Ilustrim Pakti i Mekës mes Arabisë Saudite, Turqisë dhe Pakistanit sinjalizon një ndryshim të raportit të forcave në Lindjen e Mesme, ku vendet sunite po marrin një rol gjithnjë e më dominues. Megjithatë, kjo nuk garanton më shumë siguri. Për një stabilitet afatgjatë, shtetet e rajonit duhet të ndryshojnë mënyrën se si i trajtojnë rivalitetet dhe konfliktet mes tyre… Ka pasur një periudhë kur konferencat ndërkombëtare, si panairi teknologjik Leap, ishin projekte prestigji për Mohammed bin Salmanin. Vit pas viti, princi saudit i kurorës shfaqej në sallat e konferencave të mëdha, i rrethuar nga emrat kryesorë të industrive përkatëse.
Ai njoftonte investime rekord, ngiste makina elektrike dhe bisedonte me drejtues të kompanive teknologjike. Këtë herë, megjithatë, situata duket ndryshe. Leap, një prej panaireve më të mëdha të teknologjisë së informacionit, zhvillohet sërish këtë vit. Por në Riad, vëmendja dhe investimet po zhvendosen nga inteligjenca artificiale, robotika dhe qytetet e së ardhmes drejt industrisë së mbrojtjes. Lufta dhe siguria po dominojnë agjendën.
Arabia Saudite është kthyer në një shtet të vijës së parë
Pas sulmeve të Izraelit dhe Shteteve të Bashkuara kundër Iranit, edhe Arabia Saudite është kthyer në një shtet të vijës së parë. Bllokimi i Ngushticës së Hormuzit ka vështirësuar eksportet e naftës, ndërsa avionët luftarakë sauditë kanë rrëzuar mbi Riad dronë që Teherani i kishte dërguar në shenjë hakmarrjeje.
Përballë kësaj situate, bin Salman, i cili kishte synuar të qëndronte larg konflikteve të vendeve fqinje, vendosi të krijonte një aleancë të re. Së bashku me Turqinë dhe Pakistanin, fuqi bërthamore, Arabia Saudite ra dakord disa javë më parë për një aleancë të përbashkët ushtarake: Paktin e Mekës, të emërtuar sipas qytetit më të shenjtë të Islamit.
Mbetet e paqartë nëse marrëveshja mund ta mbrojë realisht Arabinë Saudite nga raketat dhe dronët iranianë. Shumica e dispozitave të saj vazhdojnë të jenë sekrete dhe nuk dihet nëse Pakistani dhe Turqia do të hynin në luftë në mbështetje të partnerëve të rinj. Për më tepër, Ankaraja dhe Riadi gjatë viteve të fundit kanë qenë shpesh më shumë rivalë sesa partnerë.
Raporti i forcave po ndryshon
Megjithatë, aleanca përcjell një sinjal të qartë. Krijimi i saj tregon se, tre vjet pas sulmit të Hamasit ndaj Izraelit, në rajon po formohet një rend i ri. Ende nuk është e qartë se çfarë forme do të marrë ai.
Seria e luftërave që ka përfshirë rajonin që prej 7 tetorit ka ndryshuar tashmë raportin e forcave në Lindjen e Mesme. Disa vende kanë përfituar, mes tyre Turqia, e cila ka zgjeruar ndikimin e saj në Siri. Të tjera kanë pësuar goditje të rënda.
Në radhë të parë është Irani. Edhe nëse presidenti amerikan Donald Trump nuk arrin ta detyrojë regjimin iranian të ndryshojë kurs përmes bombardimeve apo të rihapë Ngushticën e Hormuzit, rrjeti dikur i fuqishëm i Teheranit, i përbërë nga milici dhe aleatë shtetërorë, është dobësuar rëndë.
Ndikimi iranian nuk do të zhduket plotësisht. Por, Irani shiit e ka humbur rolin e fuqisë përcaktuese rajonale. Në plan të parë kanë dalë shtetet me shumicë sunite: Turqia, Katari, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe, mbi të gjitha, Arabia Saudite, një nga prodhuesit kryesorë të naftës në botë dhe kujdestare e vendeve të shenjta të Mekës dhe Medinës. Turqia po shndërrohet në rivalin kryesor të Izraelit
Turqia dhe Arabia Saudite po përpiqen në veçanti të krijojnë një qendër të re pushteti në Lindjen e Mesme, një lloj boshti arabo-osman. Pas rrëzimit të Bashar al-Assadit në Siri, i cili ishte aleat i Iranit, në këtë konfigurim përfshihet edhe Damasku.
Kjo aleancë e re shënon një ndryshim të rëndësishëm. Për herë të parë pas dekadash, shtetet sunite po marrin përsëri një rol dominues në hapësirën mes Mesdheut dhe Gjirit, ndërsa boshti shiit i udhëhequr nga Irani është dobësuar.
Për shumë sunitë, ky zhvillim shihet si rikthim i një ekuilibri historik, pasi deri në fund të Perandorisë Osmane pjesa më e madhe e Lindjes së Mesme ishte qeverisur nga kalifë dhe sulltanë sunitë. Rikthimi i forcave sunite në pushtet në vende si Siria ka krijuar entuziazëm mes mbështetësve të tyre në rajon.
Por ndryshimi i pushtetit sjell edhe konflikte të reja. Pas tërheqjes së ndikimit iranian, Turqia, anëtare e NATO-s, rrezikon të shndërrohet në kundërshtarin kryesor rajonal të Izraelit. Dy fuqitë ushtarake tashmë përplasen për interesa në Siri.
Aleancat e reja mbeten të paqëndrueshme
Edhe në Gjirin Persik rivalitetet vazhdojnë. Emiratet e Bashkuara Arabe nuk duan të pranojnë pa kushte rolin udhëheqës të Arabisë Saudite dhe ndjekin politikën e tyre. Abu Dhabi ka ndërtuar marrëdhënie të ngushta me Izraelin dhe Indinë, pavarësisht dallimeve që këto vende kanë me partnerët e Riadit.
Ky konfigurim mund ta çojë Lindjen e Mesme drejt krizave të reja. Në vend të Iranit, perceptimi për kundërshtarin kryesor mund të zhvendoset, sipas rrethanave, drejt Turqisë, Arabisë Saudite ose Izraelit.
Megjithatë, aleancat e reja nuk janë të pandryshueshme. Frika nga Teherani mbetet e madhe, por po kështu ekziston shqetësimi për veprimet ushtarake të Izraelit. Për këtë arsye, edhe vende që konsiderohen kundërshtare mund të bashkëpunojnë kur interesat e tyre përputhen.
Rrjeti i ri i interesave, rivaliteteve dhe bashkëpunimit përfshin jo vetëm sigurinë, por edhe marrëdhëniet ekonomike dhe korridoret e lëndëve të para. Ai mbetet i brishtë. Sipas autorit, një Lindje e Mesme e organizuar rreth Paktit të Mekës nuk do të ishte domosdoshmërisht më e sigurt se rajoni i dominuar më parë nga ndikimi iranian.
Vende të brishta si Libani, Iraku dhe Jemeni mund të shndërrohen përsëri në hapësira ku fuqitë fqinje zgjidhin rivalitetet e tyre. Në Bejrut, për shembull, qarkullojnë dyshime se Turqia mund të mbështesë në mënyrë të fshehtë Hezbollahun për të ushtruar presion ndaj Izraelit, duke ndihmuar kështu në mënyrë indirekte edhe Iranin.
Rajoni, ndërkohë, ende nuk është rimëkëmbur nga luftërat e fundit. Pasojat janë të dukshme përgjatë rrugës nga Bagdadi, përmes Damaskut, drejt Bejrutit.
Fshatra dhe qytete të shkatërruara shtrihen përgjatë rrugëve. Në Falluxha të Irakut shihen ende posterë të milicive proiraniane. Në shkretëtirën siriane vazhdojnë të veprojnë mbetje të organizatës Shteti Islamik, ndërsa në jug të Libanit aviacioni izraelit kryen sulme kundër Hezbollahut.
Për t'i dhënë fund ciklit të konflikteve, rajonit i duhet bashkëpunim pragmatik dhe afatgjatë. Ky bashkëpunim nuk mund të mbështetet vetëm te aleancat ushtarake apo marrëveshjet kundër një armiku të përbashkët. Ai kërkon një mirëkuptim mes fuqive kryesore rajonale për rregulla të përbashkëta që mund të ulin tensionet.
Rajoni duhet të rishikojë bindjet e vjetra
Lindjes së Mesme do t'i nevojitej një marrëveshje e krahasueshme, në parim, me Kongresin e Vjenës që riorganizoi Evropën pas luftërave napoleonike. Fuqitë rajonale do të duhej të pranonin rregulla detyruese: të mos sulmojnë fqinjët, të mos mbështesin milici në shtete të tjera dhe të mos përdorin konfliktet e jashtme për rivalitetet e tyre.
Një marrëveshje e tillë është e vështirë për sa kohë disa aktorë vazhdojnë të vënë në dyshim legjitimitetin e kundërshtarëve të tyre. Në botën arabe ekziston kundërshtim i fortë ndaj Iranit ose Izraelit, në varësi të orientimit politik dhe ideologjik. Por pa përfshirjen e këtyre dy fuqive joarabe, argumenton autori, stabiliteti i qëndrueshëm mbetet i paarritshëm.
Kjo kërkon gjithashtu rishikimin e disa bindjeve të rrënjosura: A do të zgjidheshin vërtet problemet e rajonit nëse regjimi i Republikës Islamike do të largohej nga pushteti në Teheran? A është forca e vetmja mënyrë për të ndikuar te shtetet arabe? A duhet që ekzistenca e Izraelit dhe çështja palestineze të konsiderohen problemi qendror, të cilit duhet t'i nënshtrohet çdo çështje tjetër?
Për vite me radhë, shumë vendimmarrës rajonalë i kanë shmangur këto pyetje, duke ia atribuar problemet faktorëve të jashtëm ose kundërshtarëve politikë: Shteteve të Bashkuara, imperializmit, Iranit, islamizmit apo sionizmit.
Lindja e Mesme rrezikon të mbetet prapa
Tani, ndërsa Shtetet e Bashkuara po përballen me vështirësi në konfliktin me Iranin dhe po reduktojnë gradualisht rolin e tyre tradicional në Lindjen e Mesme, vendet e rajonit duhet të marrin më shumë përgjegjësi për sigurinë e tyre.
Nëse Mohammed bin Salman dhe udhëheqësit e tjerë rajonalë nuk arrijnë të krijojnë rregulla për një bashkëjetesë të qëndrueshme, Arabia Saudite dhe fqinjët e saj mund të përballen me pasoja serioze ekonomike dhe politike.
Edhe qendrat që deri tani janë konsideruar histori suksesi, si Dubai dhe Doha, mund të vuajnë nga vazhdimi i luftës me Iranin. Në konferencën Leap në Riad, autori përshkruan një brez profesionistësh të aftë dhe ambiciozë nga vende të ndryshme arabe.
Por konfliktet e vazhdueshme kufizojnë mundësitë e tyre. Ndërkohë, pjesë të Azisë dhe Afrikës po avancojnë ekonomikisht dhe teknologjikisht. Në një botë që po bëhet gjithnjë e më shumë multipolare, Lindja e Mesme rrezikon të humbasë terren. Sipas përfundimit të autorit, as një aleancë ushtarake si Pakti i Mekës nuk mund ta ndryshojë këtë pa një marrëveshje më të gjerë politike mes fuqive të rajonit. /Përshtati Pamfleti nga NZZ/ lindja e mesme pakti i mekes ekujlibra Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota “Operacioni Carpet”, plani i ri i Zelenskyt për të gjunjëzuar Carin 5 Shtator 2026, 09:0109:01Rajoni dhe Bota Negociatat për Ukrainën, Rusia mesazh Trumpit: Merrni parasysh realitetet në terren 5 Shtator 2026, 09:0109:01Rajoni dhe Bota Tronditje në Pentagon, Shtëpia e Bardhë kërkon zëvendësues për numrin dy të Hegseth 5 Shtator 2026, 08:5008:50Rajoni dhe Bota Rrjedhja e sekreteve trondit Pentagonin: Hetohen zyrtarë të lartë ushtarakë 5 Shtator 2026, 08:4408:44Rajoni dhe Bota Trump trondit me deklaratën: Kontrollojmë Iranin, Venezuelën dhe Hormuzin 5 Shtator 2026, 07:4307:43Rajoni dhe Bota Britani/ Skandali i ri i financimit trondit Reform UK, Nigel Farage hedh poshtë akuzat 4 Shtator 2026, 22:5922:59Rajoni dhe Bota