Ilustrim Marrja e Mokhas dhe ishullit Perim ndryshon ekuilibrin ushtarak në Jemen dhe rrit presionin mbi ngushticën Bab el-Mandeb, një nga rrugët më të rëndësishme detare për tregtinë dhe eksportet e energjisë Huthit kanë ndërmarrë një ofensivë të re ushtarake në Jemen dhe kundër Arabisë Saudite, duke zgjeruar konfliktin rajonal në një moment kur lufta me Iranin ka rritur ndjeshëm rëndësinë e Detit të Kuq për eksportet saudite të naftës.
Sipas një analize të April Longley Alley dhe Allison Minor në Foreign Affairs, grupi i mbështetur nga Irani sulmoi të martën Arabinë Saudite me dronë dhe raketa balistike. Sulmet shkaktuan zjarre në objekte të naftës në jug të vendit dhe plagosën më shumë se 70 persona.
Dy ditë më vonë, pas luftimeve të ashpra në disa fronte në Jemen, huthit zmbrapsën forcat qeveritare të mbështetura nga Arabia Saudite përgjatë bregdetit të Detit të Kuq dhe morën portin strategjik të Mokhas.
Të premten, qeveria jemenase njoftoi gjithashtu se huthit kishin marrë ishullin Perim, në hyrje të ngushticës Bab el-Mandeb. Kjo rrugë ujore lidh Detin e Kuq me Oqeanin Indian dhe përbën një nga korridoret kryesore të transportit detar ndërkombëtar.
Mokha ndodhet më pak se 80 kilometra nga Bab el-Mandebi. Kontrolli i portit dhe i ishullit Perim u jep huthive një pozicion shumë më të fortë pranë ngushticës dhe rrit aftësinë e tyre për të kërcënuar transportin detar.
Presion i ri mbi Arabinë Saudite
Ofensiva ndryshon një status quo që kishte mbizotëruar përgjatë bregdetit jemenas dhe dobëson armëpushimin që kishte qëndruar në pjesën më të madhe që nga viti 2022.
Koha e ofensivës ka rëndësi të veçantë. Për shkak të kufizimeve në Ngushticën e Hormuzit gjatë luftës me Iranin, Deti i Kuq është shndërruar në një rrugë alternative jetike për eksportet saudite të naftës.
Sipas autorëve, që nga rifillimi i sulmeve të huthive në korrik, eksportet saudite të naftës përmes Bab el-Mandebit kanë rënë me 95 për qind. Sulmet ndaj infrastrukturës dhe anijeve pranë kompleksit portual të Yanbut kërcënojnë gjithashtu transportin e naftës drejt veriut dhe më pas përmes Egjiptit.
Në këtë mënyrë, huthit po ushtrojnë presion jo vetëm mbi qeverinë jemenase, por drejtpërdrejt edhe mbi interesat ekonomike dhe strategjike të Riadit.
Autorët e Foreign Affairs argumentojnë se këto veprime kanë hapur në praktikë një front të dytë të luftës me Iranin dhe kanë rritur presionin mbi tregjet ndërkombëtare të energjisë dhe financave.
Huthit i paraqesin veprimet e tyre kryesisht në kontekstin e konfliktit të brendshëm jemenas, por analiza vëren se lidhjet e tyre me Teheranin janë forcuar.
Irani nuk ushtron komandë të drejtpërdrejtë mbi huthit, sipas autorëve, por ka ndikim të konsiderueshëm mbi grupin.
Teherani kërkon gjithashtu që çdo marrëveshje me Shtetet e Bashkuara të përfshijë heqjen e asaj që Irani e quan “bllokadë” ndaj Jemenit. Në praktikë, kjo nënkupton heqjen e kufizimeve saudite ndaj territoreve të kontrolluara nga huthit, përfshirë kryeqytetin Sana, si dhe përfundimin e mbështetjes për qeverinë jemenase.
Në planin strategjik, autorët vlerësojnë se Irani mund të përfitojë nga një situatë ku Teherani ushtron presion mbi Ngushticën e Hormuzit, ndërsa huthit kontrollojnë ose kërcënojnë Bab el-Mandebin.
Një konfigurim i tillë do t'i vendoste Iranin dhe partnerët e tij në pozicione të forta pranë dy prej pikave më të rëndësishme detare të Lindjes së Mesme.
Dobësitë e koalicionit kundër huthive
Ofensiva ka nxjerrë në pah edhe problemet brenda forcave që luftojnë kundër huthive.
Forcat e qeverisë jemenase mbeten të fragmentuara, ndërsa gjatë ofensivës së fundit Arabia Saudite nuk siguroi mbështetjen e afërt ajrore dhe ndihmën tjetër që kërkonte situata në terren.
Riadit i ishte krijuar mundësia për të bashkuar më shumë forcat qeveritare nën komandën e tij pasi Emiratet e Bashkuara Arabe u tërhoqën nga Jemeni dhe Këshilli Tranzitor Jugor humbi pozicionin e mëparshëm.
Megjithatë, rënia e shpejtë e Mokhas ka ngritur pikëpyetje mbi kohezionin dhe aftësinë luftarake të këtyre forcave. Gjatë tërheqjes janë raportuar madje përplasje mes forcave qeveritare nga Mokha dhe njësive jugore.
Humbjet territoriale mund të dobësojnë më tej moralin dhe të thellojnë ndarjet brenda kampit kundër huthive.
Përballë pasigurisë rajonale, Riadi ka zgjeruar bashkëpunimin e tij të sigurisë.
Më 30 korrik, Arabia Saudite njoftoi krijimin e një koalicioni detar prej 14 shtetesh për mbrojtjen e Detit të Kuq, ku përfshihen Turqia, Pakistani, Egjipti, Sudani dhe Xhibuti.
Një javë më vonë, princi i kurorës Mohammed bin Salman nënshkroi në Mekë një marrëveshje të ndërsjellë mbrojtjeje me Turqinë dhe Pakistanin.
Megjithatë, ndikimi ushtarak i këtyre marrëveshjeve mbetet i paqartë. Sipas Reuters, Pakistani i kërkoi Iranit të frenonte huthit pak përpara marrjes së Mokhas, por as Pakistani dhe as Turqia nuk kanë hyrë drejtpërdrejt në luftimet në Jemen.
Arabia Saudite ka kërkuar gjithashtu mbështetje nga Uashingtoni. Sipas Axios, Shtetet e Bashkuara i dhanë Riadit miratimin për sulmin ndaj aeroportit të Sanas.
Megjithatë, përfshirja më e gjerë amerikane nuk është e sigurt. Administrata amerikane po përpiqet të ruajë armëpushimin dypalësh me huthit, në fuqi që nga maji 2025, ndërsa një pjesë e konsiderueshme e kapaciteteve ushtarake amerikane në rajon është angazhuar në krizën rreth Hormuzit.
Sipas Axios, Presidenti Donald Trump refuzoi kërkesat saudite për sulme ajrore kundër huthive pas avancimit të tyre të fundit.
Rreziku i dy pikave të kontrollit
Arabia Saudite ka eksportuar gjatë luftës rreth tre deri në pesë milionë fuçi naftë në ditë përmes porteve të saj në Detin e Kuq, duke e kthyer këtë rrugë në një alternativë thelbësore ndaj Hormuzit.
Kontrolli i zgjeruar i huthive pranë Bab el-Mandebit mund ta rrezikojë edhe këtë rrugë.
Sipas analizës së Foreign Affairs, skenari më shqetësues për Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre do të ishte krijimi i një realiteti ku Irani ushtron kontroll ose presion mbi Hormuzin, ndërsa huthit bëjnë të njëjtën gjë në Bab el-Mandeb.
Këto dy ngushtica mbështesin flukse tregtare me vlerë prej triliona dollarësh në vit.
Ndërkohë, bashkëpunimi i huthive me milici irakiane dhe lidhjet e tyre në rritje me grupe të armatosura në Somali, Sudan dhe pjesë të tjera të Bririt të Afrikës shtojnë rrezikun që konflikti jemenas të përhapet më tej.
Autorët e analizës argumentojnë se një fitore vendimtare ushtarake kundër huthive nuk përbën aktualisht një skenar të besueshëm.
Në të njëjtën kohë, fitoret e fundit të grupit mund ta vështirësojnë një marrëveshje politike, pasi huthit mund të kërkojnë kushte edhe më të favorshme.
Në vitin 2023, Kombet e Bashkuara ndihmuan në negocimin e një udhërrëfyesi që parashikonte pagesën e pagave të sektorit publik dhe dhënien e një pjese të të ardhurave nga nafta dhe gazi për zonat e kontrolluara nga huthit, në këmbim të një armëpushimi të përhershëm dhe fillimit të një procesi politik.
Marrëveshja nuk u realizua. Huthit nisën më pas sulmet kundër transportit detar në Detin e Kuq, të cilat i paraqitën si mbështetje për Hamasin gjatë luftës në Gaza.
Tani grupi synon të sigurojë kushte më të favorshme se ato të propozuara në vitin 2023, përfshirë dëmshpërblime lufte.
Megjithatë, huthit përballen edhe me presion të madh ekonomik në territoret që kontrollojnë. Më shumë se gjysma e popullsisë së Jemenit përballet me pasiguri të rëndë ushqimore, ndërsa rreth gjashtë milionë njerëz ndodhen në nivele emergjente privimi, pranë kushteve të urisë.
Negociatat si rrugëdalje
Sipas Alley dhe Minor, Arabia Saudite, qeveria jemenase dhe partnerët e tyre duhet fillimisht të ndalojnë avancimin e mëtejshëm të huthive dhe të pengojnë konsolidimin e kontrollit të tyre mbi veriun e Jemenit dhe Bab el-Mandebin.
Por autorët theksojnë se presioni ushtarak duhet t'i shërbejë rikthimit te negociatat dhe jo synimit për një fitore totale.
Ata sjellin si shembull vitin 2021, kur një ofensivë e koordinuar saudito-emiratase ushtroi presion mbi huthit pasi këta të fundit braktisën negociatat dhe nisën një ofensivë tokësore. Fushata ndihmoi më pas në krijimin e kushteve për armëpushimin.
Një strategji e ngjashme, sipas analizës, do të kërkonte sot edhe kapërcimin e ndarjeve brenda koalicionit kundër huthive dhe krijimin e një vizioni politik të besueshëm për të ardhmen e Jemenit.
Pa një marrëveshje të tillë, konflikti rrezikon të shndërrohet nga një luftë civile me ndërhyrje rajonale në një arenë më të gjerë rivaliteti ku mund të përfshihen drejtpërdrejt Irani, Shtetet e Bashkuara, Izraeli, Rusia dhe Turqia.
Në këtë skenar, Jemeni nuk do të ishte më vetëm një fushëbetejë për ndikim rajonal. Pozicioni i tij pranë Bab el-Mandebit mund ta shndërrojë vendin në një pikë qendrore të konkurrencës mes fuqive të mëdha. /Përshtati Pamfleti nga Foreign Affairs/ irani huthi hormuzi Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Hetimi që lidhi tri kontinente: Rrjeti ballkanik pas ngarkesës gjigante të kokainës 11 Shtator 2026, 18:3218:32Rajoni dhe Bota Empatia strategjike: Ndërtimi i kohezionit politik në të gjithë NATO-n! 11 Shtator 2026, 18:3018:30Rajoni dhe Bota 11 shtatori, luftërat dhe Trump: Si Amerika humbi vetëbesimin e saj 11 Shtator 2026, 17:5617:56Rajoni dhe Bota Trump e lidh luftën me Iranin me 11 Shtatorin: Nuk do t’i harrojmë kurrë, prandaj luftojmë sot 11 Shtator 2026, 17:4817:48Rajoni dhe Bota Meloni bën prapakthehu, rebelimi i aleatëve vë qeverinë nën presion 11 Shtator 2026, 17:3317:33Rajoni dhe Bota Memoriali i Pentagonit për 11 shtatorin, Trump dhe Hegseth shtyjnë përpara luftën me Iranin 11 Shtator 2026, 17:3217:32Rajoni dhe Bota