drejtës ndërkombëtare në një pikë të nxehtë në debatin mbi Gazën, krimet e luftës dhe akuzat për gjenocid.
Pillay, një juriste 85-vjeçare nga Afrika e Jugut dhe ish-shefja e të drejtave të njeriut e OKB-së, ka shërbyer si gjyqtare në Gjykatën Ndërkombëtare Penale (ICC), Tribunalin Ndërkombëtar Penal për Ruandën dhe Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë.
Komiteti Norvegjez i Çmimit Nobel tha se e zgjodhi Pillay "për përpjekjet e saj për të promovuar paqen dhe të drejtën ndërkombëtare" dhe vlerësoi karrierën e saj dhjetëvjeçare si gjyqtare, prokurore dhe avokate e të drejtave të njeriut. Komiteti përmendi punën e saj në gjykatat ndërkombëtare dhe përpjekjet për t'i mbajtur përgjegjës autorët e krimeve të luftës, krimeve kundër njerëzimit dhe gjenocidit, duke thënë se çmimi theksoi rëndësinë e një rendi global të bazuar në rregulla në një kohë kur sistemi ligjor ndërkombëtar përballet me presion në rritje.
Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres, e përshëndeti çmimin, duke e quajtur atë "një homazh për të gjithë ata që punojnë për të mbështetur dhe mbrojtur të drejtën ndërkombëtare, sundimin e ligjit dhe të drejtat e njeriut, si dhe për të siguruar paqen, drejtësinë dhe dinjitetin njerëzor".
Shefi i OKB-së për të Drejtat e Njeriut, Volker Türk, tha në mënyrë të ngjashme se çmimi ishte "i merituar" dhe përfaqësonte "një njohje, një riafirmim se të drejtat e njeriut, sundimi i ligjit, drejtësia dhe llogaridhënia janë themelore për gjithçka".
Por për Izraelin dhe mbështetësit e tij, zgjedhja e Pillay është e rëndësishme sepse ajo kryesoi komisionin hetimor të Kombeve të Bashkuara që arriti në përfundimin se veprimet e Izraelit në Gaza përbënin gjenocid, një gjetje që Izraeli e ka hedhur poshtë vazhdimisht. Izraeli dënon vendimin për çmimin Nobel
Zyrtarët izraelitë reaguan me zemërim menjëherë pas njoftimit.
Daniel Meron, ambasadori i Izraelit në OKB në Gjenevë, i tha Reuters se vendimi i komitetit të Nobelit ishte "i turpshëm" dhe përbënte "një mbështetje për mbështetësit e antisemitizmit si vetë Pillay". Ai e akuzoi atë se po përdorte pozicionin e saj në OKB për të minuar Izraelin dhe për të ndjekur një axhendë politike.
Kritikave iu bëri jehonë edhe kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu, i cili shkroi në X se Komiteti i Nobelit kishte "humbur busullën e tij morale" dhe akuzoi Pillay se e ndërtoi karrierën e saj rreth "shpikjes dhe përhapjes së shpifjeve të gjakut kundër shtetit të vetëm hebre".
Mosmarrëveshja përqendrohet kryesisht në rolin e Pillay si kryetare e Komisionit Hetimor të OKB-së për Territorin e Pushtuar Palestinez, gjetjet e të cilit për Gazën u hodhën poshtë ashpër nga Izraeli.
Izraeli e hodhi poshtë raportin si "skandaloz".
Pillay iu referua gjithashtu Gazës ndërsa fliste para një turme të mbledhur për të festuar çmimin në Nuremberg të Gjermanisë.
"Gjëja e fundit që bëra ishte paraqitja e raportit mbi Gazën, duke e quajtur atë që po ndodh atje si gjenocid", i tha Pillay turmës.
Çmimi tërheq kritika të ashpra
Në një deklaratë të ndarë me Newsweek të premten, Lidhja Kundër Shpifjes tha se Komiteti i Nobelit kishte shpërblyer atë që e përshkroi si "rekordin e Pillay-t për legjitimimin" e demonizimit të hebrenjve dhe izraelitëve, ndërkohë që "mbrojti antisionizmin".
ADL akuzoi Pillay për nxitjen e "akuzës së pabazuar për 'gjenocid' kundër Izraelit" dhe argumentoi se puna e saj kishte ndihmuar në ngritjen e narrativave që nxitën antisemitizmin. Grupi gjithashtu kritikoi komentet dhe qëndrimet që tha se Pillay kishte marrë në lidhje me Izraelin dhe organizatat hebraike.
"Të mësosh për këtë çmim në Nuremberg dhe të shfrytëzosh momentin për të dyfishuar pretendimin për gjenocid është një tradhti e 'kurrë më'", tha deklarata e ADL. "Komiteti i Nobelit ia ka dhënë nderin e tij më prestigjioz dikujt që i ka dhënë vazhdimisht mbështetje narrativave antisemite."
Kritikat pasqyruan një deklaratë të veçantë nga UN Watch. Organizata mbikëqyrëse me seli në Gjenevë tha se ishte "e tronditur" nga vendimi dhe argumentoi se deklaratat e mëparshme të Pillay-t për Izraelin duhet ta kishin skualifikuar atë nga marrja e çmimit. Organizata e akuzoi atë për paragjykim dhe fajësoi mënyrën se si e trajtoi hetimin e OKB-së për Izraelin.
Qendra Simon Wiesenthal gjithashtu kritikoi çmimin. Në një deklaratë të ndarë me Newsweek të premten, Jim Berk, CEO i organizatës, tha se udhëheqja e Pillay në komisionin hetimor të OKB-së për Izraelin dhe Gazën kishte ngritur shqetësime nëse institucionet ndërkombëtare po i zbatonin standardet në mënyrë të drejtë. Berk tha se vendimi rrezikonte të përforconte shqetësimet se organet ligjore ndërkombëtare zbatojnë standarde të ndryshme kur Izraeli është i përfshirë dhe paralajmëroi se "kur ky besim gërryhet, institucionet që synojnë të mbrojnë më të prekshmit humbasin besueshmërinë e tyre dhe ndjekja e paqes së qëndrueshme vuan".
Për Izraelin dhe mbështetësit e tij, polemika nuk ka të bëjë thjesht me vetë Çmimin Nobel, por me legjitimitetin që çmimi mund t'u japë gjetjeve të Pillay-t. Ata argumentojnë se nderimi i Pillay-t ngre dhe legjitimon akuzat për gjenocid që Izraeli i hedh poshtë, duke u dhënë rëndësi më të madhe ndërkombëtare gjetjeve që janë bërë një pikë qendrore kritikash ndaj sjelljes së vendit në Gaza.
Trump përforcon kritikat
Trump gjithashtu foli për polemikën. Të premten në mëngjes, ai ndau në Truth Social një postim nga avokati David Schoen që sulmonte Pillay dhe Komitetin e Nobelit.
Schoen shkroi se komiteti e kishte “turpëruar veten pa masë” duke nderuar Pillay-n, të cilën e përshkroi si “një urrejtëse të paepur të Amerikës dhe Izraelit”. Ai e akuzoi atë për kryerjen e një hetimi “të rremë” ndaj Izraelit dhe argumentoi se ajo kishte bërë “pikërisht të kundërtën” e nxitjes së paqes.
Postimi e krahasoi çmimin e Pillay me arritjet e politikës së jashtme të Trump, duke përmendur Marrëveshjet e Abrahamit, lirimin e pengjeve dhe përpjekjet për t'i dhënë fund konflikteve ndërkombëtare. Trump ka argumentuar vazhdimisht se ai meriton një Çmimin Nobel për Paqen .
Komiteti i Nobelit nuk e përmendi Trumpin në citimin e tij. Megjithatë, çmimi vjen në një kohë kur Gjykata Ndërkombëtare Penale dhe institucione të tjera ligjore ndërkombëtare janë përballur me presion në rritje nga administrata Trump, veçanërisht pasi gjykata lëshoi ??urdhër-arreste për udhëheqësit izraelitë .
Duke shpjeguar vendimin e tij, Komiteti i Nobelit tha: "Sistemi i së drejtës ndërkombëtare është nën një presion të jashtëzakonshëm dhe institucionet e tij janë nën sulm."
Komiteti e konsideroi çmimin si një mbrojtje të ligjit ndërkombëtar dhe llogaridhënies. Megjithatë, për Izraelin dhe shumë nga kritikët e Pillay-t, çmimi përfaqëson diçka shumë të ndryshme: njohje ndërkombëtare për juristen që ndihmoi në drejtimin e një prej hetimeve më të rëndësishme dhe më kontraverse të kryera ndonjëherë mbi sjelljen e Izraelit në Gaza.
Mosmarrëveshja vjen ndërsa administrata Trump ka intensifikuar fushatën e saj kundër Gjykatës Penale Ndërkombëtare, e cila është bërë një pikë qendrore e tensioneve ndërkombëtare mbi Izraelin dhe Gazën.
Sanksionet e Rubios
Të premten, Sekretari i Shtetit Marco Rubio njoftoi sanksione kundër Gjykatës Ndërkombëtare Penale, duke e akuzuar atë për kërcënim të sovranitetit të SHBA-së përmes hetimeve që përfshijnë amerikanë.
"Ose Gjykata Penale Ndërkombëtare do t'i japë fund kërcënimeve të saj, ose ne do ta japim fund Gjykatës Penale Ndërkombëtare", tha Rubio në një video të postuar në X. "SHBA-të do të vazhdojnë ta çmontojnë Gjykatën Penale pjesë-pjesë derisa amerikanët të mos jenë më të kërcënuar."
Ky veprim mori menjëherë lëvdata nga Netanyahu, i cili falënderoi Trumpin dhe Rubion në X për atë që e quajti një "vendim kritik" dhe e përshkroi gjykatën si një organ politik që kërcënon kombet demokratike dhe sovranitetin kombëtar.
Njoftimi i sanksioneve shkaktoi kritika nga disa aleatë të SHBA-së dhe nga vetë gjykata. Ministria e jashtme e Japonisë tha se ishte "thellësisht e shqetësuar" nga masat dhe përsëriti mbështetjen e saj për gjykatat ndërkombëtare, përfshirë GJPN-në.
Gjykata Ndërkombëtare Penale (GJND) i quajti sanksionet një "sulm ndaj sundimit të ligjit" dhe tha se do të vazhdojë të kryejë mandatin e saj në mënyrë të pavarur. Presidentja e GJND-së, Tomoko Akane, tha se gjykata "do të vazhdojë të përmbushë plotësisht mandatin e saj, me pavarësi dhe paanshmëri".
Në një email drejtuar Newsweek , avokati ndërkombëtar Philippe Sands e përshkroi njoftimin e Çmimit Nobel dhe sanksioneve si "një ditë për të drejtën ndërkombëtare dhe drejtësinë ndërkombëtare". Sands vlerësoi karrierën e Pillay, nga shërbimi i saj si gjyqtare në Afrikën e Jugut pas aparteidit deri te roli i saj në tribunalet ndërkombëtare dhe hetimet e OKB-së, duke e quajtur atë "të pavarur, të patrembur dhe një bartëse të pishtarit të së drejtës ndërkombëtare".
Sands gjithashtu bëri një lidhje midis çmimit Nobel të Pillay dhe veprimeve të administratës Trump kundër GJPN-së. "Pastaj, disa orë më vonë, ndoshta jo rastësisht, Administrata Trump njofton sanksione të reja drakoniane ndaj GJPN-së, për të çmontuar vetë sistemin e rregullave ndërkombëtare që Komiteti i Nobelit dhe Navi Pillay përfaqësojnë", shkroi ai.
Më vete, ministrat e jashtëm të Kanadasë, Danimarkës, Francës, Gjermanisë, Italisë, Japonisë, Holandës dhe Mbretërisë së Bashkuar lëshuan një deklaratë të përbashkët duke shprehur mbështetje për gjykatën dhe duke thënë se ata "nuk pajtohen fuqimisht" me sanksionet e SHBA-së.
Lufta kundër sanksioneve nënvizoi rëndësinë më të gjerë të Çmimit Nobel të Pillay-t. Mbështetësit e panë çmimin si njohje të një karriere të përkushtuar ndaj drejtësisë ndërkombëtare, ndërsa kritikët e panë atë si një miratim të gjetjeve që ata i hedhin poshtë. Reagimet e ndara ashpër pasqyruan betejën më të gjerë mbi rolin e gjykatave ndërkombëtare dhe mekanizmave të llogaridhënies në konflikte të tilla si ai i Gazës./ CNA
Marrë nga Newsweek Lajme ekskluzive nga CNA
Doni te informoheni te paret per lajme ekskluzive? Bashkohuni me grupin tone ne Facebook duke klikuar ketu.