Kasapët serbë Arkitekti i gjenocidit të Srebrenicës vdiq duke vuajtur dënimin me burgim të përjetshëm, por reagimet pas vdekjes së tij tregojnë se trashëgimia politike dhe ideologjike e luftërave të viteve '90 vazhdon të ndajë Bosnjën dhe rajonin. Ratko Mladić ka vdekur, por për shumë nga njerëzit që përjetuan luftën në Bosnje, problemi nuk përfn me vdekjen e ish-komandantit të forcave serbe të Bosnjës. Për ta, shqetësimi tani është se njeriu i dënuar për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte vazhdon të trajtohet si hero nga një pjesë e shoqërisë serbe dhe e klasës politike të rajonit.
Mladić vdiq të enjten në burg, ku po vuante dënimin me burgim të përjetshëm. Gjykata ndërkombëtare e shpalli përgjegjës, ndër të tjera, për gjenocidin e Srebrenicës, ku në korrik 1995 u vranë të paktën 8.000 burra dhe djem myslimanë boshnjakë.
Vdekja e tij, 31 vjet pas Marrëveshjes së Dejtonit që i dha fund luftës në Bosnje, ka treguar edhe një herë se gjykimi juridik i së kaluarës dhe mënyra se si ajo kujtohet politikisht mbeten dy çështje shumë të ndryshme.
Për viktimat dhe familjet e tyre, Mladić mbetet i lidhur me disa nga episodet më të rënda të luftës. Për një pjesë të serbëve, ndërkohë, ai vazhdon të paraqitet si komandanti që mbrojti popullin serb. Kjo ndarje nuk është thjesht çështje e interpretimit të historisë: ajo prek krime për të cilat ekzistojnë vendime përfundimtare të drejtësisë ndërkombëtare.
Reagimi i Beogradit pas vdekjes së tij e bëri edhe më të dukshme këtë përplasje. Qeveria serbe njoftoi se Mladić do të varroset me "të gjitha nderimet ushtarake dhe shtetërore që i takojnë". Vendimi ka shkaktuar kritika, pikërisht sepse bëhet fjalë për një ish-komandant që vdiq duke vuajtur një dënim të përjetshëm për gjenocid, krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.
Edhe figura të njohura nacionaliste serbe e nderuan atë. Vojislav Šešelj tha se Mladić kishte luftuar gjatë kundër gjykatës në Hagë dhe "nuk ishte dorëzuar", ndërsa udhëheqësi serb i Bosnjës, Milorad Dodik, deklaroi se Mladić respektohej nga populli serb dhe se, si komandant, kishte dalë në mbrojtje të serbëve.
Në Novi Sad, mbështetës të tij dolën me portretet e ish-gjeneralit dhe ndezën flakadanë pas lajmit për vdekjen e tij.
Pikërisht ky glorifikim ka shkaktuar reagimin më të fortë të viktimave dhe institucioneve që ruajnë kujtesën e gjenocidit të Srebrenicës. Për ta, vdekja e Mladićit nuk ndryshon faktet historike dhe as përgjegjësinë e përcaktuar nga gjykatat.
Zyra e sekretarit të përgjithshëm të OKB-së, António Guterres, u bëri thirrje personave në pozita pushteti të mos mohojnë rëndësinë e krimeve, veçanërisht gjenocidin e Srebrenicës, dhe të mos glorifikojnë personat përgjegjës për krime lufte.
Emir Suljagić, drejtor i Qendrës Përkujtimore të Srebrenicës dhe një nga të paktët meshkuj që arritën të shpëtonin nga qyteti në vitin 1995, tha se vdekja e Mladićit nuk ndryshon faktet dhe nuk fshin pasojat e gjenocidit.
"Njerëzit që ai dërgoi drejt vdekjes nuk patën kurrë mundësinë të plakeshin", tha Suljagić, duke e konsideruar këtë faktin më domethënës përballë vdekjes së ish-komandantit.
Për Suljagićin, sfida pas vdekjes së Mladićit është ruajtja e së vërtetës, përgjegjësisë dhe kujtesës, në mënyrë që ato të mos zhduken bashkë me personin që u bë simboli kryesor i krimeve të forcave serbe të Bosnjës.
Por ai ngre edhe një çështje tjetër: Mladić nuk veproi i vetëm. Për vite me radhë, Suljagić ka kërkuar që drejtësia të merret edhe me njerëzit që zbatuan urdhrat dhe morën pjesë drejtpërdrejt në krime, duke argumentuar se disa prej tyre vazhdojnë të jetojnë të lirë.
Historia personale e Džemil Hodžićit është një nga shumë dëshmitë e asaj që përfaqësonte Mladić për fëmijët e Sarajevës gjatë rrethimit.
Hodžić ishte 12 vjeç kur vëllai i tij Amel, 16 vjeç, u vra nga një snajper në maj 1995, ndërsa po luante tenis në Sarajevë. Sot ai drejton projektin fotografik "Sniper Alley", i cili dokumenton jetën gjatë rrethimit të kryeqytetit boshnjak.
Ai kujton se për fëmijët e asaj kohe emri i Mladićit lidhej drejtpërdrejt me frikën. Edhe nëse ishin shumë të vegjël për të kuptuar të gjithë mekanizmin politik dhe ushtarak të luftës, ata njihnin realitetin e snajperëve, bombardimeve të shkollave dhe vrasjes së miqve e familjarëve.
Gjatë rrethimit 1.425-ditor të Sarajevës, forcat serbe të Bosnjës e mbajtën qytetin nën zjarr artilerie dhe snajperësh. Më shumë se 11.000 njerëz u vranë, mes tyre rreth 2.000 fëmijë.
Gazetari dhe analisti Zoran Kusovac, i cili raportoi nga luftërat në Ballkan dhe e takoi disa herë Mladićin, kujton një takim në pozicionet serbe në malet mbi Sarajevë. Sipas tij, Mladić i kishte thënë se e kishte Sarajevën "në pëllëmbë të dorës" dhe mund ta shkatërronte ose ta merrte kur të dëshironte.
Kusovac e përshkruan ish-komandantin si një njeri të bindur se nuk do të mbante kurrë përgjegjësi për veprimet e tij. Mladić mbante gjithashtu shënime të hollësishme për aktivitetin e tij gjatë luftës.
Srebrenica mbetet kapitulli më i rëndë i trashëgimisë së tij. Qyteti ishte shpallur nga Kombet e Bashkuara "zonë e sigurt", ndërsa popullsisë i ishte kërkuar të dorëzonte armët nën mbrojtjen e paqeruajtësve ndërkombëtarë. Në korrik 1995, forcat e Mladićit morën enklavën dhe më pas ndanë burrat dhe djemtë nga gratë e fëmijët. Më shumë se 8.000 burra dhe djem boshnjakë u vranë në ditët që pasuan.
Dështimi për të mbrojtur Srebrenicën mbetet një nga episodet më të rënda në historinë e ndërhyrjes ndërkombëtare në Bosnje.
Por më shumë se tri dekada më vonë, debati nuk zhvillohet vetëm rreth asaj që ndodhi. Ai zhvillohet edhe rreth mënyrës se si historia po paraqitet sot.
Për Hodžićin, problemi është se Mladić mund të ketë vdekur, por idetë që ai përfaqësonte nuk janë zhdukur. Ai thotë se ende ka njerëz që e konsiderojnë hero dhe relativizojnë ose mohojnë krimet për të cilat ai u dënua.
Këtu qëndron edhe paradoksi i reagimeve pas vdekjes së tij. Një gjykatë ndërkombëtare e dënoi Mladićin për disa prej krimeve më të rënda të parashikuara nga e drejta ndërkombëtare, por në një pjesë të hapësirës politike dhe publike serbe ai vazhdon të nderohet si figurë kombëtare.
Vdekja e tij mbyll historinë personale të një prej figurave më të errëta të luftërave jugosllave, por nuk mbyll debatin që ai la pas. Për viktimat, çështja tani nuk është më se çfarë dënimi do të marrë Ratko Mladić. Drejtësia e dha atë përgjigje.
Çështja është nëse Ballkani do të pranojë të njëjtat fakte mbi krimet e viteve '90, apo nëse Mladić do të vazhdojë të jetojë politikisht përmes glorifikimit, mohimit dhe interpretimeve nacionaliste të një lufte që përfi më shumë se tri dekada më parë. /Përshtatur nga "The Guardian"mladic Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Tusk paralajmëron për përshkallëzim të ri rus: 7-8 muajt e ardhshëm mund të jenë vendimtarë 29 Gusht 2026, 12:4312:43Rajoni dhe Bota Video/ Momenti kur shembet akullnaja në Himalaje, orteku gjigant vërshon drejt luginës 29 Gusht 2026, 12:0812:08Rajoni dhe Bota Mesazhi i Khameneit mes debatit për luftë apo negociata: Uniteti është çështje themelore 29 Gusht 2026, 10:5510:55Rajoni dhe Bota El Niño "Godzilla" po merr formë, deri në 50 milionë njerëz rrezikojnë urinë akute 29 Gusht 2026, 10:3710:37Rajoni dhe Bota Rëndohet bilanci në Nepal, afro 600 të vdekur dhe mbi 2 mijë persona ende të zhdukur 29 Gusht 2026, 08:2608:26Rajoni dhe Bota Haakon, princi ngurrues që u bë mbret i Norvegjisë 29 Gusht 2026, 07:5207:52Rajoni dhe Bota