Ditën kur Shtetet e Bashkuara dhe Irani nënshkruan armëpushimin, një aeroplan nga Kina u ul në Teheran. Ngarkesa përmbante komponentë elektronikë që mund të përdoreshin për të ndërtuar pjesë për dronë dhe sisteme udhëzimi raketash. Një shenjë kjo midis shumë të tjerave e "lojës së dyfishtë" të Xi Jinping. Xi Jinping dhe Donald Lu Ditën kur Shtetet e Bashkuara dhe Irani firmosën armëpushimin, më 17 qershor, diplomacia kineze pretendoi se kishte dhënë kontributin e saj për arritjen e marrëveshjes. Ministria e Jashtme e Pekinit bëri të ditur se kishte shtuar telefonatat për t’i shtyrë palët drejt paqes, ndërsa vetë Xi Jinping, sipas palës kineze, kishte ndërhyrë personalisht me propozime për t’i dhënë fund konfliktit.
Po atë ditë, një avion i nisur nga Kina u ul në Teheran. Në hambarin e tij, me destinacion Ministrinë iraniane të Mbrojtjes, ndodheshin komponentë elektronikë që mund të përdoren për prodhimin e pjesëve të dronëve dhe sistemeve të drejtimit të raketave.
Kjo përputhje kohore del nga të dhënat doganore iraniane të analizuara nga Wall Street Journal, në një hetim të publikuar ndërsa Xi ndodhej në Uashington për takimin me Donald Trump. Në axhendën zyrtare të samitit ishin tregtia, siguria e inteligjencës artificiale dhe Tajvani. Por, sipas gazetës amerikane, çështja më e rëndësishme që qëndronte në sfond ishte mbështetja e Kinës për Iranin.
Një tjetër hetim i së njëjtës gazetë ngre një çështje edhe më të madhe: arsenali bërthamor i Kinës po zgjerohet me ritme të shpejta dhe ekzistojnë dyshime se Pekini mund të ketë shkelur në mënyrë të fshehtë moratoriumin për testet bërthamore. Të dyja historitë, të marra së bashku, japin një tablo të strategjisë së Xi Jinping dhe të vështirësisë së Donald Trump për ta përballuar këtë realitet.
Në gjashtë muajt e parë të këtij viti, dërgesat nga Kina drejt Ministrisë së Mbrojtjes së Iranit, që përmbanin komponentë me përdorim të dyfishtë, civil dhe ushtarak, ishin rreth 1,300. Sipas të dhënave të databazës ImportGenius, në këto dërgesa kishte lokalizues GPS, motorë elektrikë dhe komponentë për motorë avionësh.
Shumë prej këtyre furnizimeve hynë në Iran në bazë të nenit 119 të rregullores doganore iraniane, i cili përjashton nga tarifat doganore armatimet dhe importet për mbrojtjen. Sipas analizës, destinacioni i këtyre produkteve është mjaft domethënës.
Pas shpërthimit të luftës, më 28 shkurt, dhe bllokimit detar të porteve iraniane nga SHBA-ja në prill, Teherani e zhvendosi një pjesë të logjistikës në ajër. Kompania ajrore Mahan Air, e cila është nën sanksione amerikane pasi, sipas Departamentit të Thesarit, transporton në emër të regjimit para cash, armë dhe personel, kaloi nga katër fluturime në javë mes Kinës dhe Iranit në fillim të marsit, në rreth 27 fluturime në javë në fund të prillit.
Në javën e parë të shtatorit, numri arriti në 39 fluturime, dyfishin e nivelit para luftës. Shumë prej këtyre fluturimeve nuk mund të rezervohen as në faqen e kompanisë, pasi transportojnë mallra dhe jo pasagjerë. Sipas ekspertëve ushtarakë, ky është shndërruar në një urë ajrore dhe në një arterie jetike për programet iraniane të dronëve dhe raketave balistike.
Mes komponentëve të ofruar nga furnitorët kinezë janë edhe pjesë që përdoren për dronët Shahed, dronët iranianë me kosto të ulët që kanë shkaktuar dëme të konsiderueshme në bazat amerikane. Kate Koren, nga Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare në Uashington, ka identifikuar disa kompani kineze që këtë vit i kanë reklamuar hapur për shitje këto produkte.
Mbështetja kineze nuk kufizohet vetëm te komponentët elektronikë. Prej vitesh, kompani kineze i furnizojnë Iranit perklorat natriumi, një përbërës i lëndës shtytëse për raketat balistike. Pak ditë para fillimit të luftës, doganat iraniane regjistruan 300 tonë përbërje kimike kineze të destinuara për Ministrinë e Mbrojtjes.
Wall Street Journal ka parë një letër të dhjetorit të kaluar, në të cilën kompania kineze Haokun Energy, e cila është sanksionuar më parë, i shpjegonte një importuesi të lidhur me Iranin se eksporti i perkloratit kërkonte licenca qeveritare dhe se kompania ishte koordinuar me autoritetet kineze për ta trajtuar një pjesë të tij “në mënyrë konfidenciale”. Ky detaj është veçanërisht domethënës pasi Pekini ka deklaruar vazhdimisht se kontrollon me rigorozitet eksportet e mallrave me përdorim të dyfishtë.
Një tjetër zhvillim lidhet me hapësirën. Zyrtarë amerikanë kanë lidhur imazhe satelitore të siguruara nga subjekte kineze me sulmin iranian të 17 korrikut ndaj bazës Muwaffaq Salti në Jordani, ku u vranë tre ushtarë amerikanë.
Mbështetja ushtarake kineze për Iranin mbështetet edhe mbi një bazë të fortë ekonomike. Kina është tashmë blerësi i vetëm i madh i naftës iraniane dhe i siguron Teheranit miliarda dollarë, pavarësisht sanksioneve amerikane. Edhe para luftës, Kina blinte më shumë se 80% të eksporteve iraniane të naftës, në kuadër të marrëveshjes strategjike 25-vjeçare të nënshkruar në vitin 2021.
Pagesat kalojnë përmes kompanive guackë, shpesh në Hong Kong, dhe bankave kineze, në yuan, duke qëndruar jashtë vëmendjes së drejtpërdrejtë të Thesarit amerikan. Pas nisjes, në fund të gushtit, të “Operation Economic Outcast” nga Donald Trump dhe sekretari i Thesarit Scott Bessent, rreth katër milionë fuçi naftë iraniane mbërritën në Kinë gjatë javës pasuese, sipas kompanisë analitike Kpler. Vetëm kohët e fundit fluksi ka nisur të ngadalësohet ndjeshëm, çka tregon se presioni amerikan mund të ketë dhënë efekt.
Një nga episodet më domethënëse lidhet me Egjiptin. Pagesat në dollarë për produktet petrokimike iraniane të shitura te klientët egjiptianë kalonin përmes degës në Emiratet e Bashkuara Arabe të Banque Misr, bankë shtetërore e Kajros. Kur Thesari amerikan kërkoi ndërprerjen e këtyre transaksioneve, pagesat u zhvendosën në yuan përmes CIPS, sistemit kinez të pagesave ndërbankare ndërkufitare, shumë më pak transparent për autoritetet amerikane.
Uashingtoni e zbuloi skemën dhe ajo dështoi. Pekini dyshon se egjiptianët u kishin dhënë informacion amerikanëve dhe, sipas Wall Street Journal, Xi Jinping e ka diskutuar personalisht këtë çështje me presidentin egjiptian Abdel Fattah al-Sisi gjatë vizitës në Kajro më 1 shtator.
Ky është një shembull konkret i dedollarizimit: jo më një debat akademik, por ndërtimi i një infrastrukture financiare alternative për të anashkaluar sanksionet amerikane.
Përballë këtij realiteti, Shtëpia e Bardhë ka zgjedhur një qasje të kujdesshme. Trump u ka thënë bashkëpunëtorëve se marrëdhënia e mirë me Xi Jinping është një prioritet, ndërsa zyrtarë të lartë të administratës kanë minimizuar mbështetjen kineze për Iranin.
Në korrik, sekretari i Luftës Pete Hegseth i tha Kongresit se Kina dhe Rusia po ndihmonin Iranin. Pak ditë më vonë, Trump e kundërshtoi këtë deklaratë, duke thënë se Xi i kishte garantuar personalisht se Kina nuk po i furnizonte Teheranit armë.
“I besoj atyre”, tha Trump për Xi Jinping dhe Vladimir Putin.
Edhe Scott Bessent, i pyetur dy herë për bankat kineze, shmangu përmendjen drejtpërdrejt të Kinës. Sanksionet ndaj subjekteve kineze ekzistojnë dhe janë të shumta, por asnjë kompani e madhe nuk është prekur. Në Kongres, demokratë dhe republikanë po i kërkojnë Trumpit një qëndrim më të ashpër ndaj Kinës.
Por cili është kalkulimi i Pekinit?
Sipas analistëve të cituar nga Wall Street Journal, objektivi është dobësimi i pozitës diplomatike amerikane dhe konsumimi i arsenaleve të SHBA-së, të cilat detyrohen të përdorin municione të kushtueshme dhe të vështira për t’u zëvendësuar.
Megjithatë, Kina ka edhe kufizimet e saj. Ajo është importuesi më i madh i energjisë në botë dhe një goditje e fortë në tregun e naftës do të kishte pasoja edhe për ekonominë kineze. Pekinit nuk i nevojitet domosdoshmërisht një fitore iraniane. Sipas kësaj analize, i intereson një luftë që konsumon Amerikën pa e çuar konfliktin në një përshkallëzim që do të destabilizonte të gjithë sistemin ndërkombëtar.
Ndërkohë, një tjetër betejë zhvillohet në fushën bërthamore.Administrata Trump ka nisur bisedime diskrete me Kinën për arsenalin e saj bërthamor, në kuadër të takimeve shumëpalëshe në Gjenevë, Nju Jork dhe Kazablankë. Takime të tjera priten muajin e ardhshëm.
Në qendër të debatit është Traktati i vitit 1996 për Ndalimin Gjithëpërfshirës të Provave Bërthamore, CTBT. Traktati nuk ka hyrë kurrë në fuqi, pasi nuk është ratifikuar nga një numër shtetesh, mes tyre Kina dhe SHBA-ja. Megjithatë, Uashingtoni, Pekini dhe Moska deklarojnë se e respektojnë.
SHBA-ja akuzon Kinën se ka kryer në mënyrë të fshehtë teste “superkritike” me fuqi shumë të ulët, përfshirë një test në poligonin Lop Nur, në Xinjiang, në qershor 2020. Pekini i mohon këto akuza.
Në tetor 2025, Trump kërcënoi se do të rifillonte testet amerikane, të ndërprera që prej vitit 1992, nëse Kina dhe Rusia nuk do të ndalonin testet e tyre. Senatori republikan Tom Cotton kërkon që SHBA-ja të thyejë tabunë dhe të kryejë gjithashtu teste me fuqi të ulët.
Ndërkohë, mbështetësit e kontrollit të armëve propozojnë forcimin e mekanizmave të verifikimit përmes sensorëve sizmikë dhe të rrezatimit pranë poligoneve të testimit.
Edhe çështja e raketave është pjesë e kësaj përplasjeje. Në korrik, Kina dha vetëm dy orë njoftim për një lëshim balistik nga një nëndetëse dhe refuzoi kërkesën e SHBA-së dhe 40 vendeve të tjera për një njoftim minimal prej 24 orësh, duke e cilësuar atë si “diplomaci të mikrofonit”.
Sipas Pentagonit, Kina tashmë ka më shumë se 600 koka bërthamore dhe mund të kalojë shifrën e 1,000 deri në vitin 2030. Pekini përgjigjet se arsenali i tij mbetet shumë më i vogël se ai i SHBA-së dhe Rusisë, të cilave traktati tashmë i skaduar New START u lejonte nga 1,550 koka strategjike secilës.
Dy dosjet, Irani dhe arsenali bërthamor sipas analizës së Wall Street Journal, ndjekin të njëjtën logjikë strategjike. Kina kundërshton rregullat që i konsideron të hartuara nga SHBA-ja, nga sanksionet “e njëanshme” deri te traktatet që mund të kufizojnë fuqinë e saj, ndërsa në të njëjtën kohë përpiqet të paraqitet si fuqi e përgjegjshme, ndërmjetëse e paqes dhe garantuese e stabilitetit.
Në të dyja rastet, arma është paqartësia: komponentë me përdorim të dyfishtë, kompani guackë të krijuara pak javë përpara një kontrate dhe aktivitete bërthamore aq të vogla sa të jenë jashtëzakonisht të vështira për t’u provuar.
Objektivi, sipas kësaj analize, është konsumimi gradual i epërsisë amerikane pa kaluar në një përplasje të drejtpërdrejtë, derisa raporti i forcave të ndryshojë.
Një Kinë me 1,000 koka bërthamore në vitin 2030 do të kishte një kapacitet parandalues që sot nuk e ka. Ndërkohë, një Amerikë që konsumon arsenalet e saj në konfliktet e Lindjes së Mesme do të ishte më pak bindëse në ngushticën e Tajvanit.
Për Donald Trump, dilema mbetet ajo me të cilën janë përballur presidentët amerikanë që nga Richard Nixon: sa duhet të tolerohet për të shmangur një përplasje të drejtpërdrejtë me Kinën?
Trump ka zgjedhur të mbështetet fort te marrëdhënia personale me Xi Jinping. Por ndërsa dy liderët diskutojnë për tregtinë dhe inteligjencën artificiale, avionët e Mahan Air vazhdojnë të ngrihen nga Kina drejt Teheranit.
Ky është paradoksi i madh i marrëdhënies SHBA-Kinë, në tryezë flitet për bashkëpunim, stabilitet dhe dialog, ndërsa në terren vazhdon një luftë e heshtur për ndikimin, furnizimet, financat dhe ekuilibrin e fuqisë globale./ Përshtatur nga Corrieere della Seraoja e dyfishtë e xi jinping kundër donald trump Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Senati kërkesë Trumpit: Tërhiq ftesën për Putinin në G20! 26 Shtator 2026, 12:0312:03Rajoni dhe Bota Rusia godet “zemrën” digjitale të Ukrainës, mijëra qytetarë mbeten pa internet 26 Shtator 2026, 11:4211:42Rajoni dhe Bota “Dolce vita” për kryeministrin hungarez, Peter Magyar xhiro me Vespa në Romë; pamjet bëhen virale (Video) 26 Shtator 2026, 11:1711:17Rajoni dhe Bota Putin u përgjigjet paralajmërimeve për luftë, sulmon Evropën: Cirku iku, kllounët mbetën! 26 Shtator 2026, 10:1810:18Rajoni dhe Bota SHBA po përgatitet të sulmojë Kubën? Zbulohen skenarët 26 Shtator 2026, 08:5808:58Rajoni dhe Bota Macron jep alarmin për Rusinë: Moska po mobilizon 300 mijë trupa të tjera për luftën 26 Shtator 2026, 08:5908:59Rajoni dhe Bota