Foto ilustruese The Spectator sjell një reportazh mbi aventurën shqiptare të Jared Kushner, nga projektet miliardëshe në Sazan e Zvërnec te protestat për mbrojtjen e bregdetit. Mes konflikteve për pronësinë, akuzave për krim, Kanunit dhe hijes së gjakmarrjes, ambicia për një parajsë luksoze shfaqet si një sipërmarrje me jo pak rreziqe. Për pjesën më të madhe të historisë së saj, Shqipëria mbeti po aq e mistershme dhe e largët sa Syldavia imagjinare e komikëve të Tintinit. Letrat e dërguara drejt Shqipërisë ndonjëherë ktheheshin nga Albany, Nju Jork, me udhëzimin postar: “Provoni në Europë”.
Vendi u krijua vetëm pas vitit 1912, me shpërbërjen e Perandorisë Osmane. Sundimtari i tij i parë, Mbreti Zog, u dëbua nga Musolini kur ky pushtoi vendin në vitin 1939. Pesë vjet më vonë, italianët dhe aleatët e tyre nazistë gjermanë u dëbuan, nga ana tjetër, nga udhëheqësi nacionalist shqiptar Enver Hoxha. Një komunist i lindur mysliman, Hoxha e shndërroi çifligun e tij ballkanik në një model vetëshkatërrues të planifikimit stalinist, ku spastrimet partiake, arrestimet pa procedurë dhe gjyqet e inskenuara ishin rutinë.
Në fillim të viteve 1990, Shqipëria u hodh me vrull drejt kapitalizmit. Statuja prej bronzi e Hoxhës në Tiranë, kryeqytetin e Shqipërisë, u rrëzua. Në zonat rurale, pleqtë e fshatrave anashkaluan parlamentin për të rishpërndarë pronat sipas kushtetutës së lashtë fisnore të Shqipërisë, të njohur si Kanuni, i cili rregullon kufijtë e tokave, si edhe vrasjet për hakmarrje të trashëguara nga epoka osmane. Hoxha ishte përpjekur ta nxirrte Kanunin jashtë ligjit, por ai nuk u zhduk kurrë dhe kodi fisnor vazhdon ende të luajë rolin e tij në mosmarrëveshje.
Shqipëria është sot destinacioni turistik me rritjen më të shpejtë në Europë. Nga pasuritë e paluajtshme mund të fitohen shuma të mëdha parash, ndaj asnjë çështje nuk është më e debatueshme sesa pronësia e tokës. Dhe shqiptarët janë të zemëruar që dhëndri i Donald Trump, Jared Kushner, po zhvillon komplekse të mëdha hotelesh luksoze në tokë të mbrojtur përgjatë bregdetit të paprekur të jugut të Shqipërisë.
Kushner e bleu tokën për 120 milionë dollarë nga një shqiptar i dyshuar për trafik droge, Artur Shehu, i cili u arratis në Miami pas një shkëmbimi zjarri në lokalin e xhaxhait të tij. Pretendohet se Shehu përdori dokumente të falsifikuara pronësie të epokës osmane për të pretenduar për vete sipërfaqe të mëdha pronash bregdetare, megjithëse avokati i Shehut ka këmbëngulur se ai nuk është as trafikant droge dhe as grabitës tokash.
Toka është një gadishull i ngushtë midis detit dhe një lagune ku gjenden me shumicë breshka deti që bëjnë foletë e tyre, foka murg dhe flamingo. Kushner dëshiron të ndërtojë një resort të dytë gjigant në ishullin e Sazanit, përballë gadishullit, të cilin operatorët turistikë tashmë po e quajnë “ishulli i Kushnerit”.
Në atë që është bërë e njohur si Revolucioni i Flamingove, mijëra shqiptarë dolën në rrugët e Tiranës në fillim të këtij viti për të dënuar ambiciet e Kushnerit për pronat dhe politikanët shqiptarë që pritet të përfitojnë prej tyre. Protestat pritet të marrin hov këtë vjeshtë, ndërsa shqiptarët përsërisin thirrjet që kryeministri i tyre i Partisë Socialiste, Edi Rama, të japë dorëheqjen. Që prej rënies së komunizmit, Shqipëria nuk ishte tronditur nga një zemërim i tillë kolektiv. Revolucioni i Flamingove tashmë ka hyrë në javën e tij të 15-të.
Në bujtinën ku qëndrova në Nartë, në skajin e gadishullit të kontestuar, për mëngjes më shërbyen gjizë dhe bukë misri. Një treg i braktisur i mbuluar dhe një kinema e epokës së Hoxhës ia shtonin qytetit atmosferën e braktisjes. Banorët janë kryesisht shqiptarë me etni greke. Ata nuk janë kundër turizmit, por kundërshtojnë fshehtësinë dhe dezinformimin që rrethojnë projektin e Kushnerit. “Turizmi VIP i llojit të Kushnerit vetëm sa do ta shkatërrojë mënyrën tonë të jetesës”, tha Esmeralda Berberi, e cila drejton një dyqan lagjeje. “Amerikanët nuk janë të mirëpritur.” Natën, në bujtinë, u zgjova nga ulërimat e çakejve.
“Çakejtë janë një problem, ata ushqehen me vezët e sapolëshuara të flamingove”, tha Joni Vorpsi, një ornitolog i lidhur me organizatën kryesore të ruajtjes së natyrës në Shqipëri, Protection and Preservation of the Natural Environment. PPNEA i ka dhënë energji Revolucionit të Flamingove, i cili është përhapur nga Tirana te diaspora shqiptare në 80 qytete të botës, përfshirë Filadelfian.
Për momentin, ndërtimi i resortit në Zvërnec ka ngecur, por Rama është zotuar se do ta çojë deri në përfundim. Vorpsi më tregon se si vija bregdetare ishte shpërfytyruar nga betoni, shtyllat prej hekuri dhe pjesë makinerish. Rreth plazhit është ngritur një gardh me tela me gjemba për të mbajtur larg banorët vendas.
Majin e kaluar, një protestues u tërhoq zvarrë nga kontraktorë privatë të sigurisë, me një armë të drejtuar në kokë, ndërsa policia shqiptare qëndronte aty dhe vështronte. “Ishte një shenjë e qartë se shteti shqiptar ishte i paaftë të mbronte qytetarët e vet”, tha Vorpsi.
Kushner synon të ndërtojë këtu një qytet të ri, me deri në 10,000 dhoma hoteli dhe vila. Resorti mbështetet nga Affinity Partners, firma e kapitalit privat e Kushnerit, si edhe nga investitorë nga Katari.
Zvërneci shihet nga shumë shqiptarë si një rrëmbim toke. “Ajo që na zemëroi kaq shumë ne shqiptarët ishte mënyra tinëzare se si toka iu shit super të pasurve, me fare pak konsideratë për sovranitetin e Shqipërisë, e aq më pak për mjedisin”, tha Marjana Koçeku, e cila dha dorëheqjen si deputete socialiste për shkak të skandalit Kushner.
Në vitin 2024, qeveria Rama ndryshoi ligjin për zonat e mbrojtura për të përshpejtuar zhvillimet “e nivelit të lartë”. Kushner i bëri publike planet e tij për Zvërnecin pak kohë më pas. “Natyrisht që kjo nuk ishte rastësi”, tha drejtori ekzekutiv i PPNEA-së, Aleksander Trajce. “Zvërneci është një marrëveshje biznesi klienteliste që favorizon interesa të errëta oligarkike.”
Përmes dylbive të terrenit të Vorpsit, dallova një tufë shpendësh uji që çukisnin për krimba në një zonë me kallamishte. Siluetat ngjyrë gri të errët ecnin ngadalë mbi baltë. Dalluam laraska të përhimta, çafka të bardha, çafka dhe pupëza, por asnjë flamingo. Flamingot janë trembur dhe janë larguar nga dronët që turistët lëshojnë për të ndjekur fluturimin e tyre. Ato mund të mos kthehen më.
Bledi Mertiri ka peshkuar në lagunën e Nartës për 30 vjet. Ai jeton buzë ujit në një vagon treni të përshtatur për banim, me një antenë televizori të shtrembëruar mbi çati. Më mbushi një gotë me raki dhe më shpjegoi pse e mbështet Revolucionin e Flamingove.
Kushner planifikon të ndërtojë një arkipelag ishujsh artificialë në lagunë si pjesë të resortit të tij. Peshkatarët do të përbënin një siklet për projektin. Për këtë arsye, qeveria shqiptare ka refuzuar t’ua rinovojë lejet. “Njerëz nga Inspektorati i Peshkimit vijnë çdo javë… Të gjobisin deri në 10,000 euro nëse të kapin duke peshkuar.”
Revolucioni i Flamingove, i cili fillimisht u udhëhoq nga pjesëtarë të klasës së mesme të Gjeneratës Z dhe nga millennials, tani përfshin shqiptarë si Mertiri, të cilët janë lënë në prag të varfërisë së skajshme. “Nëse nuk ka peshkim, ne nuk ekzistojmë”, më tha ai.
Në mes të lagunës, ku arrihet përmes një kalimi prej druri, ndodhet një manastir dhe një kishë bizantine e shekullit XIII. Ilustruesi dhe autori anglez Edward Lear e vizitoi vendin në vitin 1848, duke skicuar pelikanët që shumohen në hyrjet shkëmbore të lagunës.
At Jani Tereziu, prifti ortodoks lindor që mbikëqyr manastirin, i ka përshkruar pelikanët si një “mrekulli”, por është i shqetësuar për atë që Affinity Partners mund të ketë planifikuar. Kisha do të duhej të ndërhynte publikisht nëse ishujt e ngjashëm me ata të Disney-t, portet, trafiku i jahteve dhe ndikimi i hoteleve të resortit do të bëheshin realitet. “Kush në këtë botë do të përfitonte prej kësaj?”, pyeti ai.
Të nesërmen udhëtova me makinë përmes kriporeve drejt Aeroportit Ndërkombëtar të Vlorës, ende gjysmë i ndërtuar. Të konturuar përballë bardhësisë së kripës, në mënyrë të pazakontë, dukeshin një bari dhe disa mushka që endeshin. Qielli ishte në një blu të ndezur si magnez. Aeroporti, i financuar nga një konsorcium me bazë në Zvicër, shtrihet mbi zonën e mbrojtur ligatinore të lagunës dhe synon t’u shërbejë planeve të Kushnerit për resortin. Punimet nisën në vitin 2021 pa leje të vlefshme ndërtimi. Makinat e sigurisë në kantier kishin xhama të errësuar dhe kamionët nuk kishin targa. Ndërtimi u ndërpre shkurtin e kaluar për shkak të konflikteve mes aksionerëve. Rama, një mbështetës i rëndësishëm i projektit të Vlorës, ka folur për një “aeroport të gjelbër” miqësor me mjedisin, që do t’u sjellë pasuri të pallogaritshme banorëve vendas. Aeroporti qëndron i braktisur pas një gardhi rrethues me tela me tehe.
Negociatat me Affinity Partners për shitjen prej 1.4 miliardë dollarësh të ishullit të Sazanit u mbajtën të fshehta nga populli shqiptar deri në mars 2024, kur Kushner publikoi në rrjetet sociale pamje arkitekturore të projektit. Çdo ditë, ishullin e vizitojnë deri në 2,000 turistë. Ai është një hapësirë prej rreth dy miljesh katrore shkëmbi gëlqeror, e mbuluar dendur me pyje dhe pa burime uji, të cilën Hoxha e çliroi nga pushtimi gjerman në vitin 1944. Gjatë komunizmit, ishulli u shndërrua në një post ushtarak, i fortifikuar me 3,600 bunkerë dhe fortifikime prej betoni, si edhe me dhjetë milje tunele nëntokësore.
Kushner e vizitoi Sazanin me bashkëshorten e tij, Ivanka Trump, në verën e vitit 2021, gjatë një udhëtimi me jaht me mikun e tyre financier Nat Rothschild. “Notuam deri në ishull. Bëmë një shëtitje”, tha me entuziazëm Ivanka në një podcast majin e kaluar. “Thjesht u magjepsëm.” Vajza e madhe e Presidentit të SHBA-së foli për Sazanin si për një vend ku qytetërimi ende nuk kishte mbërritur. Ajo pretendoi se ishte ngjitur “zbathur” deri në majë.
Artur Meçollari, një kapiten në pension i marinës shqiptare, i cili kishte shërbyer në Sazan gjatë viteve 1960 dhe 1970, pyet veten nëse ajo kishte shkuar në ishullin e duhur. “Sazani është plot me gjarpërinj helmues dhe municione të pashpërthyera”, më tha ai nga shtëpia e tij në Tiranë.
Rama ishte mysafir i Ivankës dhe bashkëshortit të saj në jaht. Kryeministri më tha se Shqipëria nuk mund të shpresojë ta financojë “transformimin” e saj ekonomik “vetëm përmes kapitalit vendas” dhe, në një rast tjetër, tha se Shqipëria do të bënte gabim “nëse nuk do të shfrytëzonte një dhuratë si Sazani”. Shqiptarët janë më pak të bindur. Një restorant në Zvërnec që, duke shfrytëzuar rastin, e riemërtoi veten Ivanka Seafood, doli nga biznesi.
Shkova në Sazan me Kostandin Xhahon, mjek dhe ambientalist i PPNEA-së me bazë në Vlorë. U nisëm herët me motorin e Xhahos dhe përshkuam me shpejtësi një rrugë plot gropa drejt komisariatit të policisë në skajin e fshatit Zvërnec.
Gjysmë ore më vonë, Xhaho fiku motorin dhe na futi ngadalë në molin e vogël të Sazanit. Përpara nesh ngrihej një reliev i thepisur shkëmbor, me shkurre të ulëta dhe ndërtesa betoni trekatëshe që dikur shërbenin si banesa për oficerët e ushtrisë. Më shumë se 6,000 trupa ishin stacionuar në ishull gjatë kohës së Hoxhës. Sazani u bë simbol i një prej regjimeve më zymtësisht izolacioniste në historinë njerëzore. U ngjitëm përmes një peizazhi që dukej sikur vinte nga periudha e Jurës, me livando gjigante, plumbago dhe shkurre gjineshtre. Në ajër ndihej një aromë e fortë fiqsh.
Që kur Shqipëria u anëtarësua në NATO në vitin 2009, aleanca ka zhvilluar një numër stërvitjesh në ishull me trupa italiane dhe britanike. Muret e klasës së braktisur të shkollës komuniste dhe të spitalit janë çarë nga goditjet e granatave raketore.
Kushner planifikon t’i hedhë në erë ndërtesat e ushtrisë për t’u hapur rrugë hoteleve të tij, por shumica e shqiptarëve duan ta ruajnë Sazanin si një monument të 46 viteve të izolimit marksist-leninist të vendit. “Është një kapsulë unike kohore e Luftës së Ftohtë”, tha Xhaho.
Meçollari, ish-kapiteni i marinës, më tha se Sazani është i rrethuar nga rreth 120 tonë municione, të hedhura nën ujë në thellësi nga zero deri në dhjetë metra. “Sot nuk përbën ndonjë kërcënim të madh, por për turizmin me pesë yje të Kushnerit çështja do të ishte krejt ndryshe. Askush nuk mund të garantonte se një turist i pafajshëm që zhytet me bombola nuk do të ishte në rrezik nga shpërthimet.”
Ndërkohë, kishin mbërritur turistët e parë të mëngjesit, që shkëlqenin nga vaji i diellit. Një grua italiane me bikini u afrua drejt nesh: “Ju lutem, ku është tualeti?” Për këtë do t’i duhej të priste Kushnerin.
Sot, pothuajse të gjitha gjakmarrjet, vrasjet për hakmarrje, në Shqipëri lidhen me konflikte pronësie. Ditën time të fundit në Zvërnec, takova një pronar restoranti i cili kishte kaluar dy dekada në procese gjyqësore me Shehun, njeriun që ia shiti tokën Kushnerit. Pronari i restorantit tha se, sipas Kanunit, ishte i detyruar të kërkonte hakmarrje nëse do të ishte e nevojshme: “Shehu do të duhet të kalojë mbi trupin tim të pajetë përpara se të marrë atë që ligjërisht më përket mua”.
Motori i madh i hakmarrjes, ideja e vjetër e pastrimit përmes gjakut, tashmë ka nisur të vihet në lëvizje. Familja Trump-Kushner është futur në ujëra të thella për shkak të lidhjes së saj me zotin Shehu. Në Shqipëri, gjaku bie shpejt mbi tehun e thikës. Kështu ka qenë gjithmonë. /Përshtati "Pamfleti" nga "The Spectator"kushner protesta Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Politike Foto/ Nga look-u i ri i Zegjinesë te “raketat” që shkrinë së qeshuri Ermal Nufin, çfarë nuk u pa në Kuvend 8 Shtator 2026, 20:1720:17Politike Iris Luarasi reagon pas përplasjes me protestuesit: Më zunë pritë, do t’i denoncoj 8 Shtator 2026, 19:2619:26Politike PS vendos afatet për BE-në, Balla thirrje opozitës: Pa ju nuk bëhet reforma zgjedhore 8 Shtator 2026, 18:0518:05Politike Kuvendi kalon te votimet/ Evis Kushi nënkryetare, Klodiana Spahiu merr drejtimin e Shëndetësisë 8 Shtator 2026, 18:0418:04Politike “Burg deputetëve që fusin njerëz në punë”, Bardhi nga Kuvendi: Do jem i pari që do ta votoj! 8 Shtator 2026, 18:0218:02Politike Takimi me kongresmenin Keith Self, Berisha kërkon Qeveri teknike përpara zgjedhjeve 8 Shtator 2026, 17:4717:47Politike