Martin Wanendeya, The Telegraph Nga sëmundjet e fshehta të mishrave të dhëmbëve deri te smalti që nuk mund të rritet më kurrë, një dentist zbulon rreziqet e papritura që kërcënojnë buzëqeshjen tuaj në moshën e mesme.Lexo edhe:Çrregullimet e të ngrënit po rriten në mbarë botën – parashikim i zymtë për të ardhmen Kur fillova të punoja si dentist, në mesin e viteve 1990, një nga pacientet e mia të para ishte një grua rreth të 30-ave, e cila kishte fëmijë të vegjël. Ne i hoqëm të gjithë dhëmbët dhe i vendosëm proteza të plota në nofullën e sipërme dhe të poshtme. Në atë kohë, kjo nuk ishte diçka e pazakontë, pasi ishte një procedurë për të cilën ishim trajnuar. Për fat të mirë, stomatologjia ka ndryshuar jashtëzakonisht shumë gjatë tri dekadave të fundit. Sot, njerëzit presin t’i ruajnë dhëmbët e tyre. Por kjo krijon një sfidë tjetër: dhëmbëve që kanë dalë dekada më parë u kërkohet të vazhdojnë të funksionojnë edhe deri në moshën 80 apo 90-vjeçare. Goja juaj është një mjedis veçanërisht i pamëshirshëm. Dhëmbët i nënshtrohen forcave të mëdha mekanike gjatë përtypjes dhe ekspozohen ndaj acideve dhe sheqernave që përmbajnë ushqimet, ndërsa bakteret janë vazhdimisht të gatshme të përfitojnë nga çdo pakujdesi në higjienën orale. Prandaj, pas moshës 50-vjeçare, probleme që në dukje janë të vogla si tërheqja e lehtë e mishrave të dhëmbëve, një mbushje e vjetër apo lëvizja e disa dhëmbëve mund të fillojnë të grumbullohen dhe të përkeqësohen. Megjithatë, nuk është aspak vonë për të bërë diçka për shëndetin e dhëmbëve tuaj. Mishrat e dhëmbëve tërhiqen Dhëmbët mund të duken më të gjatë me kalimin e moshës. Në të vërtetë, dhëmbi nuk është rritur; janë mishrat e dhëmbëve ata që janë tërhequr, duke ekspozuar një pjesë të rrënjës që më parë ishte e mbuluar. Sipërfaqja e ekspozuar ka një ngjyrë pak më të verdhë se smalti dhe është më e ndjeshme ndaj njollosjes, erozionit dhe ndjeshmërisë. Ndërsa një shkallë e caktuar e tërheqjes së mishrave të dhëmbëve është e pritshme me kalimin e moshës, ajo mund të jetë gjithashtu shenjë e sëmundjeve të mishrave të dhëmbëve dhe humbjes së kockës, ose mund të shkaktohet nga lëvizja e një dhëmbi jashtë pozicionit të tij ideal në nofull. Si ta trajtoni Është e rëndësishme të përcaktohet nëse bëhet fjalë thjesht për tërheqje të zakonshme të mishrave të dhëmbëve, të lidhur me moshën, apo nëse kjo po ndodh për shkak të larjes së tepërt dhe të fortë të dhëmbëve ose sëmundjeve të mishrave të dhëmbëve. Nëse problemi shkaktohet thjesht nga larja e tepërt dhe e fortë, kalimi te furça elektrike e dhëmbëve do të ndihmojë, pasi ajo i pastron dhëmbët në mënyrë efektive pa kërkuar ushtrimin e forcës së tepërt. Një rishikim i Cochrane, që përfshinte 56 studime, zbuloi se, krahasuar me furçat manuale, furçat elektrike reduktuan pllakën bakteriale me 21 për qind dhe gingivitin me 11 për qind pas tre muajsh përdorimi. Nëse shkaku është sëmundja e mishrave të dhëmbëve (periodontiti), trajtimi i inflamacionit dhe kontrolli i pllakës bakteriale mund të ndalojnë ose të ngadalësojnë ndjeshëm shkatërrimin e mëtejshëm të kockës që mbështet dhëmbët. Trajtimi mund të përfshijë pastrim të thellë profesional, përmirësim të higjienës së përditshme përmes përdorimit të furçave ndërdhëmbore dhe, në rastet më të avancuara, trajtim nga një periodontolog (specialist i sëmundjeve të mishrave të dhëmbëve). Në raste të caktuara, ndërhyrjet kirurgjikale periodontale rigjeneruese, duke përdorur transplante kockore ose materiale rigjeneruese, mund të ndihmojnë në rindërtimin e një pjese të kockës. Dentisti juaj mund t'ju tregojë se çfarë trajtimi është i nevojshëm. Krijohen xhepa rreth dhëmbëve Ju nuk do ta vini re se kjo po ndodh. Pllaka bakteriale që grumbullohet pranë dhëmbit shkakton inflamacion të mishrave të dhëmbëve. Ky inflamacion bën që mishi i dhëmbit të shkëputet nga dhëmbi, duke krijuar një hapësirë të vogël, të njohur si "xhep periodontal". Më pas, më shumë pllakë bakteriale mund të futet në këtë hapësirë dhe të ngurtësohet, duke u shndërruar në gurëza nën mishrat e dhëmbëve. Në këtë fazë, fillon zhvillimi i sëmundjes së mishrave të dhëmbëve. Këta xhepa shpesh krijohen në hapësirat e fshehta midis dhëmballëve. Prandaj, pacientët shpesh habiten kur kontrolloj mishrat e dhëmbëve me sondë dhe u them se kanë krijuar xhepa periodontalë dhe se mishrat e tyre gjakosen. Si ta trajtoni Nëse problemi zbulohet herët, trajtimi është i thjeshtë. Hiqet pllaka bakteriale dhe trajtohet inflamacioni, duke i dhënë mishrave të dhëmbëve mundësinë të rikuperohen. Trupi i njeriut ka një aftësi të jashtëzakonshme për t'u riparuar, kur i jepen mjetet e duhura. Vizitat te higjienisti dentar janë një koncept relativisht i ri, por mos mendoni se ato janë një shpenzim shtesë i panevojshëm vetëm sepse më parë dentisti juaj i zakonshëm kryente pastrimin e dhëmbëve. Higjienistët dentarë bëjnë një ndryshim të madh. Vizitat çdo gjashtë muaj janë të arsyeshme. Personat që kanë probleme me mishrat e dhëmbëve duhet të paraqiten më shpesh, ndërsa ata që kanë një higjienë orale të shkëlqyer mund të shkojnë më rrallë. Lajini dhëmbët dy herë në ditë dhe përdorni fillin dentar. Ka prova që shtimi i furçave ndërdhëmbore në rutinën tuaj ndihmon në largimin e më shumë pllakës bakteriale sesa larja e dhëmbëve dhe përdorimi i fillit dentar vetëm, si dhe përmirëson treguesit e gjakderdhjes dhe thellësinë e xhepave periodontalë. Mbushjet e vjetra zhvillojnë karies Njerëzit mendojnë se, pasi një dhëmb është mbushur, problemi është zgjidhur përgjithmonë. Fatkeqësisht, kariesi mund të zhvillohet pranë një mbushjeje ekzistuese, gjendje që ne e quajmë karies i përsëritur ose sekondar. Ky është një dallim i rëndësishëm. Një mbushje riparon dëmtimin e shkaktuar nga kariesi; ajo nuk ju bën imunë ndaj sëmundjes që e shkaktoi atë në radhë të parë. Studimet mbi kariesin sekondar sugjerojnë se rëndësi kanë si gjendja e mbushjes, ashtu edhe prirja individuale e pacientit për të zhvilluar karies. Materialet e mbushjeve mund të ndryshojnë gjithashtu pas disa dekadash në gojë. Mbushjet e vjetra me amalgamë mund të krijojnë sipërfaqe të ngritura ose të parregullta, ndërsa materiali shpërbëhet ose zgjerohet. Nga ana tjetër, disa mbushje të vjetra të bardha mund të tkurren lehtë. Një hapësirë fare e vogël ose një skaj i parregullt krijon një vend ku mund të grumbullohet pllaka bakteriale. Si ta trajtoni Pastrimi i hapësirave ndërmjet dhëmbëve bëhet veçanërisht i rëndësishëm nëse keni disa mbushje, pasi shumë prej këtyre zonave të rrezikuara nuk mund të pastrohen siç duhet me furçë dhëmbësh. Ndonjëherë, pacientët bëhen dyshues dhe pyesin nëse kanë vërtet nevojë për trajtim, kur nuk ndiejnë asnjë shqetësim. Por kariesi nuk shkakton domosdoshmërisht dhimbje. Një nga vështirësitë që dentistët kanë pasur gjithmonë është hendeku midis asaj që ne mund të shohim dhe asaj që pacienti mund të ndiejë. Nëse prisni derisa dhëmbi të fillojë t'ju dhembë ose derisa mbushja të bjerë, problemi mund të jetë bërë shumë më i madh. Ju gjithmonë mund t'i kërkoni dentistit t'ju tregojë problemin. Radiografitë dixhitale, kamerat intraorale dhe skanimet tredimensionale të sipërfaqes së gojës suaj na e bëjnë tani shumë më të lehtë shpjegimin dhe evidentimin e problemeve. Dhëmbët konsumohen dhe çahen Sa herë që shtrëngoni nofullat ose kërcitni dhëmbët, ushtroni presion mbi ta. Nëse kësaj i shtojmë dekada të tëra të këtij presioni, ushqimet dhe pijet acide, si dhe konsumimin e zakonshëm, mund të arrini në të 50-at dhe të kuptoni papritur se dhëmbët tuaj duken më të shkurtër ose më të sheshtë. Një dhëmb që ka një mbushje të madhe është tashmë më i dobët nga ana strukturore. Nëse mbi të ushtrohet presion i mjaftueshëm, një pjesë e tij mund të thyhet përfundimisht. Kërcitja e dhëmbëve është shumë më e zakonshme sesa çarjet e tyre, por këto dy probleme mund të jenë të lidhura me njëri-tjetrin. Shenjat që mund të tregojnë se kërcitni dhëmbët përfshijnë zgjimin me dhimbje të nofullës, ciflosjen e përsëritur të dhëmbëve ose thyerjen e mbushjeve, si dhe vënien re se skajet e dhëmbëve të përparmë po bëhen më të sheshta, të pabarabarta ose të mprehta kundër gjuhës. Si ta trajtoni Dentisti juaj do të jetë në gjendje të përcaktojë nëse dhëmbët tuaj janë konsumuar më shumë sesa pritet për moshën tuaj. Ndonjëherë, dentistët mund t'i rindërtojnë dhëmbët në formën e tyre origjinale duke përdorur rezinë kompozite me ngjyrën e dhëmbëve. Kjo mund të rikthejë lartësinë dhe formën e humbur, pa qenë domosdoshmërisht e nevojshme të hiqet një sasi e madhe e strukturës së shëndetshme të dhëmbit. Në rastet e konsumimit më të avancuar, mund të përdoren fasetat dentare, kurorat ose restaurimet onlay. Zgjedhja varet nga sasia e strukturës së dhëmbit që ka mbetur dhe nga arsyeja që ka shkaktuar konsumimin. Në varësi të shkakut, një mbrojtëse dentare që përdoret gjatë natës mund të ndihmojë në parandalimin e dëmtimeve të mëtejshme. Edhe ushqyerja ka rëndësi. Pacientët mund të shqetësohen se vera është acide, por mua më shqetësojnë shumë më tepër pijet acide me përmbajtje sheqeri dhe lëngjet e frutave. Nuk është e nevojshme të hiqni dorë nga kënaqësitë e jetës. E rëndësishme është të kuptoni efektin e tyre të grumbulluar me kalimin e kohës dhe ta kufizoni atë. Smalti i dhëmbëve konsumohet Kur smalti shtresa e jashtme e fortë që mbron dhëmbët tuaj – hollohet, ekspozohet shtresa më e butë poshtë tij, e quajtur dentinë. Dentina është poroze, ndaj dhëmbët bëhen të ndjeshëm kur i ftohti dhe i nxehti kalojnë përmes kanaleve mikroskopike që çojnë drejtpërdrejt te nervi brenda dhëmbit. Kjo shkakton atë dhimbjen e fortë dhe të papritur që mund të ndiejmë kur hamë akullore. Një keqkuptim që dëgjoj shpesh është se smaltin e humbur mund ta "rindërtojmë". Kjo nuk është e mundur. Pasi smalti është formuar, ai nuk mund të rritet më (pavarësisht pretendimeve që mund të bëjë pasta juaj e dhëmbëve). Ekziston një dallim i rëndësishëm midis ndihmës për rimineralizimin dhe forcimin e smaltit në fazat e hershme të dëmtimit dhe rigjenerimit të vërtetë të smaltit. Si ta trajtoni Ne mund të mbrojmë smaltin që ka mbetur dhe të parandalojmë përkeqësimin e mëtejshëm. Gjithashtu, pastat e dhëmbëve për dhëmbë të ndjeshëm nuk janë thjesht një strategji e zgjuar marketingu. Një meta-analizë e gjerë, që shqyrtoi 125 prova të randomizuara me pjesëmarrjen e 12.541 pacientëve, gjeti prova se disa lloje pastash dhëmbësh për uljen e ndjeshmërisë dentare reduktonin ndjeshmërinë e dentinës duke bllokuar transmetimin e ndjesisë drejt nervit. Gjithashtu, duhet të mbroni smaltin e mbetur duke kontrolluar kariesin, duke shmangur larjen agresive të dhëmbëve dhe duke trajtuar kërcitjen e tyre. Nëse ju krijohen vazhdimisht kavitete, dentisti mund t'ju përshkruajë një pastë dhëmbësh me përqendrim të lartë fluori, për të ndihmuar në ndalimin e përparimit të zonave me karies në fazat e hershme dhe për të mbrojtur dhëmbin. Dhëmbët lëvizin dhe fillojnë të mbivendosen Dhëmbët tuaj nuk arrijnë moshën madhore dhe më pas qëndrojnë përgjithmonë në të njëjtin pozicion. Ata vazhdojnë të lëvizin gjatë gjithë jetës. Forcat e përditshme që krijohen gjatë përtypjes, gëlltitjes dhe presioni i vazhdueshëm i gjuhës, buzëve dhe faqeve i shtyjnë vazhdimisht dhëmbët. Këtë e di edhe nga përvoja ime personale. Katër vjet më parë, po i afrohesha ditëlindjes sime të 50-të dhe mbaj mend se një mëngjes, ndërsa isha shtrirë në shtrat, ndjeva një dhimbje të lehtë në një dhëmb. Sikleti u zhduk dhe atëherë kuptova se çfarë kishte ndodhur: në njëfarë mënyre, kisha vërejtur drejtpërdrejt lëvizjen e dhëmbit. Një dhëmb kishte filluar të mbivendosej me një tjetër. Kjo nuk është e pazakontë për njerëzit në të 50-at. Dhëmbët e poshtëm të qenit priren gradualisht të afrohen me njëri-tjetrin, duke shkaktuar mbivendosjen e dhëmbëve të përparmë të poshtëm. Më pas, këta dhëmbë të poshtëm mund të ushtrojnë presion mbi dhëmbët e sipërm dhe të kontribuojnë në lëvizjen e tyre gjithashtu. Ndonjëherë, pacientët vijnë tek unë të shqetësuar sepse dhëmbët e sipërm u janë shtrembëruar papritur, pa e kuptuar se lëvizja e dhëmbëve të poshtëm po ndikon në këtë proces. Ky nuk është thjesht një problem estetik: dhëmbët e mbivendosur janë më të vështirë për t'u pastruar, duke e bërë më të vështirë kontrollin e pllakës bakteriale. Si ta trajtoni Prandaj, drejtimi i dhëmbëve në të 40-at, të 50-at dhe në moshat më të mëdha mund të ketë një qëllim funksional dhe parandalues, përveç atij estetik. Sa më përket mua, vendosa të ndërhyja. Vendosa aparate ortodontike të padukshme, të vendosura pas dhëmbëve, për rreth 18 muaj. Ato e zgjidhën problemin e mbivendosjes së dhëmbëve dhe, natyrisht, më pëlqeu edhe rezultati estetik. Unë i inkurajoj pacientët e mi të bëjnë të njëjtën gjë. Madje, kam trajtuar edhe një paciente në fillim të të 80-ave me anë të aparateve transparente për drejtimin e dhëmbëve, sepse ndryshimet në kafshimin dhe pozicionin e dhëmbëve po kërcënonin aftësinë e saj për t'i ruajtur ata. Nuk jeni kurrë "shumë të moshuar" për trajtimin ortodontik. Dr. Martin Wanendeya është ortak në klinikën Ten Dental, në jug të Londrës. Ai gjithashtu jep mësim për implantologjinë dentare në Kolegjin Mbretëror të Kirurgëve dhe mban pozicione akademike dhe pedagogjike në Universitetin Goethe në Frankfurt.
