Përtej dritave të skenës dhe magjisë së kinemasë, jeta e artistëve shqiptarë gjatë regjimit komunist ishte e mbushur me rreziqe të paimagjinueshme, ku një shfaqje e vetme mund të ndante kufirin mes suksesit kombëtar dhe dënimit të ashpër shtetëror. Në një rrëfim ekskluziv dhe thellësisht emocional në Pasvon nga Alfred Lela, mjeshtri Bujar Kapexhiu ka hedhur dritë mbi njërën prej periudhave më të errëta të jetës së tij dhe të historisë së artit shqiptar: pasojat dramatike të Festivalit të 11-të të Këngës në RTSH dhe dërgimin e tij në punë të detyruar për riedukim ideologjik. Festivali i 11-të, i zhvilluar në dhjetor të vitit 1972, u pa fillimisht si një dritare lirie, një përpjekje e mundimshme për të sinkronizuar muzikën dhe kulturën shqiptare me ritmet evropiane. Por kjo flladitje perëndimore u shtyp me një brutalitet të jashtëzakonshëm nga diktatori Enver Hoxha, i cili e cilësoi atë si një shfaqje dekadente. Kapexhiu theksoi se ai vetë e konsideron atë festival si një vlerë të madhe kombëtare, një pikë referimi absolute për lëvizjen dhe modernizimin e artit, i cili edhe sot mbetet një nga evenimentet më cilësore në të gjitha drejtimet. Mirëpo, faturën e këtij modernizimi, ai e pagoi shtrenjtë.
Sipas dëshmisë së tij, pak kohë pas festivalit, ai u pushua pa paralajmërim nga puna si regjisor në Estradën e Tiranës. Në librezën e tij të punës, një dokument që vuloste fatin e individit në atë sistem, motivacioni i pushimit ishte shkruar qartë dhe ftohtë: "Largohet nga puna për tendenca liberale dhe moderniste".
Kjo vulë e vulosi atë si një element të rrezikshëm për dogmën e Partisë së Punës. Si formë ndëshkimi dhe për ta "thyer" artistin mendërisht dhe fizikisht, atij iu caktua një dënim prej tre vitesh punë të rëndë në prodhim, specifikisht në repartin e derdhjes së tubave masivë prej betoni në Kombinatin e Ndërtimit "Josif Pashko".
Në atë mjedis tejet të vështirë industrial, synimi i regjimit ishte nënshtrimi. Megjithatë, Kapexhiu, i cili në atë kohë kishte një përgatitje të shkëlqyer sportive dhe ishte i fuqishëm fizikisht, gjeti mënyra për të mbijetuar dhe madje për të dalë fitimtar mbi absurditetin e situatës.
Ai tregon sesi filloi të realizonte norma pune të papara, duke e bërë i vetëm me një punëtor tjetër një proces që zakonisht kërkonte tre persona. Ky zell i tepruar, sado absurd të duket, ishte një mekanizëm mbrojtës, një mjet mbijetese për t'i treguar makinerisë së partisë se ai ishte "i gatshëm për t'u riedukuar".
Ajo që është thellësisht prekëse në analizën e Kapexhiut është qasja e tij ndaj punëtorëve të thjeshtë të atij kombinati. Edhe pse ata e njihnin nga televizioni dhe e dinin që ai kishte rënë në goditjen e ashpër të partisë—çka i frikësonte për shkak të pasojave të mundshme të shoqërimit me një "armik"—punëtorët treguan një nivel të lartë humanizmi.
Ata shpesh përpiqeshin ta mënjanonin nga proceset më të rrezikshme dhe më të rënda fizike me pretekstin se ai nuk ishte specialist. Kapexhiu thekson se sot, kur i takon në rrugë ata ish-kolegë të betonit, ai ndjen vetëm mirënjohje dhe dashamirësi. Ai e kujton atë periudhë të dhunshme jo me urrejtje për klasën punëtore, por me një vlerësim për solidaritetin njerëzor që e mbajti gjallë moralisht.
Fundi i këtij dënimi erdhi në një formë po aq burokratike dhe politike sa edhe fillimi i tij. Për shkak të nevojës së shtetit për të themeluar një studio të filmit të animuar në Kinostudio, dhe në mungesë të një regjisori të specializuar, emri i Kapexhiut u rikthye në tavolinat e pushtetit. Kjo kërkoi një mbledhje qesharake dhe formale të gjithë punëtorëve të ndërmarrjes në prani të delegatëve të komitetit të partisë, të cilët duhet të ngrinin dorën për të vërtetuar se "artisti ishte riedukuar me sukses".
Kjo analizë e thellë e Bujar Kapexhiut nuk është thjesht një kujtim personal; ajo është një skaner i ftohtë i mekanizmave totalitarë, të cilët kishin fuqinë t'i merrnin penelin artistit për t'i futur në dorë lopatën e betonit, duke provuar se në diktaturë, arti dhe mendimi i lirë janë format më të larta të krimit shtetëror. Kontakto me Politiko në rast se: Mendoni se nuk shkruajmë Shqip Mendoni se kemi bërë shkelje etike Mendoni se kemi bërë CopyPaste Mendoni se kemi bërë FakeNews Doni të postoni nje Lajm