Foto ilustrim A.I përdoret jo vetëm në armë. Sistemet ushtarake e përdorin atë për të analizuar pamje nga dronët, imazhe satelitore, sinjale elektronike, raporte njerëzore dhe të dhëna nga sensorët... Ukraina është kthyer në një terren prove për përdorimin ushtarak të inteligjencës artificiale, nga identifikimi i objektivave dhe drejtimi autonom i dronëve deri te përpunimi i sasive të mëdha të të dhënave. Teknologjia po e përshpejton ndjeshëm luftën, por ekspertët paralajmërojnë se ajo nuk garanton fitore dhe ngre probleme serioze për gabimet, kontrollin njerëzor dhe përgjegjësinë.
Droni ukrainas Saker Scout duket si shumë prej kuadkopterëve që përdoren përgjatë vijës së frontit, por sistemi i tij i inteligjencës artificiale mund të njohë dhjetëra kategori pajisjesh dhe objektivash ushtarake.
Përpara nisjes, operatori përcakton objektivat prioritare dhe zonën ku droni mund të veprojë. Brenda saj, sistemi mund të kërkojë dhe identifikojë objektiva dhe, në rrethana të caktuara, t'i sulmojë pa një urdhër tjetër nga operatori.
Megjithatë, teknologjia ka një kufizim thelbësor: mund të dallojë llojin e objektivit, por jo domosdoshmërisht nëse ai i përket forcave ukrainase apo ruse. Për këtë arsye, përdorimi kërkon përcaktimin paraprak të një zone ku supozohet se nuk ndodhen civilë apo forca mike.
Lufta në Ukrainë është kthyer në një nga terrenet kryesore të provës për inteligjencën artificiale në operacionet ushtarake. Teknologjia ka shkurtuar ndjeshëm kohën nga identifikimi i një objektivi deri te sulmi. Një proces që në fillim të luftës mund të kërkonte rreth 20 minuta, tani në disa raste realizohet brenda dy minutash ose edhe disa sekondash.
AI përdoret jo vetëm në armë. Sistemet ushtarake e përdorin atë për të analizuar pamje nga dronët, imazhe satelitore, sinjale elektronike, raporte njerëzore dhe të dhëna nga sensorët. Platforma si Delta e Ukrainës dhe Maven i SHBA-së synojnë t'i shndërrojnë këto volume të mëdha informacioni në të dhëna të përdorshme nga komandantët.
Anthony King, profesor i studimeve të luftës në Universitetin e Exeter, vlerëson se një nga kontributet kryesore të IA-së është përmirësimi i informacionit dhe ndërgjegjësimit për situatën në fushën e betejës. Sistemet mund të analizojnë më shumë të dhëna dhe shumë më shpejt sesa personeli njerëzor.
Në vijën e frontit, përdorimi i AI-së mbetet kryesisht i përqendruar në detyra specifike. Dronët mund të stabilizojnë fluturimin, të identifikojnë objektiva ose të vazhdojnë drejt tyre pasi lufta elektronike ndërpret komunikimin me operatorin. Kjo aftësi është veçanërisht e rëndësishme në fazën përfundimtare të një sulmi.
Sipas Oleksii Babenko, themelues i prodhuesit ukrainas Vyriy Drone, vetëm një pjesë e vogël e dronëve përdorin aktualisht IA për identifikimin ose kërkimin autonom të objektivave. Por, duke pasur parasysh numrin e madh të dronëve në luftë, edhe një përqindje e vogël përkthehet në dhjetëra mijëra sisteme.
Një tjetër drejtim zhvillimi janë grupet e dronëve që koordinohen mes tyre dhe ndajnë detyrat. Grupimet autonome në shkallë të gjerë mbeten kryesisht eksperimentale, por grupe të vogla po përdoren tashmë në fushën e betejës.
Rusia gjithashtu ka rritur përdorimin e sistemeve të mbështetura nga IA, ndërsa Ukraina po zhvillon teknologji për të identifikuar dhe interceptuar dronët rusë me rreze të gjatë veprimi.
Megjithatë, përvoja e luftës tregon se përparimi teknologjik në nivel taktik nuk sjell domosdoshmërisht një avantazh strategjik vendimtar. AI mund të përshpejtojë identifikimin dhe goditjen e objektivave, por nuk zgjidh vetë problemet më të gjera politike dhe ushtarake të një konflikti.
Problemi i gabimeve dhe përgjegjësisë
Integrimi i AI-së në procesin e shënjestrimit krijon edhe rreziqe të rëndësishme. Fushat e betejës janë mjedise të paqarta, ku dallimi mes ushtarëve, civilëve, forcave mike dhe kundërshtare mund të jetë i vështirë edhe për njerëzit.
Sistemet autonome varen nga cilësia e informacionit që marrin. Të dhënat mund të jenë të vjetruara, të paplota ose të gabuara, ndërsa sensorët mund të ndikohen nga kushtet mjedisore dhe ndërhyrjet elektronike. Edhe ndryshimet në ndriçim mund të ndikojnë në mënyrën se si një sistem klasifikon një automjet.
Problemi bëhet më serioz kur IA rrit numrin e objektivave që mund të identifikohen në një kohë shumë të shkurtër. Sa më shpejt që sistemi prodhon rekomandime, aq më pak kohë mund të kenë operatorët për t'i kontrolluar ato. Kjo krijon rrezikun që gabimet njerëzore ose algoritmike të përsëriten në një shkallë shumë më të madhe.
Çështja është veçanërisht e ndërlikuar kur objektivat janë njerëz. Sipas së drejtës ndërkombëtare humanitare, ligjshmëria e një sulmi varet nga statusi, veprimet dhe rrethanat konkrete të personit. Këto kushte mund të ndryshojnë shpejt, për shembull kur një ushtar plagoset ose dorëzohet.
Një tjetër problem është llogaridhënia. Nëse një sistem autonom godet objektivin e gabuar, mund të jetë e vështirë të përcaktohet nëse shkaku ishte informacioni i pasaktë, një problem teknik, algoritmi apo vendimi i operatorit. Megjithatë, ekspertët e së drejtës ndërkombëtare theksojnë se përgjegjësia për zhvillimin e operacioneve ushtarake mbetet te njerëzit dhe strukturat komanduese.
Ukraina synon ta çojë përdorimin e AI-së përtej dronëve dhe analizës së të dhënave. Në të ardhmen, sistemet mund t'u ndihmojnë komandantëve të hartojnë plane operacionale duke analizuar situatën dhe duke propozuar mënyra veprimi.
Por pikërisht këtu shtohen edhe shqetësimet. Modelet më të avancuara po zhvillohen me shpejtësi, ndërsa mbetet e vështirë të kuptohet plotësisht mënyra se si disa prej tyre arrijnë në rekomandimet e tyre.
Lufta në Ukrainë tregon kështu dy anët e përdorimit ushtarak të inteligjencës artificiale. Ajo mund të analizojë informacionin më shpejt, të ndihmojë dronët të veprojnë në kushte të vështira dhe të shkurtojë ndjeshëm kohën e vendimmarrjes. Por nuk eliminon gabimet, nuk zëvendëson gjykimin strategjik dhe nuk garanton suksesin në luftë.
Ndërsa autonomia e sistemeve ushtarake rritet, pyetja kryesore po zhvendoset nga ajo se çfarë mund të bëjë inteligjenca artificiale, te ajo se sa kontroll do të vazhdojnë të kenë njerëzit mbi vendimet që mund të kushtojnë jetë./Përshtati "Pamfleti" nga "FinancialTimes"i.a Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Kanadaja më pranë BE-së, Metsola flet për interes nga Australia dhe Zelanda e Re 17 Shtator 2026, 19:4219:42Rajoni dhe Bota OKB: SHBA ka të ngjarë të ketë kryer krime lufte në Iran, përfshirë shkollën në Minab 17 Shtator 2026, 19:3319:33Rajoni dhe Bota Netanyahu zbulon planet e Izraelit: Do rrëzojmë regjimin e Iranit dhe do eliminojmë Hamasin e Hezbollahun! 17 Shtator 2026, 17:5117:51Rajoni dhe Bota Kujt i takon të pastrojë rrëmujën e qeverisë spanjolle në Ceuta 17 Shtator 2026, 17:2417:24Rajoni dhe Bota Rusia mbyll konsullatën gjermane në Shën Petersburg 17 Shtator 2026, 16:4416:44Rajoni dhe Bota Zelensky ngre alarmin: 50 mijë trupa të Koresë së Veriut janë dërguar në Rusi! 17 Shtator 2026, 15:5915:59Rajoni dhe Bota