Ishte viti 1975 kur gjeokimisti Wallace Broecker shpiku termin "ngrohja globale", duke e përfshirë atë në titullin e artikullit të tij të botuar në Science, "Ndryshimi Klimatik: A jemi në prag të një Ngrohjeje të Theksuar Globale?". Që atëherë, është bërë një term i zakonshëm, subjekt i një numri gjithnjë e në rritje studimesh shkencore. Një nga më të fundit, i botuar në Nature Communications, identifikoi zonat e botës ku ngrohja globale po përshpejtohet më shpejt dhe që kur.
"Ne donim të jepnim një pamje më të qartë, rajon pas rajoni, se ku po përshpejtohet në të vërtetë ngrohja dhe kur filloi ky përshpejtim", shpjegon Claudie Beaulieu, koordinatore e studimit.
Autorët analizuan pesë baza të dhënash të mëdha të temperaturave sipërfaqësore të regjistruara nga viti 1970 deri në vitin 2024, duke kërkuar kohët kur shkalla e ngrohjes në një zonë të caktuar ndryshoi. Studimi identifikoi disa zona ku temperaturat u rritën më shpejt: Bolivia, Mesdheu lindor, Paqësori Verior dhe Zelanda e Re.
Meksika dhe Kina, zonat më "të nxehta"
Përshpejtimi më i madh duket se ka ndodhur në Gjirin e Meksikës dhe Kinën juglindore. Këtu, ritmi i ngrohjes është rritur afërsisht dhjetëfish që nga viti 2012 dhe pesëfish që nga viti 2013, përkatësisht. "Studimi ynë tregon se përshpejtimet rajonale të ngrohjes u shfaqën në valë të dallueshme, me data fillimi që variojnë nga vitet 1980 deri në vitet 2010, varësisht nga zona gjeografike", thekson Beaulieu.
Edhe pse studimi nuk jep përgjigje përfundimtare për arsyet e këtyre rritjeve, autorët hipotetizojnë se një pjesë e fajit mund të jetë për shkak të rënies së aerosoleve atmosferike, veçanërisht atyre që përmbajnë squfur. Këto grimca të vogla reflektojnë rrezet diellore, duke krijuar një lloj mburoje dhe duke ftohur atmosferën. Në Kinë, rënia e emetimeve të dioksidit të squfurit e lidhur me mbylljen e termocentraleve me qymyr mund të ketë kontribuar në përshpejtimin e ngrohjes globale.
Përveç kësaj, fenomene natyrore si El Niño dhe lëkundjet e oqeanit si PDO (Lëkundja Dekadale e Paqësorit) ose AMO (Lëkundja Multidekadale e Atlantikut) mund të luajnë gjithashtu një rol.
Ndikimet në popullata dhe ekosisteme
Një rritje e vogël në shkallën e ngrohjes mund të rezultojë në një rritje disproporcionale të ngjarjeve ekstreme të motit. Rajonet dhe ekosistemet më të populluara dhe më pak të zhvilluara, të cilat janë më të adaptueshme ndaj rritjeve graduale të temperaturës, do të pësonin pasojat më të mëdha.
"Shpresa është që puna jonë të ofrojë mjete dhe mbështetje për të parashikuar më mirë ndikimet në nivel lokal dhe për të përqendruar ndërhyrjet aty ku ato janë më të nevojshme", përfn Beaulieu.