Ngushtica e Hormuzit Eksportet e naftës nga Gjiri Persik janë rikthyer pranë niveleve të paraluftës, ndërsa sulmet ndaj cisternave po shtohen. Analistët paralajmërojnë se përballja mes Uashingtonit dhe Teheranit mund të kalojë në një fazë të zgjatur konflikti asimetrik, pa një zgjidhje të qartë politike… Shtetet e Bashkuara kanë arritur të kufizojnë aftësinë e Iranit për të bllokuar transportin e naftës përmes Ngushticës së Hormuzit, por nuk kanë arritur të eliminojnë kërcënimet ndaj anijeve tregtare. Kjo situatë po krijon një realitet të ri në Gjirin Persik, ku rifillimi i eksporteve të energjisë shoqërohet me sulme të vazhdueshme dhe kosto të larta sigurie.
“Ata e kanë humbur plotësisht kontrollin mbi ngushticën”, deklaroi sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, të mërkurën në Athinë, duke iu referuar Iranit.
Sipas kompanisë së monitorimit të transportit detar Kpler, gjatë shtatorit nga Gjiri Persik u eksportuan të paktën 16.5 milionë fuçi naftë bruto në ditë, një nivel i krahasueshëm me mesataren e paraluftës, duke përjashtuar eksportet iraniane. Ndërkohë, bllokada amerikane dhe sanksionet kanë ndërprerë pothuajse plotësisht eksportet detare të naftës së Iranit.
Megjithatë, burime të sigurisë detare i thanë agjencisë Reuters se sulmet ndaj cisternave që kalojnë nëpër Hormuz kanë arritur nivelin më të lartë javor që nga fillimi i luftës, shtatë muaj më parë.
Të martën, Kpler regjistroi vetëm shtatë anije mallrash që kaluan përmes ngushticës, numri më i ulët që nga 23 korriku. Përpara luftës, këtë rrugë e përshkonin mesatarisht rreth 125 anije të mëdha tregtare në ditë. Këto të dhëna tregojnë se, megjithëse Uashingtoni ka arritur të shmangë ndërprerjen e plotë të furnizimit me naftë, siguria e transportit detar mbetet e brishtë.
Një sistem alternativ që mban në funksion eksportet
Rimëkëmbja e eksporteve të naftës nuk nënkupton rikthimin e kushteve të mëparshme. Ajo është rezultat i një sistemi të ri transporti, i cili mbështetet te tubacionet alternative, transferimi i ngarkesave ndërmjet anijeve dhe shoqërimi ushtarak amerikan.
Kpler vlerëson se aktualisht rreth 40 për qind e naftës bruto të rajonit eksportohet pa kaluar përmes Hormuzit, kryesisht nëpërmjet tubacioneve saudite dhe atyre të Emirateve të Bashkuara Arabe. Përpara luftës, kjo përqindje ishte vetëm 17 për qind.
Që nga maji, anijet luftarake amerikane kanë shoqëruar trafikun detar në kuadër të operacionit “Project Freedom”. Për këtë arsye, Kpler nuk e konsideron më një marrëveshje mes Uashingtonit dhe Teheranit si kusht të domosdoshëm për rifillimin e kalimit të naftës përmes ngushticës.
Edhe kompania këshilluese për rreziqet politike Eurasia Group vlerësoi këtë javë se përpjekjet iraniane për ta mbajtur të mbyllur Hormuzin kanë dështuar. Megjithatë, Teherani nuk ka ndërprerë veprimet kundër transportit detar.
Sipas Qendrës së Përbashkët të Informacionit Detar (JMIC), pesë anije tregtare, përfshirë cisterna nafte dhe transportuese të gazit natyror të lëngshëm, u goditën nga dronë ose predha të paidentifikuara ndërmjet 3 dhe 6 tetorit.
Ministria e Jashtme e Indisë njoftoi se 12 anëtarë të ekuipazhit të njërës prej anijeve mbetën të plagosur. Ndërkohë, Garda Revolucionare Islamike e Iranit paralajmëroi përmes radios një anije tjetër që të kthehej pas, përndryshe do të bëhej objekt sulmi. Anija iu bind urdhrit.
Më 7 tetor, tre dronë goditën një cisternë rreth 51 milje detare larg Katarit. Ky ishte sulmi i parë i konfirmuar brenda Gjirit Persik që nga 9 shtatori. Autoritetet nuk kanë përcaktuar zyrtarisht përgjegjësinë për këto goditje, ndërsa JMIC e vlerëson nivelin e kërcënimit në ngushticë si shumë të lartë.
Irani ndryshon strategjinë e përballjes
Sipas analistëve, Irani nuk ka më kapacitetin për të ndalur plotësisht rrjedhën e naftës nga Gjiri Persik, por mund të vazhdojë të ndikojë në çmimet e transportit dhe të sigurimeve, duke goditur anijet dhe infrastrukturën energjetike.
Eurasia Group vlerëson se Teherani nuk synon domosdoshmërisht rikthimin e luftimeve intensive, por një përballje afatgjatë që synon konsumimin gradual të kapaciteteve dhe burimeve të kundërshtarit.
Kjo strategji përfshin sulme ndaj anijeve tregtare dhe ndërprerje të rrugëve alternative të furnizimit.
Muajin e kaluar, dronë të lëshuar nga Iraku shkaktuan ndërprerjen për 11 ditë të funksionimit të tubacionit saudit Lindje–Perëndim, një prej rrugëve kryesore që shmang Hormuzin. Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se Irani kishte gjasa të ishte përgjegjës.
Ahmed S. Hashim, profesor i asociuar i studimeve të luftës në Universitetin Deakin në Australi, tha për revistën Newsweek se Irani e ka përshtatur strategjinë e tij ushtarake duke decentralizuar mbrojtjen, zgjeruar hapësirën e operacioneve dhe përdorur armë relativisht të lira në numër të madh.
Ai paralajmëroi se nuk duhet nënvlerësuar aftësia iraniane për përshtatje dhe inovacion, megjithëse theksoi se një përshkallëzim i drejtpërdrejtë ushtarak nuk do të ishte në favor të Teheranit.
Rosemary Kelanic, drejtuese e Programit për Lindjen e Mesme në institutin Defense Priorities, e përshkruan këtë qasje si luftë guerile, të mbështetur në sulme të shpejta me dronë, raketa, mjete të vogla detare dhe mina.
Sipas saj, këto mjete janë relativisht të lira, të vështira për t'u zbuluar dhe mund të përdoren për një periudhë të gjatë. A mund të konsiderohet fitore amerikane?
Pavarësisht suksesit në ruajtjen e eksporteve të naftës, disa ekspertë kundërshtojnë përfundimin se SHBA-ja e ka fituar betejën për Hormuzin.
Kelanic argumenton se nuk mund të shpallet fitore për sa kohë përballja vazhdon dhe Irani ruan aftësinë për të sulmuar cisternat.
Mona Yacoubian, drejtuese dhe këshilltare e lartë e Programit për Lindjen e Mesme në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS), e cilëson zgjidhjen amerikane si të përkohshme dhe të paplotë.
Ajo thekson se shoqërimi ushtarak dhe rrugët alternative kanë ndihmuar kryesisht eksportet e naftës bruto, por nuk kanë zgjidhur problemet e transportit të gazit natyror të lëngshëm, heliumit, plehrave kimike dhe mallrave me kontejnerë.
Sipas Kpler, eksportet e karburanteve të përpunuara nga Gjiri Persik mbeten në rreth gjysmën e nivelit të paraluftës.
Nate Swanson, drejtues i Projektit për Strategjinë ndaj Iranit në Atlantic Council, vlerëson se Komanda Qendrore Amerikane ka arritur rezultate të rëndësishme në transportin e naftës, por mbetet e paqartë nëse këto arritje taktike mund të shndërrohen në një fitore strategjike.
Ai vëren se mbajtja hapur e Hormuzit nuk ishte ndër objektivat fillestare të luftës të shpallura nga administrata Trump.
Ndërkohë, çmimet e larta të energjisë dhe kostot e operacioneve ushtarake po shtojnë presionin politik ndaj Shtëpisë së Bardhë përpara zgjedhjeve të mesmandatit në nëntor.
Krahasimi me luftën në Irak
Analiza e Newsweek tërheq një paralele me luftën amerikane në Irak.
Më 1 maj 2003, presidenti i atëhershëm George W. Bush shpalli fitoren e Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të tyre gjatë një fjalimi në bordin e një aeroplanmbajtëseje pranë San Diegos.
Megjithatë, pas përfundimit të fazës konvencionale të luftës, forcat amerikane kaluan më shumë se tetë vjet duke luftuar kundër grupeve kryengritëse.
Sipas kësaj analogjie, misioni aktual amerikan për shoqërimin e anijeve dhe zbatimin e bllokadës mund të kthehet në një angazhim afatgjatë, ndërsa Irani mund të vazhdojë sulmet me mjete asimetrike.
Ekspertët pranojnë se rrethanat e dy konflikteve ndryshojnë ndjeshëm, por krahasimi nxjerr në pah vështirësinë e përkthimit të epërsisë ushtarake në stabilitet të qëndrueshëm.
Tre faktorët që mund të përcaktojnë vazhdimin e luftës
Sipas Swanson, zhvillimet e ardhshme varen nga tre procese që po ecin paralelisht.
I pari lidhet me presionin ekonomik dhe ushtarak ndaj Iranit, i cili mund të çojë në lëshime politike ose trazira të brendshme.
I dyti ka të bëjë me mundësinë që Irani të intensifikojë sulmet kundër infrastrukturës energjetike të vendeve të Gjirit.
I treti lidhet me aftësinë e presidentit Trump për të mbështetur politikisht dhe financiarisht një operacion të kushtueshëm, veçanërisht nëse republikanët humbasin kontrollin e Kongresit.
Swanson parashikon se, për sa kohë asnjëri prej këtyre faktorëve nuk sjell një ndryshim vendimtar, situata mund të mbetet në ngërç.
Të enjten, pas raportimeve se Shtëpia e Bardhë kishte kërkuar alternativa për goditje ushtarake përpara zgjedhjeve, Trump u zotua të mos sulmonte Iranin para zgjedhjeve të 3 nëntorit, por theksoi se bllokada amerikane do të mbetej plotësisht në fuqi.
Eurasia Group e ka rritur nga 25 në 35 për qind vlerësimin për mundësinë e një përshkallëzimi të rëndësishëm gjatë këtij viti. Kompania vlerëson se skenari më i mundshëm, me 55 për qind, është vazhdimi i një përballjeje të zgjatur.
Kelanic e vlerëson në më pak se 25 për qind mundësinë e zgjidhjes së konfliktit brenda vitit.
Ajo paralajmëron gjithashtu se një destabilizim i rëndë i Iranit mund të krijojë grupe të armatosura që kontrollojnë pjesë të bregdetit pranë Hormuzit dhe vazhdojnë sulmet ndaj anijeve, edhe në mungesë të një autoriteti qendror me të cilin Uashingtoni mund të negociojë.
Në këto kushte, sfida kryesore për Shtetet e Bashkuara nuk është vetëm ruajtja e qarkullimit të naftës, por krijimi i kushteve të sigurisë që do të lejonin përfundimin e angazhimit të tyre ushtarak.
Për momentin, rikthimi i eksporteve tregon se Irani nuk ka arritur ta mbyllë plotësisht rrugën strategjike të Hormuzit. Megjithatë, vazhdimi i sulmeve tregon se kontrolli mbi transportin detar mbetet i kontestuar dhe se rezultati përfundimtar i përballjes nuk është përcaktuar. /Përshtati Pamfleti nga Newsweek/ hormuzi irani shba Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Trump tërhiqet nga sulmi ndaj Iranit, bie çmimi i naftës në tregjet ndërkombëtare 9 Tetor 2026, 17:3817:38Rajoni dhe Bota SHBA sanksionon Gjykatën e Hagës, Rubio kërcënon hapur: Do ta çmontojmë pjesë-pjesë! (Video) 9 Tetor 2026, 17:2417:24Rajoni dhe Bota Parlamenti Evropian vë në shënjestër Vëllazërinë Myslimane, kërkon shpalljen e rrjeteve të saj si terroriste 9 Tetor 2026, 17:1117:11Rajoni dhe Bota Çernobili, zbulim shqetësues 40 vjet pas katastrofës: Grimcat bërthamore mbeten shumë radioaktive 9 Tetor 2026, 16:5116:51Rajoni dhe Bota Gazetarë fantazmë dhe lajme fake/ Si arritën iranianët të “pushtonin” mediat amerikane 9 Tetor 2026, 16:3616:36Rajoni dhe Bota Vrau 13 ushtarë amerikanë në vitin 2009, Pentagoni do të transmetojë ‘Live’ pushkatimin e 56-vjeçarit; OKB kundërshton vendimin 9 Tetor 2026, 16:2816:28Rajoni dhe Bota