Mishi i viçit është kritikuar prej kohësh për lidhjen e mundshme me sëmundjet e zemrës dhe disa lloje të kancerit. Megjithatë, ekspertët e ushqyerjes theksojnë se jo të gjitha llojet e mishit të kuq kanë të njëjtin ndikim në shëndet. Sasia e konsumuar, përmbajtja e yndyrës, mënyra e përpunimit dhe metoda e gatimit mund të bëjnë një ndryshim të rëndësishëm. Madje, një biftek pa shumë yndyrë ose një hamburger i përgatitur në shtëpi mund të jenë pjesë e një diete të ekuilibruar. Për vite me radhë, konsumi i mishit të kuq është shoqëruar me shqetësime për shëndetin. Studime të ndryshme kanë gjetur lidhje mes konsumit të lartë të mishit të kuq dhe rrezikut për sëmundje kardiovaskulare, goditje në tru dhe kancer.Lexo edhe:Jemma Kidd zbulon sekretin: Në moshën 52-vjeçare ka më shumë energji se në të 20-at, ja çfarë ndryshoi Megjithatë, disa kërkime të fundit kanë nxitur diskutime mbi madhësinë e këtyre rreziqeve. Një analizë e gjerë, që përfshiu të dhëna nga më shumë se një milion njerëz, nuk gjeti një ndryshim domethënës në rrezikun e goditjes në tru në lidhje me konsumin e mishit të kuq. Edhe disa studime të publikuara në vitet 2022 dhe 2025 kanë raportuar rezultate që nuk tregojnë rritje të qartë të rrezikut për disa sëmundje. Megjithatë, këto gjetje nuk e përjashtojnë ndikimin e mundshëm negativ të konsumit të tepërt. Organizata Botërore e Shëndetësisë, përmes Agjencisë Ndërkombëtare për Kërkime mbi Kancerin, e klasifikon mishin e kuq si ndoshta kancerogjen për njerëzit, ndërsa mishin e përpunuar si kancerogjen. Sipas dietologëve, një nga arsyet e rezultateve të ndryshme është se studimet shpesh analizojnë ushqime që ndryshojnë shumë në përmbajtjen e yndyrës, kripës, konservuesve dhe mënyrën e përgatitjes. Prandaj, pyetja kryesore nuk është vetëm nëse duhet të konsumojmë mish viçi, por edhe çfarë lloji zgjedhim dhe si e gatuajmë atë. Mishi i viçit është burim i pasur me proteina, hekur dhe vitaminë B12 Dietologia Nichola Ludlam-Raine, autore e librit “How Not To Eat Ultra Processed”, shpjegon se mishi i viçit me pak yndyrë ka vlera të rëndësishme ushqyese. “Mishi i viçit pa shumë yndyrë ofron një sasi të konsiderueshme lëndësh ushqyese edhe në porcione relativisht të vogla”, thotë ajo. Përveç proteinave cilësore, ai përmban hekur, zink dhe vitaminë B12, të cilat luajnë rol të rëndësishëm në funksionimin e organizmit. Një sanduiç me biftek mund të sigurojë rreth 30 gramë proteina, një sasi e krahasueshme me atë të një sanduiçi me mish pule. Megjithatë, përparësia e mishit të viçit qëndron te përmbajtja e disa mikronutrientëve. Sipas dietologes, 100 gramë mish viçi i gatuar dhe me pak yndyrë siguron afërsisht 2.5 miligramë hekur, 5–6 miligramë zink dhe 2.5 mikrogramë vitaminë B12. Për krahasim, e njëjta sasi gjoksi pule përmban rreth një miligram hekur, një miligram zink dhe 0.3 mikrogramë vitaminë B12. Këto dallime mund të jenë të rëndësishme për njerëzit që kanë nevoja të shtuara për disa prej këtyre lëndëve ushqyese. Proteinat ndihmojnë në ruajtjen dhe zhvillimin e muskujve, ndërsa hekuri dhe vitamina B12 janë të rëndësishme për formimin e qelizave të kuqe të gjakut dhe funksionimin normal të sistemit nervor. Zinku kontribuon në funksionimin e sistemit imunitar dhe në procese të tjera metabolike. A mund të jetë bifteku më i shëndetshëm se mishi i pulës? Megjithëse pula shpesh konsiderohet zgjedhje më e lehtë, ekspertët theksojnë se krahasimi varet nga pjesa e mishit dhe mënyra e përgatitjes. Një biftek viçi me pak yndyrë mund të përmbajë më pak yndyrë të ngopur sesa disa pjesë të pulës të konsumuara me lëkurë. Për shembull, një porcion bifteku sirloin mund të përmbajë rreth tetë gramë yndyrë totale dhe dy gramë yndyrë të ngopur. Nga ana tjetër, një porcion me disa krahë ose kofshë pule me lëkurë mund të përmbajë dukshëm më shumë yndyrë, edhe kur vlera kalorike është e ngjashme. Dietologia Ludlam-Raine thekson se yndyrat në mishin e viçit nuk janë të gjitha të njëjta. “Mishi i viçit përmban yndyrna të ngopura, por edhe yndyrna të pangopura, përfshirë sasi të caktuara të acideve yndyrore omega-3”, shpjegon ajo. Megjithatë, yndyrat e ngopura duhen kufizuar, pasi konsumi i lartë mund të ndikojë negativisht në nivelin e kolesterolit dhe në shëndetin kardiovaskular. Sipas dietologes, largimi i shtresës së dukshme të yndyrës nga një biftek mund të reduktojë rreth tre gramë yndyrë të ngopur dhe të kursejë afërsisht 50–100 kalori, në varësi të madhësisë së saj. Cilat pjesë të mishit të viçit janë më të shëndetshme? Profesori Duane Mellor, dietolog dhe ekspert i komunikimit shkencor në Universitetin Aston, rekomandon zgjedhjen e pjesëve të mishit me përmbajtje më të ulët yndyre. Sipas tij, sirloin dhe tenderloin, i njohur edhe si fileto, janë ndër alternativat më të mira. Këto pjesë zakonisht përmbajnë më pak yndyrë të ngopur sesa prerjet më të yndyrshme, si ribeye. Një porcion filetoje mund të përmbajë rreth tre gramë yndyrë të ngopur, ndërsa një porcion i madh dhe i yndyrshëm ribeye mund të arrijë deri në 20 gramë. Te ribeye, yndyra është shpesh e shpërndarë brenda mishit, gjë që e bën më të vështirë heqjen e saj. Ekspertët rekomandojnë gjithashtu pjesë të freskëta ose të ngrira të mishit, pa përpunim shtesë. Zgjedhja e një prerjeje me pak yndyrë është një mënyrë praktike për të përfituar proteina dhe minerale, duke kufizuar njëkohësisht sasinë e yndyrave të ngopura. Edhe hamburgeri mund të jetë një vakt i ekuilibruar Hamburgerët shpesh konsiderohen ushqim jo i shëndetshëm, por ekspertët thonë se gjithçka varet nga përbërësit. Një hamburger i përgatitur në shtëpi me mish viçi të grirë që përmban pesë për qind yndyrë mund të jetë një alternativë e përshtatshme për një vakt të ekuilibruar. Sipas Ludlam-Raine, 125 gramë mish i tillë mund të përmbajë rreth 170 kalori dhe dy deri në tre gramë yndyrë të ngopur. “Nëse shërbehet me shumë perime dhe një bukë hamburgeri, mund të jetë një vakt i shëndetshëm dhe i ekuilibruar”, shpjegon ajo. Megjithatë, zgjedhja e mishit të grirë me 20 për qind yndyrë mund ta rrisë ndjeshëm përmbajtjen kalorike dhe atë të yndyrave të ngopura. I njëjti parim vlen edhe për qofte, salca me mish të grirë dhe ushqime të tjera të ngjashme. Dietologia rekomandon kontrollimin e etiketës ushqyese dhe zgjedhjen e produkteve me sa më pak yndyrë dhe kripë. Hamburgerët e gatshëm mund të përmbajnë më shumë yndyrë, kripë dhe përbërës shtesë sesa variantet e përgatitura në shtëpi. Si shembull, artikulli përmend një hamburger të markës Tesco Finest që përmban 0.82 gramë kripë dhe 6.6 gramë yndyrë të ngopur. Ai përfshin gjithashtu përbërës si niseshte, dekstrozë, ekstrakte majaje, aromatizues dhe konservues. Ekspertët këshillojnë që konsumatorët të kontrollojnë listën e përbërësve dhe të vlerësojnë përmbajtjen ushqyese të produktit, jo vetëm përqindjen e mishit. Pse mishi i përpunuar konsiderohet më problematik? Sipas profesorit Mellor, ndër produktet më pak të shëndetshme të viçit janë disa lloje sallamesh, salsiçesh dhe mishrash të konservuar. Një arsye lidhet me përdorimin e kripës dhe konservuesve, përfshirë nitritet dhe nitratet. Në kushte të caktuara, këta përbërës mund të kontribuojnë në formimin e nitrozaminave, disa prej të cilave njihen për potencialin kancerogjen. “Mishi i përpunuar është një nga format më pak të shëndetshme të konsumimit të mishit të viçit”, shpjegon Mellor. Nichola Ludlam-Raine thekson se shumë studime shkencore kanë analizuar së bashku mishin e kuq dhe atë të përpunuar. Kjo mund ta vështirësojë përcaktimin e ndikimit të secilit produkt veçmas. “Mishi i përpunuar lidhet më vazhdimisht me pasoja negative shëndetësore sesa mishi i kuq i freskët”, thotë ajo. Megjithatë, shkencëtarët ende po studiojnë ndikimin e përbërësve të ndryshëm, përfshirë kripën, konservuesit, përpunimin industrial dhe metodat e gatimit. Si duhet të gatuhet mishi i viçit? Mënyra e gatimit mund të ndikojë ndjeshëm në përmbajtjen e yndyrës dhe në formimin e disa substancave potencialisht të dëmshme. Për hamburgerët dhe qoftet, Ludlam-Raine rekomandon përdorimin e skarës me rrjetë ose një metode që lejon kullimin e yndyrës së tepërt. Nëse mishi skuqet në tigan, një pjesë e yndyrës mund të largohet pas gatimit me letër kuzhine. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë veçanërisht për gatimin në temperatura shumë të larta dhe për djegien e sipërfaqes së mishit. Kur mishi ekspozohet ndaj nxehtësisë intensive, sidomos gjatë pjekjes së gjatë në flakë të drejtpërdrejtë, mund të formohen substanca të quajtura amina heterociklike (HCA). Këto përbërje janë studiuar për ndikimin e tyre të mundshëm në ADN dhe për lidhjen me rrezikun e kancerit. Një studim i publikuar në revistën shkencore “Meat Science” në vitin 2012 gjeti se mishi i pjekur shumë përmbante rreth 3.5 herë më shumë HCA sesa mishi i pjekur në nivel mesatarisht të ulët. Instituti Kombëtar i Kancerit në Shtetet e Bashkuara thekson se këto substanca mund të shkaktojnë ndryshime në ADN në studime eksperimentale. Megjithatë, provat epidemiologjike te njerëzit nuk kanë përcaktuar përfundimisht se ekspozimi përmes mishit të gatuar shkakton drejtpërdrejt kancer. Shmangni djegien e mishit në skarë Sipas ekspertëve, rreziku i formimit të përbërjeve të padëshiruara rritet kur mishi nxihet, digjet ose ekspozohet drejtpërdrejt ndaj flakëve. Për këtë arsye, rekomandohet shmangia e pjesëve të djegura dhe përdorimi i metodave më të kontrolluara të gatimit. “Gatimi në temperatura më të ulëta zakonisht prodhon më pak nga këto përbërje dhe ndihmon në ruajtjen e disa vitaminave të ndjeshme ndaj nxehtësisë”, shpjegon profesori Mellor. Gatimi i ngadaltë mund të jetë veçanërisht i përshtatshëm për pjesët më të forta të mishit, pasi i bën ato më të buta dhe ndihmon në ruajtjen e lagështisë. Pjekja në furrë është gjithashtu një alternativë e mirë për pjesët me pak yndyrë, pasi zakonisht kërkon sasi të vogla yndyre shtesë. Ekspertët theksojnë se shmangia e djegies nuk do të thotë se mishi duhet të konsumohet i pagatuar ose të lihet në temperatura të pasigurta. A është më i shëndetshëm mishi i viçit i papjekur? Disa njerëz preferojnë biftek pothuajse të pagatuar ose gatime si tartari i viçit, ku mishi konsumohet i gjallë. Megjithatë, Ludlam-Raine paralajmëron se konsumi i mishit të papërpunuar termikisht mund të sjellë rreziqe të tjera. “Mishi i gjallë ose i pagatuar mjaftueshëm mund të përmbajë baktere të dëmshme, përfshirë E. coli dhe Salmonella”, shpjegon ajo. Këto infeksione mund të jenë veçanërisht të rrezikshme për gratë shtatzëna, fëmijët e vegjël, të moshuarit dhe personat me sistem imunitar të dobësuar. Profesori Mellor shpjegon se te pjesët e plota të mishit, ndotja bakteriale shpesh gjendet kryesisht në sipërfaqe. Pjekja e duhur e sipërfaqes mund të reduktojë rrezikun, por nuk e eliminon atë në çdo rrethanë, veçanërisht nëse mishi është dëmtuar, shpuar apo kontaminuar gjatë përpunimit. Situata është ndryshe për mishin e grirë ose të prerë imët, pasi bakteret nga sipërfaqja mund të shpërndahen në të gjithë produktin. Për këtë arsye, hamburgerët dhe mishi i grirë duhet të gatuhen plotësisht, deri në një temperaturë të brendshme të sigurt, zakonisht rreth 71°C. Ndërsa bifteku i plotë mund të përgatitet sipas udhëzimeve përkatëse të sigurisë ushqimore, tartari i gjallë mbart rrezik më të lartë infeksioni. Sa shpesh duhet të konsumojmë mish viçi? Ekspertët theksojnë se mishi i viçit mund të jetë pjesë e një diete të shëndetshme, por duhet konsumuar me masë. Ai ofron proteina cilësore, hekur, zink dhe vitaminë B12, por përmban edhe yndyrna të ngopura, sasia e të cilave ndryshon sipas pjesës së mishit. Për një ushqyerje të ekuilibruar, rëndësi ka alternimi i burimeve të proteinave, duke përfshirë peshkun, mishin e shpendëve, vezët, bishtajoret dhe produktet e tjera ushqyese. Udhëzimet britanike këshillojnë personat që konsumojnë më shumë se 90 gramë mish të kuq dhe të përpunuar në ditë ta ulin mesataren në rreth 70 gramë. Gjithashtu, rekomandohet kufizimi sa më shumë i mishit të përpunuar, në përputhje me provat që e lidhin atë me rritjen e rrezikut për kancer kolorektal. Cila është mënyra më e mirë për të ngrënë mish viçi? Sipas specialistëve të ushqyerjes, zgjedhja më e mirë është mishi i freskët, me pak yndyrë, i përgatitur në mënyrë të sigurt dhe pa djegie të tepërt. Një biftek i pjekur në mënyrë të kontrolluar, i shoqëruar me perime dhe ushqime të pasura me fibra, mund të jetë pjesë e një vakti të ekuilibruar. Edhe një hamburger i përgatitur në shtëpi me mish të grirë me pesë për qind yndyrë mund të jetë alternativë e mirë, veçanërisht kur nuk shoqërohet me sasi të mëdha salcash, kripë dhe yndyre shtesë. Nga ana tjetër, konsumi i shpeshtë i salsiçeve, sallameve dhe produkteve të tjera të përpunuara duhet të kufizohet. Përfundimi i ekspertëve është se jo çdo mish viçi ka të njëjtën vlerë ushqyese apo të njëjtin profil rreziku. Zgjedhja e pjesëve me pak yndyrë, kontrolli i porcioneve, kufizimi i produkteve të përpunuara dhe gatimi i sigurt janë faktorët kryesorë që ndihmojnë në përfshirjen e mishit të viçit në një dietë të shëndetshme.
