Ilustrim Zgjerimi i konfliktit në Lindjen e Mesme drejt Jemenit dhe sulmet me dronë ndaj një tubacioni kyç saudit po shtojnë presionin mbi furnizimin global me energji. Me naftën sërish mbi 100 dollarë për fuçi dhe rezervat në rënie, tregjet po përballen me një fazë më të gjatë dhe më të paparashikueshme të luftës... Zgjerimi i konfliktit në Lindjen e Mesme drejt Jemenit dhe sulmet me dronë ndaj një tubacioni kritik të naftës në Arabinë Saudite nxjerrin në pah një realitet të ri: lufta me Iranin nuk përbën më vetëm një goditje afatshkurtër ndaj furnizimit me energji, por një provë të zgjatur dhe të paparashikueshme për ekonominë globale.
Me çmimin e naftës bruto përsëri mbi 100 dollarë për fuçi, tregjet po përshtaten me një fazë të re dhe më të paqëndrueshme të konfliktit. Shumë nga mekanizmat që zbutën goditjen fillestare, gati 7 muaj më parë, tashmë janë dobësuar.
Presidenti amerikan Donald Trump parashikoi javën e kaluar se konflikti do të përfnte vetëm pas zgjedhjeve të ndërmjetme në SHBA, më 3 nëntor. Ky qëndrim ndryshon ndjeshëm nga vlerësimet fillestare të administratës amerikane, e cila sugjeronte se lufta do të zgjaste disa javë dhe jo disa muaj.
Nuk mund të dihet nëse ky parashikim do të rezultojë i saktë. Megjithatë, zhvillimet e fundit në dy prej korridoreve më të rëndësishme energjetike në botë tregojnë se edhe ky skenar mund të jetë optimist.
Huthët forcojnë pozitat pranë Bab el-Mandebit
Huthët e Jemenit, të mbështetur nga Irani, kanë avancuar me shpejtësi gjatë javës së fundit dhe kanë forcuar kontrollin rreth ngushticës Bab el-Mandeb, në hyrjen jugore të Detit të Kuq.
Ata kanë arritur në ishujt strategjikë Perim dhe Hanish, si dhe në qytetet bregdetare Mocha dhe Dhubab. Këto avancime mund t'u japin atyre më shumë kontroll mbi një prej rrugëve më të rëndësishme të transportit detar në botë.
Grupi njoftoi në korrik një bllokadë detare të kësaj rruge dhe ka deklaruar se kalimi mbetet i sigurt për të gjitha anijet, me përjashtim të atyre që i përkasin Arabisë Saudite.
Në të njëjtën kohë, autoritetet saudite njoftuan se tubacioni strategjik Lindje-Perëndim, alternativa kryesore e mbretërisë ndaj Ngushticës së Hormuzit, u mbyll përkohësisht pas një serie sulmesh me dronë të nisura nga Iraku.
Tubacioni, me gjatësi rreth 1.200 kilometra, ka marrë rëndësi të veçantë që prej ndërprerjeve të trafikut në Hormuz pas shpërthimit të luftës në shkurt.
Gjatë 5 muajve të parë të konfliktit, Arabia Saudite më shumë se dyfishoi eksportet përmes këtij tubacioni drejt bregdetit perëndimor, duke i çuar në 4-5 milionë fuçi në ditë. Kjo sasi përfaqëson rreth 4-5% të furnizimit botëror me naftë dhe ndihmoi në kompensimin e një pjese të konsiderueshme të humbjeve nga Hormuzi.
Por sipas të dhënave të Kpler, këto dërgesa ranë në vetëm 2 milionë fuçi në ditë gjatë gushtit, niveli më i ulët që prej janarit, kryesisht për shkak të bllokadës së Huthëve. Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA) vlerëson se prodhimi saudit ra në 6 milionë fuçi në ditë në gusht, niveli më i ulët në më shumë se tri dekada.
Pamjet satelitore sugjerojnë se të paktën një stacion pompimi është goditur, megjithëse shkalla e plotë e dëmeve dhe koha e nevojshme për riparime mbeten të paqarta. Arabia Saudite pritet të përdorë rezervat e depozituara të naftës për të kompensuar për disa ditë çdo ndërprerje të furnizimit përmes tubacionit.
Rezervat globale po pakësohen
Ndërprerjet e eksporteve të naftës nga Lindja e Mesme, të cilat para luftës përbënin rreth 1/5 e furnizimit botëror, kanë ulur ndjeshëm rezervat globale. Sipas IEA-së, inventarët kanë rënë me 507 milionë fuçi që nga fillimi i konfliktit, një ritëm mesatar prej rreth 2,8 milionë fuçish në ditë.
Muajt e fundit, më shumë naftë ka kaluar përmes Hormuzit krahasuar me fazën e parë të luftës. Një arsye është përdorimi më i madh i një rruge pranë brigjeve të Omanit, nën mbikëqyrjen e Marinës amerikane.
Sipas Kpler, që prej qershorit përmes ngushticës janë eksportuar rreth 5 milionë fuçi në ditë naftë bruto dhe produkte të rafinuara, afërsisht një e katërta e nivelit të paraluftës. Shifra reale mund të jetë më e lartë, pasi shumë anije çaktivizojnë sistemet e navigimit gjatë kalimit.
Megjithatë, sulmet iraniane të javës së kaluar ndaj më shumë se një duzine cisternash që tentonin të kalonin Hormuzin ose ndodheshin brenda Gjirit treguan se transporti vazhdon të përballet me rreziqe të mëdha.
Sipas analizës së Reuters, kjo situatë nuk mund të vazhdojë pafundësisht. Lindja e Mesme mbetet rajoni më i rëndësishëm në botë për prodhimin e energjisë. Përgjysmimi i eksporteve të naftës bruto nga Gjiri mund të përballohet për disa muaj, por jo për një periudhë të pacaktuar.
Situata është edhe më e vështirë për produktet e rafinuara. Sipas vlerësimeve të IEA-së, eksportet rajonale të naftës, benzinës dhe karburantit për avionë mbeten gati 60% nën nivelet e paraluftës.
Kjo ka shkaktuar mungesa të ndjeshme të karburanteve, veçanërisht të naftës, duke i çuar çmimet në nivele rekord. Çdo ndërprerje tjetër e eksporteve saudite përmes Detit të Kuq do të ushtronte presion shtesë mbi rezervat globale.
Përshkallëzimi i fundit mund të reduktojë sërish edhe trafikun e anijeve përmes Hormuzit. Operatorët e cisternave hezitojnë të hyjnë në zonat e konfliktit, ndërsa kostot e transportit dhe sigurimit kanë arritur nivele rekord. Shoqërimi ushtarak i anijeve mund t'i kufizojë rreziqet, por nuk mund t'i eliminojë ato.
Një fazë tjetër e konfliktit
Pyetja kryesore për tregjet është se sa gjatë mund të vazhdojë kjo situatë.
Udhëheqja iraniane e konsideron konfliktin një çështje ekzistenciale dhe ka arsye të ushtrojë sa më shumë presion ekonomik ndaj SHBA-së dhe ekonomisë globale përpara negociatave të mundshme.
Në të njëjtën kohë, bllokada gjithnjë e më e ashpër e Uashingtonit ndaj eksporteve iraniane të naftës po i shkakton dëme serioze ekonomisë së Republikës Islamike, duke rritur koston e vazhdimit të konfliktit. Avancimi i Huthëve dhe sulmet ndaj infrastrukturës saudite mund ta zhvendosin përkohësisht avantazhin drejt Teheranit.
Këto presione mund t'i afrojnë eventualisht palët drejt negociatave. Por ato mund të prodhojnë edhe efektin e kundërt, duke i nxitur të vazhdojnë luftimet me shpresën se përfitimet ekonomike ose ushtarake do t'u sigurojnë pozita më të forta negociuese.
Për gati 7 muaj, sipas Reuters, tregjet kanë supozuar se Trump do të kërkonte një rrugëdalje nga konflikti sapo rritja e çmimeve të benzinës dhe kostot politike të bëheshin tepër të larta. Ky skenar, megjithatë, kërkonte edhe gatishmërinë e Teheranit për bashkëpunim. Deri tani, Irani ka treguar pak interes për një zgjidhje të tillë.
Politikëbërësit amerikanë dhe tregtarët mund të jenë mësuar me një konflikt që deri tani është dukur i menaxhueshëm.
Por nëse lufta vazhdon edhe për shumë muaj, siç sugjeron tani Trump, çdo ndërprerje e re e furnizimit mund ta gjejë tregun global të naftës me shumë më pak rezerva dhe mekanizma për të përballuar goditjen. /Përshtati Pamfleti nga Reuters/ nafta tregjet cmimi Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Ekonomi Nga çanta te veshjet dhe mjetet shkollore, sa kushton dita e parë e shkollës 14 Shtator 2026, 07:3407:34Ekonomi Euro e dobët përballë lekut, mësoni me sa këmbehen monedhat e huaja sot 14 Shtator 2026, 07:2107:21Ekonomi Karburantet shtrenjtohen ndjeshëm që nga qershori, nafta prek 229 lekë për litër 13 Shtator 2026, 18:0618:06Ekonomi Euro dhe paundi të dobët përballë lekut, mësoni me sa shiten e blihen monedhat e huaja sot 13 Shtator 2026, 07:4807:48Ekonomi Pse i kemi çmimet kaq të shtrenjta?! TVSH e ushqimeve, ndër më të lartat në Europë 13 Shtator 2026, 07:3107:31Ekonomi Nafta kap rekorde rë reja ditën e sotme në Shqipëri; a rrezikohet furnizimi?! 12 Shtator 2026, 13:3313:33Ekonomi