Anushka Chaudhry është kirurge konsulente onkoplastike në Spitalin Ridgeway pranë Swindonit. Seria jonë “The Expert View” ju sjell këshilla të specializuara për shëndetin nga profesionistë. Këtu, kirurgu konsulent onkoplastik Anushka Chaudhry, e cila i kushton ditët e saj trajtimit të grave me kancer gjiri, ndan gjithçka që do të dëshironte që pacientet e saj të dinin për këtë sëmundje.Lexo edhe:A ju bën vërtet çokollata të lumtur? Ja mitet dhe faktet që duhet të dini Pas një diagnoze me kancer gjiri, një grua mund të ndiejë një mungesë të plotë kontrolli: kjo ndryshon të ardhmen tënde dhe mund të ndikojë te identiteti yt. Kanceri i gjirit është emocional nëse, për shembull, ke pasur kancer të prostatës ose të zorrës, askush nuk mund ta kuptojë nga jashtë se ke kryer një ndërhyrje kirurgjikale. Ajo që po ndodh me trupin tënd ka vërtet rëndësi dhe nuk është “kotësi” të kujdesesh për këtë. U bëra kirurge onkoplastike sepse më fascinonte ndërveprimi mes shkencës, kirurgjisë dhe cenueshmërisë njerëzore. Gjithmonë kam qenë një person që kujdeset për të tjerët, por gjithashtu më pëlqen t’i rregulloj gjërat: le të merremi me të. Kam një mendje kirurgjikale. Si mjekë, është e rëndësishme që ta shohim gruan si person, jo thjesht si paciente, dhe është jetike që këtë ta komunikojmë. Mund të jetë e frikshme dhe konfuze të diagnostikohesh me kancer, veçanërisht kur në përgjithësi ndihesh mirë me veten. Shumica e grave vijnë në spital duke u ndier të shëndetshme dhe ne nuk duam t’ua ndryshojmë jetën për keq. Një diagnozë e kancerit të gjirit mund të shfaqet në mënyra shumë të ndryshme. Nëse je diagnostikuar përmes depistimit, mund të mendosh: “Çfarë do të thuash, kam kancer?” Mund të jetë e vështirë ta besosh, edhe nëse e di se ai është aty. Nëse je një grua e re, mund të shqetësohesh për pjellorinë, punën dhe seksualitetin dhe për ndikimin që trajtimi yt mund të ketë mbi to. Një grua më e moshuar do të ketë përparësi të ndryshme, pasi mund të jetë duke u përballur edhe me probleme të tjera shëndetësore. Dhe, sigurisht, ka raste të sëmundjes së avancuar, kur kanceri është përhapur përtej gjirit dhe ekziston pasiguri për të ardhmen. Këtë do të doja që gratë ta dinin. Kanceri i gjirit nuk është një dënim me vdekje Dikur e trajtonim në mënyrë agresive; tani jemi më të saktë. Është një fakt i shoqërisë që gjithnjë e më shumë njerëz po jetojnë me kancerin, në vend që të vdesin prej tij. Ndërsa jemi në gjendje ta trajtojmë kancerin e gjirit në mënyrë më të saktë, shkalla e mbijetesës është përmirësuar në çdo stad. Ka pasur përparime të jashtëzakonshme në trajtimin e llojeve të kancerit të gjirit që më parë konsideroheshin të vështira për t’u trajtuar, si kanceret HER2-pozitive dhe ato trefish negative. Trajtime të reja, si imunoterapia, ndihmojnë sistemin imunitar të njohë më mirë qelizat kancerogjene, ashtu si edhe konjugatët antitrup–ilaç ku ilaçi shkon drejtpërdrejt te qeliza kancerogjene për të trajtuar sëmundjen e avancuar. Trajtimi dikur përcaktohej nga madhësia e tumorit dhe nga fakti nëse ai ishte përhapur apo jo në nyjet limfatike. Tani i njohim më mirë tumoret biologjikisht agresive. Shikojmë receptorët hormonalë, si dhe informacionin gjenetik dhe gjenomik. Kjo do të thotë se, kur është e përshtatshme, mund të shmangim ndërhyrjet agresive dhe ta zvogëlojmë intensitetin e trajtimit. Një diagnozë nuk do të thotë gjithmonë kimioterapi ose mastektomi Mënyra se si një grua duket dhe ndihet gjatë dhe pas trajtimit të saj është jetike. Mbijetesa nuk është i vetmi rezultat që ka rëndësi. Dikur kështu mendohej, por kirurgët nuk mendojnë më: “Sapo hoqëm një kancer.” Ne duhet ta rindërtojmë dhe ta riparojmë gruan më pas dhe të mendojmë për partnerin dhe marrëdhëniet e saj. Duke përdorur plane trajtimi të personalizuara, synojmë t’u japim kimioterapi vetëm atyre që do të përfitojnë vërtet prej saj, kështu që një diagnozë nuk do të thotë automatikisht kimioterapi, e cila mund të shkaktojë rënie të flokëve. Shkalla e mastektomisë në Mbretërinë e Bashkuar është tani rreth 20 për qind. Në kirurgji, nëse mund ta ruajmë gjirin e gruas, do ta bëjmë këtë kjo mund të ketë ndikim në mbijetesë, ndoshta për shkak të efekteve të tërthorta mbi cilësinë e jetës, funksionimin dhe mirëqenien. Tani kemi kaq shumë teknika dhe mjete kirurgjikale në dispozicion për të shpëtuar gjirin. Kanceri i gjirit po bëhet edhe më i zakonshëm Jemi shumë të mirë në trajtimin e kancerit të gjirit, por jo aq të mirë në parandalimin e tij. Në vitin 1999, Cancer Research UK raportonte se rreziku i një gruaje gjatë gjithë jetës ishte një në nëntë; tani është një në shtatë. Kjo nuk lidhet vetëm me përmirësimin e diagnostikimit. Tetëdhjetë për qind e diagnozave të kancerit të gjirit ende bëhen te gratë mbi 40 vjeç, por gjithnjë e më shumë kancere po prekin gratë në moshë më të re. Arsyet mund të përfshijnë faktin se menstruacionet e grave po fillojnë më herët dhe ato po lindin fëmijë më vonë, kështu që ekspozimi i tyre ndaj hormoneve zgjat më shumë. Gratë po ushqejnë me gji më pak, gjë që gjithashtu mund të rrisë rrezikun e tyre. Pastaj janë edhe ndryshimet në stilin e jetesës. Ka gjithnjë e më shumë prova se stresi dhe mungesa e shëndetit metabolik mund të rrisin mundësinë e një gruaje për t’u diagnostikuar, ashtu si edhe ekspozimi ndaj ndotësve dhe mikroplastikave. Obesiteti është një faktor rreziku si për kancerin e gjirit, ashtu edhe për kancerin e zorrës, dhe ky problem po rritet. Mbajtja e një peshe të shëndetshme mund të zvogëlojë rrezikun e rikthimit Ruajtja e një peshe të shëndetshme ose humbja e disa kilogramëve nëse je mbipeshë është jashtëzakonisht e rëndësishme. Mund ta ulësh rrezikun e rikthimit të kancerit të gjirit deri në 30 për qind nëse ke një BMI optimale (midis 21 dhe 25) pas menopauzës. Rëndësia e ushqyerjes së mirë nuk mund të mbivlerësohet. Nuk kam asnjë problem me barnat GLP-1, si Wegovy ose Mounjaro, nëse ato përshkruhen siç duhet. Për momentin, nuk ka prova se GLP-1 parandalojnë kancerin e gjirit: ato nuk janë ilaçe kundër kancerit të gjirit, por janë një mjet. Këto barna nuk do ta zëvendësojnë kurrë një dietë të shëndetshme, ushtrimet fizike dhe ndërtimin e masës muskulore. Por a mund të ndikojë përmirësimi i shëndetit metabolik në rrezikun tënd? Kjo është ajo që po pres me shumë interes të shoh nga kërkimet shkencore. Një gotë verë nuk do të shkaktojë kancer gjiri Organizata Botërore e Shëndetësisë thotë se nuk ekziston një nivel i sigurt i konsumit të alkoolit por njerëzit duhet të jetojnë. Është po aq e rëndësishme të “ushqehesh pastër” dhe të shmangësh ushqimet ultra të përpunuara. Jo të gjithë mund të përballojnë perime organike, por një dietë mesdhetare me shumë fruta, perime, mish pa shumë yndyrë dhe drithëra integrale është një fillim i mirë. Është jetike të qëndrosh aktive dhe ka prova që tregojnë përfitimet e 150 minutave ushtrime të moderuara në javë, si ecja e shpejtë, çiklizmi ose noti, si dhe përfshirja e dy seancave të stërvitjes së forcës me pesha të lehta. Kjo mund të zvogëlojë rrezikun e rikthimit të kancerit. Nuk ka konsensus përfundimtar për terapinë hormonale zëvendësuese (HRT) Nuk kam shqetësime nëse një grua përdor HRT për të trajtuar simptoma specifike. Nuk kemi prova të forta që thonë se HRT “shkakton” kancer gjiri, veçanërisht nëse përdoret vetëm estrogjeni. HRT e kombinuar e rrit pak rrezikun, por vetëm gjatë kohës që merret: rreziku fillon të ulet kur e ndërpret dhe kthehet në nivelin bazë pas pesë vitesh. Megjithatë, pas një diagnoze me kancer gjiri, biseda ndryshon dhe HRT sistemike zakonisht nuk rekomandohet. Asnjë profesionist shëndetësor nuk dëshiron një rikthim të sëmundjes. Nga ana tjetër, disa gra vuajnë shumë pa HRT dhe duhet të marrim parasysh edhe cilësinë e jetës. Kjo çështje meriton një diskutim të nuancuar. Gratë që vuajnë nga efektet anësore seksuale dhe të traktit gjenitourinar si pasojë e trajtimit endokrin për kanceret hormon-pozitive mund të përdorin në mënyrë të sigurt estrogjen vaginal për të lehtësuar simptomat e tyre. Mos i beso gjithçkaje që dëgjon për dietën dhe suplementet O Zot, sa shumë suplemente shoh që marrin pacientet e mia! “A duhet të marr kolagjen?” më pyesin. Nuk ka prova se suplementet do t’ju ndihmojnë, megjithëse ato nuk do t’ju dëmtojnë drejtpërdrejt por mund të vuajë gjendja juaj financiare. Pse të mos përqendroheni te provat që kemi për përmirësimin e shëndetit tuaj: të lëvizni trupin, të reduktoni konsumin e alkoolit dhe të menaxhoni peshën tuaj? Gjithashtu keni nevojë për lëndë ushqyese për t’i dhënë energji trupit. Sheqeri nuk “shkakton” kancer. Nëse hani një biskotë, kanceri nuk do t’ju rikthehet. Faji i krijuar nga kjo mënyrë të menduari ndoshta është më i dëmshëm. Kanceri i gjirit nuk është kurrë “faji” i një gruaje Keqkuptimi më i madh është se një paciente ka bërë diçka “gabim”. Një grua mund të më thotë: “Por unë nuk kam pirë kurrë duhan, nuk kam pirë kurrë alkool.” Një diagnozë nuk do të jetë kurrë pasojë e vetëm një gjëje që ke bërë dhe nëse ke një gjendje të trashëguar, si mutacionet BRCA1 ose BRCA2, kjo sigurisht që nuk është faji yt. Kanceri i gjirit është rezultat i një efekti kumulativ. Ndërsa plakesh, rreziku yt rritet, ndoshta për shkak të sasive shumë të vogla të dëmtimit të ADN-së që grumbullohen me kalimin e viteve, jo për shkak të një momenti të vetëm. Depistimi nuk duhet të zëvendësojë kujdesin ndaj shëndetit tënd Çdo grua duhet të dijë se çfarë është normale për trupin e saj dhe një numër befasues grash ende ndihen në siklet kur bëhet fjalë për të bërë një “kontroll të gjirit”. Nuk duhet të presësh derisa të shohësh një personazh të famshëm në televizor me kancer gjiri për të menduar për situatën tënde. Unë jam fuqimisht në favor të depistimit për gratë më të reja. Në Mbretërinë e Bashkuar, depistimi fillon në moshën 50 vjeç, por meqë kanceri po shfaqet te grupmosha më të reja, duhet të merret në konsideratë kryerja e mamografive që nga mosha 40 vjeç. Kjo ndodh në vende të tjera, si në SHBA dhe në disa vende të Evropës. Në mënyrë specifike, ne e dimë se disa grupe etnike, përfshirë gratë e zeza, kanë një rrezik më të lartë për të zhvilluar lloje agresive të kancerit të gjirit në moshë më të re sesa gratë e bardha. Nëse ke marrë një diagnozë: merr frymë dhe mos u frikëso Nuk ke pse t’i marrësh të gjitha vendimet brenda një dite. Merr dikë me vete në takimet e tua dhe mbaj shënime. Pyet mjekun tënd se cili është qëllimi i trajtimit. Nuk është kotësi të pyesësh për pamjen tënde. Edhe pas diagnozës, ka gjëra që mund të bësh për shëndetin tënd. Të lejohet të kesh ditë të këqija: nuk ke pse të jesh një “luftëtare e kancerit”./TheTelegraph
