Shqipëria turistike / Shqipëria po shndërrohet me shpejtësi në një nga destinacionet më të kërkuara të Mesdheut, por bumi i turizmit po hap një debat shumë më të madh se ai për një resort në Sazan apo Zvërnec. Pyetja është se kush do të përfitojë nga kjo pasuri dhe çfarë do të mbetet për shqiptarët kur bregdeti të jetë mbushur me resorte, vila dhe prona luksoze... Është e vështirë të imagjinosh se si duket bota kur ke pothuajse para pa fund. Mbërrin me jaht në një ishull të Mesdheut, zbret për të notuar, ngjitesh zbathur deri në majë dhe, në një moment, të lind ideja se ky vend mund të bëhet projekti yt i radhës i pasurive të paluajtshme.
Kjo është, në thelb, historia e Sazanit dhe e përfshirjes së Ivanka Trump dhe bashkëshortit të saj, Jared Kushner, në Shqipëri. Pasi e vizituan ishullin, ata vendosën të investojnë në një projekt që vlerësohet rreth 1.4 miliardë dollarë, duke synuar ndërtimin e një resorti luksoz në Sazan dhe të mijëra vilave në zonën e Zvërnecit, përballë tij.
Në letër, kjo duket si një tjetër histori suksesi për një vend që po përpiqet të shndërrohet në destinacionin e ri të madh turistik të Mesdheut. Por projekti ngre një pyetje që shkon shumë përtej fatit të një ishulli: çfarë lloj Shqipërie turistike po ndërtohet dhe kush do ta zotërojë atë?
Pjesa e bregdetit ku parashikohet zhvillimi i Zvërnecit është ndër zonat më të ndjeshme ekologjikisht në vend. Vjosë-Narta përfshin deltën e Vjosës, lagunën, dunat dhe pyjet, ndërsa është habitat për qindra lloje shpendësh, mes tyre edhe flamingot.
Pikërisht ky peizazh, që sot përbën një nga pasuritë më të mëdha natyrore të Shqipërisë, mund të ndryshojë rrënjësisht nëse projekti realizohet në përmasat e parashikuara.
Por debati nuk është vetëm mjedisor. Ai lidhet me mënyrën se si Shqipëria po e koncepton zhvillimin ekonomik.
Për vite me radhë, shqiptarëve u është thënë se turizmi është një nga rrugët më të shpejta drejt rritjes ekonomike. Dhe kjo nuk është pa baza. Shqipëria është ende një nga vendet me të ardhura më të ulëta në Evropë dhe ka nevojë për investime, vende pune dhe burime të reja të ardhurash.
Problemi nis kur turizmi kthehet nga një mundësi ekonomike në një model zhvillimi që konsumon territorin. Vlora është shembulli më i dukshëm. Qyteti është kthyer në një prej qendrave kryesore të turizmit shqiptar.
Gjatë verës, numri i njerëzve që qëndrojnë atje rritet ndjeshëm, ndërsa bregdeti është mbushur me hotele, bare, restorante dhe komplekse të reja. Ndryshimi është i shpejtë dhe në shumë raste i pakthyeshëm.
Në vende të tjera të Mesdheut, ky proces ka nisur shumë më herët. Spanja, Italia, Greqia dhe Portugalia po përballen me një problem që Shqipëria ende mund ta shmangë: turizmi masiv ka filluar të rëndojë mbi vetë banorët që jetojnë në këto vende.
Çmimet rriten, pronat bëhen të paarritshme dhe hapësirat publike kthehen në produkte turistike. Shqipëria ka ende kohë të zgjedhë një rrugë tjetër. Kjo është arsyeja pse kundërshtimi ndaj projektit në Sazan dhe Zvërnec është më i ndërlikuar sesa një debat mes “pro” dhe “kundër” turizmit.
Shumë prej njerëzve që e kundërshtojnë nuk duan ta ndalin turizmin. Ata duan një turizëm që të mos shkatërrojë atë që turistët vijnë të shohin. Olsi Nika, drejtues i organizatës mjedisore EcoAlbania, e shpreh këtë dallim qartë.
Për të, një kompleks gjigant vilash në një zonë të mbrojtur nuk është domosdoshmërisht zhvillim turistik. Është thjesht shfrytëzim i një pasurie natyrore për të krijuar fitime të mëdha.
Dhe kjo është dilema që po shfaqet në të gjithë rivierën shqiptare.
Nëse Shqipëria shkatërron plazhet, lagunat, pyjet dhe peizazhet që e bëjnë të veçantë, ajo rrezikon të humbasë pikërisht avantazhin që e ka kthyer në destinacionin e ri të Mesdheut.
Vjosë-Narta e tregon këtë më mirë se çdo statistikë.
Zona është një nga peizazhet më të bukura dhe më të pasura natyrore të vendit. Në lagunë gjenden pelikanë, çafka, rosat dhe flamingot. Në breg shtrihen plazhe ende relativisht të paprekura, ndërsa përballë tyre është një det që, në shumë vende të tjera të Evropës, do të ishte tashmë i mbushur me hotele dhe shezlongë.
Kjo është pikërisht arsyeja pse investitorët janë të interesuar. Shqipëria ka ende atë që shumë pjesë të Mesdheut e kanë humbur: hapësirë, natyrë dhe një bregdet që nuk është urbanizuar plotësisht.
Por nëse përgjigjja ndaj këtij avantazhi është të ndërtohet sa më shumë dhe sa më shpejt, vendi mund ta shndërrojë pasurinë e tij më të madhe në dobësinë e tij më të madhe. Edhe Sazani është pjesë e kësaj dileme. Ishulli ka një histori të jashtëzakonshme.
Për dekada ishte zonë ushtarake dhe gjatë regjimit komunist u mbajt pothuajse i mbyllur për pjesën më të madhe të shqiptarëve. Sot vizitorët mund ta shohin, por infrastruktura është ende shumë e kufizuar. Në ishull ka mijëra bunkerë dhe tunele të ndërtuara gjatë periudhës së komunizmit.
Nuk ka një infrastrukturë të plotë energjetike apo furnizim të rregullt me ujë të pijshëm, ndërsa në disa zona ekzistojnë ende rreziqe të trashëguara nga e kaluara ushtarake. Në këtë sfond, ideja për të ndërtuar një resort ultra-luksoz duket si një transformim kolosal.
Por pikërisht këtu qëndron edhe potenciali ekonomik. Sazani dhe Riviera shqiptare mund të bëhen destinacione të klasit botëror. Pyetja është nëse kjo do të ndodhë përmes një modeli që krijon vlerë për ekonominë shqiptare në tërësi apo përmes enklavave luksoze të destinuara kryesisht për njerëzit më të pasur.
Kjo pyetje është veçanërisht e rëndësishme në një vend ku një pjesë e madhe e të rinjve vazhdon të largohet jashtë vendit për të kërkuar punë. Në Zvërnec, shumë banorë janë të moshuar dhe jetojnë me pensione të ulëta.
Fëmijët dhe nipërit e tyre punojnë jashtë Shqipërisë dhe dërgojnë para në familje. Për ta,
toka nuk është thjesht një aset ekonomik. Është trashëgimi familjare. Një prej banoreve e përmbledh në mënyrë të thjeshtë shqetësimin e tyre: ata nuk duan të jenë spektatorë ndërsa dikush tjetër vendos se çfarë do të ndodhë me tokën ku kanë jetuar familjet e tyre për breza. Kjo lidhet me një tjetër problem të madh të zhvillimit shqiptar: pronësinë. Historia e tokës në Zvërnec është e ndërlikuar dhe është përplasur prej vitesh me procese gjyqësore. Pas rënies së komunizmit, shumë familje morën tituj pronësie, por problemet e regjistrimit dhe të të drejtave mbi tokën vazhduan për dekada.
Sot, përballë tyre qëndrojnë investime me vlerë miliarda dollarë. Kjo pabarazi mes banorëve lokalë dhe kapitalit të madh ndërkombëtar e bën debatin edhe më të ndjeshëm. Kur një fshat i vogël përballet me kompani dhe investitorë me burime financiare shumë herë më të mëdha, pyetja nuk është vetëm se kush ka më shumë para por se sa e fortë është mbrojtja që shteti u ofron atyre që jetojnë aty.
Ndërkohë në Tiranë, kritikat për modelin e zhvillimit lidhen edhe me ndërtimin masiv.
Një raport i vitit 2024 nga Global Initiative Against Transnational Organized Crime ngriti pikëpyetje mbi kapacitetin financiar të një pjese të kompanive që ndërtojnë godina të larta në kryeqytet, duke evidentuar mungesën e financimeve bankare dhe të burimeve financiare të verifikueshme si sinjale që duhen parë me kujdes.
Edhe modeli ekonomik i qytetit krijon një interes të drejtpërdrejtë për vazhdimin e ndërtimeve. Një pjesë e konsiderueshme e të ardhurave të bashkisë lidhet me lejet e ndërtimit dhe taksat që burojnë prej tyre.
Kjo e bën edhe më të rëndësishme pyetjen se ku duhet të vendoset kufiri. Sepse Shqipëria nuk ka nevojë të zgjedhë mes zhvillimit dhe mbrojtjes së natyrës. Ajo mund t’i ketë të dyja, por vetëm nëse zhvillimi planifikohet me një horizont shumë më të gjatë se fitimi i radhës.
Turizmi mund të sjellë të ardhura, vende pune dhe investime. Por nëse ekonomia bëhet tepër e varur prej tij, ndërsa bujqësia, prodhimi dhe sektorët e tjerë mbeten të dobët, Shqipëria rrezikon të ndërtojë një ekonomi që duket e pasur në sezon dhe mbetet e brishtë gjatë gjithë pjesës tjetër të vitit.
Kjo është edhe ajo që shqetëson shumë prej banorëve të rivierës. Aulon Harizaj, një banor i Vlorës, e sheh me skepticizëm idenë se turizmi do të jetë “shkopi magjik” që do ta pasurojë Shqipërinë. Sipas tij, turizmi duhet të jetë një shtyllë e ekonomisë, por jo e vetmja.
Një vend nuk mund të blejë pothuajse gjithçka nga jashtë dhe të shpresojë se turistët do ta bëjnë të pasur. Kjo është ndoshta pyetja më e rëndësishme për Shqipërinë e dekadës së ardhshme. A do të jetë vendi një destinacion ku turistët vijnë për të shijuar natyrën, kulturën dhe qytetet shqiptare, duke krijuar të ardhura për komunitetet lokale?
Apo do të kthehet në një koleksion enklavash luksoze, ku toka më e bukur kontrollohet nga investitorë të mëdhenj dhe ku banorët vendas mbeten kryesisht jashtë përfitimeve? Projekti i Sazanit dhe Zvërnecit e ka bërë këtë pyetje të pamundur për t’u shmangur.
Ivanka Trump dhe Jared Kushner mund ta shohin Sazanin si një mundësi të jashtëzakonshme investimi. Shqipëria mund ta shohë si një mundësi për t’u futur përfundimisht në hartën e turizmit të luksit. Por shqiptarët kanë një interes tjetër, që pasuria e vendit të mos shndërrohet në një produkt që mund ta blejnë vetëm të tjerët.
Në fund, debati nuk është nëse Shqipëria duhet të zhvillohet. Sigurisht që duhet. As nuk është nëse vendi duhet të mirëpresë investimet e huaja. Sigurisht që po. Debati është se çfarë lloj zhvillimi dëshiron Shqipëria dhe kush do të jetë pronar i së ardhmes që po ndërtohet sot. Sepse bregdeti shqiptar mund të bëhet një nga pasuritë më të mëdha të vendit. Por nëse shitet copa-copa, ndërtohet pa kufi dhe kthehet në një luks të rezervuar për pak njerëz, pyetja e së ardhmes nuk do të jetë më se sa turistë vijnë në Shqipëri. Do të jetë se çfarë u ka mbetur shqiptarëve./Pamfleti nga “Slate”shqipëria turistike Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Ekonomi Këmbimi valutor 9 Shtator 2026! Mësoni me sa shiten e blihen monedhat e huaja sot 9 Shtator 2026, 07:1507:15Ekonomi Punët e mirëpaguara “grumbullohen” në Tiranë/ INSTAT zbulon hendekun e madh me qarqet 8 Shtator 2026, 08:2408:24Ekonomi Euro e dobët përballë lekut, mësoni me sa këmbehen monedhat e huaja sot 8 Shtator 2026, 07:1907:19Ekonomi Këmbimi valutor 7 Shtator 2026! Mësoni me sa shiten e blihen monedhat e huaja sot 7 Shtator 2026, 07:1907:19Ekonomi Nafta dhe ushqimet më lirë në Greqi, radhë të gjata në Kapshticë 6 Shtator 2026, 17:1017:10Ekonomi Euro e dobët përballë lekut, mësoni me sa këmbehen monedhat e huaja sot 6 Shtator 2026, 07:2107:21Ekonomi