Seria jonë “Vështrimi i Ekspertit” ju sjell këshilla të specializuara për shëndetin nga profesionistë. Në këtë artikull, dëgjojmë profesorin Kausik Ray, një kardiolog të njohur botërisht në fushën e parandalimit dhe Profesor të Shëndetit Publik në Imperial College London, i cili shpjegon pse vlerat e kolesterolit mund të jenë çorientuese dhe si duhen interpretuar ato. Kur bëhet fjalë për kolesterolin, numri që shfaqet në analizën e gjakut është vetëm një pjesë e historisë.Lexo edhe:Gjunjët që kërcasin nuk janë gjithmonë të padëmshëm, ja çfarë mund të fshihet pas tyre Shpesh flas me pacientë të cilëve u është thënë se nivelet e larta të lipoproteinave me densitet të ulët (LDL), pra kolesterolit, janë “të këqija”, se rritja e kolesterolit të “mirë” me lipoproteina me densitet të lartë (HDL) është çelësi për të ulur rrezikun e sëmundjeve të zemrës dhe se kujtdo që ka kolesterol të lartë duhet t’i përshkruhen statina. E gjithë kjo është një thjeshtëzim i konsiderueshëm. Ajo që u intereson vërtet kardiologëve është rreziku që të zhvilloni aterosklerozë procesi gjatë të cilit grimcat që përmbajnë kolesterol hyjnë në muret e enëve të gjakut, duke shkaktuar grumbullimin e pllakave dhe duke rritur rrezikun për infarkt ose goditje në tru. Kolesteroli LDL është i rëndësishëm, por nuk është e gjithë historia. Edhe grimcat që përmbajnë trigliceride dhe lipoproteina(a), ose Lp(a), mund të kontribuojnë në grumbullimin e pllakave. Pra, cilat vlera të kolesterolit kanë vërtet rëndësi në moshën e mesme dhe çfarë tjetër duhet të kontrolloni për të kuptuar rrezikun tuaj për infarkt? Pse vlera e kolesterolit mund të jetë çorientuese Një profil standard i lipideve, që zakonisht bëhet në NHS, mat kolesterolin total, kolesterolin HDL (shpesh të etiketuar si “i mirë”), kolesterolin jo-HDL dhe trigliceridet. Rezultatet mund të përfshijnë gjithashtu raportin midis kolesterolit total dhe HDL-së. Mund të keni atë që NHS e konsideron një nivel “të shëndetshëm” të kolesterolit total, nën 5 mmol/L, por vetëm kjo vlerë na tregon relativisht pak. Ajo mat kolesterolin e transportuar nga lloje të ndryshme grimcash në gjakun tuaj të gjitha këto kryejnë funksione të ndryshme, ndërsa disa lidhen më fort me aterosklerozën sesa të tjerat. Grimcat HDL ndihmojnë në transportimin e kolesterolit të tepërt larg mureve të arterieve dhe drejt mëlçisë, ku ai mund të eliminohet. Për këtë arsye HDL-ja shpesh quhet “kolesteroli i mirë”. Megjithatë, vetëm fakti që keni një nivel më të lartë të HDL-së nuk do të thotë domosdoshmërisht se keni një rrezik më të ulët për sëmundje të zemrës. Studimet kanë zbuluar se rritja e HDL-së përmes medikamenteve nuk e ul rrezikun për infarkt ose goditje në tru. Në vend që të përpiqeni të rrisni HDL-në e ulët, trajtoni faktorët që kontribuojnë në këtë gjendje. Nëse pini duhan, ndalojeni. Nëse keni peshë të tepërt, përpiquni ta korrigjoni këtë. Nëse diabeti juaj nuk është nën kontroll, ndërmerrni hapa për ta kontrolluar. E gjithë kjo do të ndihmojë në uljen e rrezikut tuaj të përgjithshëm për sëmundje të zemrës. Ulja e kolesterolit “të keq” LDL është thelbësore, por nuk është e vetmja grimcë që përmban kolesterol dhe që ka rëndësi. Vlera e kolesterolit jo-HDL, që merret në një analizë standarde të kolesterolit, përfshin kolesterolin e transportuar nga LDL-ja, si edhe grimca të tjera potencialisht të dëmshme, përfshirë grimcat e pasura me trigliceride dhe Lp(a)-në. Këto grimca mund të hyjnë në murin e enëve të gjakut dhe të kontribuojnë në formimin e pllakave, të cilat, nëse çahen dhe formojnë një mpiksje gjaku, mund të bllokojnë qarkullimin e gjakut dhe të shkaktojnë infarkt ose goditje në tru. Vlera e kolesterolit që ia vlen ta kontrolloni një herë Nga grimcat potencialisht të dëmshme jo-HDL, grimcat LDL janë si plumbat: janë relativisht të vogla, por zakonisht ka shumë më tepër prej tyre që qarkullojnë në gjak. Grimcat që përmbajnë trigliceride janë më të pakta, por, sipas kësaj analogjie, janë më shumë si disa granata dore. Pastaj është Lp(a), e cila është si të kesh një raketëhedhës: këto grimca janë më të pakta, por mund të kenë një efekt më të fuqishëm. Lp(a) përcaktohet kryesisht nga gjenetika, që do të thotë se ajo mund të kontribuojë në rrezikun kardiovaskular në mënyrë të pavarur nga matjet e tjera të kolesterolit në një profil standard të lipideve. Prandaj, unë u këshilloj pacientëve që ta kontrollojnë këtë vlerë një herë gjatë jetës. Ajo nuk përfshihet zakonisht në një profil standard të lipideve, ndaj pyesni mjekun tuaj nëse do të ishte e përshtatshme të bëni një analizë të veçantë. Për shembull, nëse një burrë 40-vjeçar ka pak peshë të tepërt, por përndryshe është i shëndetshëm, ai mund të konsiderohet me rrezik të ulët deri të moderuar për infarkt. Megjithatë, nëse do të bënte një analizë të Lp(a)-së dhe do të zbulonte se nivelet e saj janë të larta, kjo mund ta vendoste atë në një kategori me rrezik më të lartë, duke krijuar mundësinë për të marrë masa parandaluese dekada përpara shfaqjes së mundshme të sëmundjes. Mund të keni kolesterol “normal” dhe përsëri të jeni në rrezik Një sërë gjendjesh dhe rrethanash mund të rrisin rrezikun e aterosklerozës edhe nëse vlerat tuaja të kolesterolit janë “normale”. Presioni i lartë i gjakut, diabeti, rezistenca ndaj insulinës, sëmundjet e veshkave, duhani dhe faktorët gjenetikë kanë të gjithë rëndësi. Këto gjendje mund të dëmtojnë ose të ndryshojnë funksionimin e shtresës së brendshme të enëve të gjakut, duke e bërë më të lehtë zhvillimin e aterosklerozës në një moshë më të hershme shpesh në heshtje. Pikërisht këtu trigliceridet forma kryesore e yndyrës që transportohet në gjak marrin një rol qendror. Nivelet e larta shihen shpesh te individët që janë mbipeshë, kanë rezistencë ndaj insulinës ose jetojnë me diabet të pakontrolluar. Në këto gjendje, mëlçia prodhon shumë yndyrë, ndërsa trupi njëkohësisht bëhet më pak i aftë për të eliminuar trigliceridet nga qarkullimi i gjakut. Trajtimi i shkakut themelor është thelbësor. Shumë prej pacientëve të mi në këtë situatë kanë pasur rezultate të mira duke reduktuar marrjen e karbohidrateve dhe yndyrave të ngopura, së bashku me humbjen e peshës. Kur humbin peshë, nivelet e triglicerideve dhe të kolesterolit jo-HDL bien. Ndalimi i duhanit, humbja e peshës dhe mbajtja nën kontroll e diabetit do të ndihmojnë të gjitha në uljen e rrezikut për sëmundje të zemrës, thotë profesor Ray. Rreth 10 për qind e popullsisë ka një rrezik poligjenik veçanërisht të lartë efektin e kombinuar të shumë gjeneve që ndikojnë në predispozitën e një personi ndaj sëmundjeve kardiovaskulare. Një histori familjare me infarkte të hershme, goditje në tru, ndërhyrje bypass ose vendosje stentësh mund të jetë ndonjëherë një tregues i këtij rreziku të trashëguar, veçanërisht kur këto ngjarje ndodhin te burrat para moshës 55 vjeç ose te gratë para moshës 60 vjeç. Disa njerëz kanë gjithashtu nivele të larta të LDL-së që nga lindja, një gjendje e njohur si hiperkolesterolemia familjare, e cila prek rreth një në 250 persona. Ajo shpesh diagnostikohet vonë në jetë ose vetëm pas një infarkti, prandaj mendoj se kontrolli i rregullt i kolesterolit – ndoshta përmes një analize gjaku çdo pesë vjet duke filluar nga të 30-at mund të jetë veçanërisht i dobishëm. Hiperkolesterolemia familjare shkakton ekspozim të akumuluar ndaj niveleve të larta të kolesterolit. Mendojeni si duhanpirjen: rreziku varet jo vetëm nga sa shumë pini duhan, por edhe nga sa gjatë keni pirë. Dikush me një LDL prej 5 mmol/L mund ta ketë pasur këtë nivel për pesë vjet, ndërsa dikush me hiperkolesterolemi familjare mund ta ketë pasur të njëjtin nivel që nga lindja. Pra, sa kohë ka qenë i lartë kolesteroli juaj ka po aq rëndësi sa vetë niveli. Pse i njëjti nivel i LDL-së nuk do të thotë të njëjtën gjë për të gjithë Mjekët përdorin kalkulatorë klinikë të rrezikut për të vlerësuar mundësinë që një pacient të zhvillojë sëmundje kardiovaskulare si infarkt ose goditje në tru gjatë 10 viteve të ardhshme. Por mosha ka një ndikim të madh në këto përllogaritje, që do të thotë se një person më i ri mund të ketë një rrezik të ulët afatshkurtër, pavarësisht se ka faktorë të rëndësishëm rreziku. Për shembull, një grua 40-vjeçare mund të ketë një rrezik shumë të ulët për 10 vitet e ardhshme për shkak të moshës së saj. Kjo nuk do të thotë se nuk ka aterosklerozë të pranishme ose një rrezik domethënës gjatë gjithë jetës. Dikush që ka disa vite më shumë mund të ketë një rrezik shumë më të lartë gjatë gjithë jetës, edhe nëse faktorët e tij bazë të rrezikut nuk kanë ndryshuar papritur. Kjo shpjegon pse nuk ekziston një vlerë universale e kolesterolit që mund të konsiderohet “e sigurt”. Është gjithashtu e rëndësishme të theksohet se niveli mesatar i LDL-së te një person që pëson infarkt nuk është veçanërisht i lartë, rreth 3.2 deri në 3.4 mmol/L. Shumë njerëz që pësojnë infarkt nuk kanë kolesterol të rritur në mënyrë dramatike. Niveli i tyre mund të jetë thjesht shumë i lartë për ndjeshmërinë individuale që kanë ndaj rrezikut. Po statinat? Ekziston një keqkuptim i zakonshëm se mjekët u përshkruajnë statina të gjithë personave me kolesterol të lartë. Kjo nuk është e vërtetë. Statinat përshkruhen kur rreziku i përgjithshëm kardiovaskular i një personi është mjaftueshëm i lartë saqë ulja e kolesterolit LDL pritet të zvogëlojë rrezikun për infarkt ose goditje në tru. Sot nuk është e përshtatshme që një mjek t’i thotë thjesht një pacienti: “Kolesteroli juaj është i lartë, merrni statinë.” Një mjek i mirë duhet të shpjegojë pse është rekomanduar një statinë dhe cilin rrezik synon të ulë. Askush nuk duhet të ndihet i detyruar të marrë medikamente; përkundrazi, duhet t’i jepen informacione të qarta dhe kuptimplota në mënyrë që të marrë një vendim të informuar. Zgjedhjet e stilit të jetesës mund të përmirësojnë gjithashtu nivelet e kolesterolit. Përfshirja e më shumë ushqimeve të pasura me fibra, si tërshëra, farat, bishtajoret, mishi pa dhjamë dhe peshku i yndyrshëm, ndërsa reduktohen ushqimet e përpunuara, yndyrat e ngopura, produktet e tepërta të qumështit dhe mishi i kuq, mund të ketë një ndikim domethënës në nivelet e kolesterolit. Kontrollet shëndetësore në moshën e mesme që nuk duhet t’i anashkaloni Për të matur rrezikun tuaj të përgjithshëm për sëmundje të zemrës, përfitoni sa më shumë nga kontrolli shëndetësor i NHS-së për moshën e mesme. Ky kontroll përfshin matjen e kolesterolit, matjen e presionit të gjakut dhe vlerësimin e rrezikut për gjendje të tilla si diabeti. Gjithashtu, merrni në konsideratë matjen e Lp(a)-së një herë dhe përfshijeni atë në vlerësimin më të gjerë të historisë suaj familjare. Nëse dëshironi të krijoni një ide për rrezikun tuaj afatgjatë, provoni kalkulatorin QRISK për rrezikun gjatë gjithë jetës. Marrja në konsideratë e të gjitha këtyre masave është shumë më e dobishme sesa përqendrimi vetëm te kolesteroli total. Mos u përqendroni vetëm te rreziku për 10 vitet e ardhshme: të kuptuarit e rrezikut tuaj gjatë gjithë jetës mund t’ju ndihmojë të bëni ndryshime në stilin e jetesës përpara se të shfaqen probleme më serioze. Njihni vlerat tuaja që herët, kuptoni çfarë nënkuptojnë ato në kontekst dhe mos prisni që të shfaqen simptomat përpara se të mendoni për rrezikun kardiovaskular./TheTelegraph
