Foto ilustruese Ndryshimet e propozuara në Kodin e Procedurës Penale vendosin kufij të rinj për arrestin në burg dhe paraburgimin, forcojnë të drejtat e mbrojtjes dhe parashikojnë autorizim gjyqësor për kontrollin e celularëve. Projekti prek gjithashtu kompetencat e SPAK-ut dhe GJKKO-së, përdorimin e provave dhe kufijtë e hetimit penal.... Ndryshimet e propozuara në Kodin e Procedurës Penale prekin disa prej pikave më të rëndësishme të një procesi penal: kush mund të hetohet dhe gjykohet nga struktura e posaçme, kur mund të vendoset arresti në burg, sa mund të zgjasë paraburgimi, çfarë provash duhet t'i tregohen të pandehurit, deri ku mund të shtrihet hetimi, kur mund të kontrollohet një celular dhe çfarë ndodh me provat e marra në kundërshtim me ligjin.
Në qendër të projektit duket se vendoset një ide e përbashkët: një hetim penal nuk duhet të jetë pa kufij dhe kufizimi i lirisë apo privatësisë duhet të lidhet me kushte konkrete, afate dhe kontroll gjyqësor.
Një nga ndërhyrjet që tërheq më shumë vëmendjen lidhet me SPAK-un dhe GJKKO-në. Projekti propozon një shtesë në nenin 75/a, sipas së cilës GJKKO nuk do të jetë kompetente për të gjykuar akuzat ndaj një gjyqtari të vetë GJKKO-së ose ndaj një prokurori të Prokurorisë së Posaçme, kur akuzat lidhen me vepra të ndryshme nga kategoritë e posaçme të përcaktuara në shkronjat “a” dhe “b” të këtij neni. Në këto raste kompetenca i kalon gjykatave të juridiksionit të përgjithshëm, sipas rregullave të kompetencës tokësore.
Ky formulim duhet kuptuar saktë. Nuk do të thotë se çdo çështje që lidhet me një prokuror të SPAK-ut ose gjyqtar të GJKKO-së largohet nga juridiksioni i posaçëm. Projekti bën një ndarje sipas llojit të veprës penale. Pra, vetëm fakti që personi mban një nga këto funksione nuk do të mjaftojë, sipas formulimit të propozuar, që çdo akuzë ndaj tij të gjykohet automatikisht nga GJKKO.
Një pjesë shumë e rëndësishme e reformës lidhet më pas me arrestin në burg. Projekti e koncepton atë shprehimisht si masën më të rëndë, që duhet përdorur kur masat e tjera shtrënguese ose ndaluese, edhe po të zbatohen së bashku, rezultojnë të papërshtatshme dhe të pamjaftueshme.
Madje gjykata duhet të shpjegojë konkretisht pse arresti në shtëpi nuk është i mjaftueshëm dhe pse është i domosdoshëm pikërisht arresti në burg. Pra, nuk mjafton vetëm ekzistenca e një akuze penale për të arsyetuar masën më të rëndë.
Këtu hyn një shifër shumë e rëndësishme: 5 vjet burgim.
Sipas nenit 238 të propozuar, arresti në burg nuk mund të vendoset për kundërvajtje penale dhe, si rregull, nuk mund të vendoset kur maksimumi i dënimit që parashikon Kodi Penal është më i ulët se 5 vjet burgim. Projekti parashikon edhe përjashtime të caktuara, ndaj ky prag nuk duhet lexuar i shkëputur nga pjesa tjetër e dispozitës.
Edhe kushtet e përgjithshme për masat e sigurimit bëhen më të forta. Neni 228 i propozuar kërkon që ndaj personit të ekzistojnë të dhëna të rëndësishme fajësie të bazuara në prova konkrete dhe të verifikueshme. Për më tepër, refuzimi i personit për të dhënë deklarime ose fakti që ai nuk e pranon akuzën nuk mund të përdoren si argument për të thënë se ekziston rrezik për provat dhe, mbi këtë bazë, për të justifikuar masën e sigurimit.
Por ndryshimi që ka efektin më të drejtpërdrejtë praktik është ai për afatet e paraburgimit dhe arrestit në shtëpi.
Projekti i nenit 263 i ndan çështjet në tri kategori sipas dënimit maksimal që parashikohet për krimin. Nëse aktet nuk janë dorëzuar ende në gjykatë, paraburgimi dhe arresti në shtëpi humbasin fuqinë pasi kalojnë 3 muaj për krimet që dënohen në maksimum me jo më shumë se 6 vjet burgim; 6 muaj kur maksimumi është më shumë se 6 vjet, por më pak se 10 vjet; dhe 12 muaj kur maksimumi është jo më pak se 10 vjet ose parashikohet burgim i përjetshëm.
Kjo mund të mbahet mend shumë thjesht:
Dënimi deri në 6 vjet- 3 muaj. Mbi 6 dhe nën 10 vjet- 6 muaj. 10 vjet e lart ose burgim i përjetshëm- 12 muaj.
Por këto janë afatet e fazës përpara dorëzimit të akteve në gjykatë. Projekti vendos një seri tjetër afatesh pasi dosja ka mbërritur në gjykatë. Nëse nuk është dhënë vendimi i dënimit në shkallën e parë, masa humbet fuqinë pas 6 muajsh për kategorinë deri në 6 vjet burgim, pas 9 muajsh për kategorinë mbi 6 dhe nën 10 vjet dhe pas 12 muajsh për kategorinë më të rëndë.
Ka pastaj edhe një kufi total të qëndrimit në paraburgim ose arrest shtëpie. Duke përfshirë edhe zgjatjen e parashikuar nga projekti, kohëzgjatja tërësore nuk mund të kalojë 16 muaj për krimet me maksimum jo më shumë se 6 vjet burgim; 2 vjet për krimet me maksimum mbi 6 dhe nën 10 vjet; dhe 3 vjet për krimet me maksimum jo më pak se 10 vjet ose me burgim të përjetshëm.
Kjo është e rëndësishme sepse vendos tri “orë” të ndryshme që nuk duhen ngatërruar: sa mund të zgjasë masa para se aktet të shkojnë në gjykatë, sa mund të zgjasë deri në vendimin e shkallës së parë, dhe cili është kufiri i përgjithshëm.
Projekti parashikon gjithashtu një mekanizëm kundër rifillimit artificial të afateve. Nëse prokurori komunikon një akuzë të re me afate më të gjata, afati i ri mund të llogaritet nga ai moment kur akuza lidhet me një fakt të ri që nuk dihej në fillim të procedimit. Por nëse ndryshon vetëm cilësimi juridik i së njëjtës vepër ose akuza shtohet mbi bazën e të njëjtit fakt, fillimi i afatit mbetet ai i masës së mëparshme.
Edhe arresti në shtëpi nuk duhet parë si diçka pa pasoja në dënimin përfundimtar. Projekti përcakton se koha e qëndrimit në arrest në shtëpi llogaritet në caktimin e dënimit, ndërsa për kohëzgjatjen e tij zbatohen rregullat e paraburgimit.
Këtu është e nevojshme të bëhet dallimi me Kodit Penal. Paraburgimi nuk është dënim penal. Dënimi caktohet në fund nga gjykata sipas veprës penale dhe Kodit Penal. Madje Kodi Penal parashikon se, kur gjykata jep një dënim me burgim deri në 5 vjet, në kushtet e nenit 59 mund të pezullojë ekzekutimin e tij dhe ta vendosë personin në provë. Për dënimet deri në 2 vjet burgim të pezulluara, afati i provës është sa dyfishi i dënimit të dhënë.
Pra, duhet dalluar qartë: arresti në burg është masë sigurimi gjatë procesit; burgimi është dënimi penal pas shpalljes fajtor.
Një tjetër ndryshim shumë i fortë është ai që lidhet me celularët dhe privatësinë digjitale. Projekti propozon nenin e ri 152/a dhe vendos një parim të qartë: nëse organi procedues kërkon të lexojë, kopjojë, analizojë ose përpunojë komunikime elektronike apo të dhëna të tjera private të ruajtura në celular ose pajisje elektronike, si rregull nevojitet autorizim paraprak i gjykatës.
Dhe këtu bëhet një ndarje juridike shumë e rëndësishme: sekuestrimi i celularit nuk është i njëjtë me kontrollin e celularit.
Edhe në flagrancë ose urgjencë, organi procedues mund ta sekuestrojë pajisjen, por sipas rregullit të propozuar nuk mund të hyjë automatikisht në përmbajtjen e saj pa vendim gjykate. Projekti parashikon përjashtime të posaçme për situata të caktuara, si rreziku konkret dhe aktual për jetën ose integritetin fizik, terrorizmi, rrëmbimi, krimet seksuale, trafikimi dhe rreziku konkret i manipulimit ose zhdukjes së të dhënave.
Ndryshimet nuk ndalen te provat elektronike. Projekti vendos kufij edhe për vetë objektin e hetimit. Neni i ri 25/a parashikon se nuk lejohen veprime hetimore jashtë objektit të kallëzimit të regjistruar. Nëse gjatë hetimit dalin elemente të një vepre tjetër penale, prokurori duhet të regjistrojë një njoftim tjetër për veprën e re. Vetëm në raste të caktuara flagrante ose kur duhet ndërhyrje e menjëhershme për parandalimin apo ndërprerjen e një krimi të rëndë mund të veprohet përpara regjistrimit, por njoftimi i ri duhet të regjistrohet brenda 24 orëve.
Kjo është një pikë me rëndësi të madhe praktike: hapja e një procedimi penal për një fakt nuk duhet të funksionojë si një autorizim i pakufizuar për të kontrolluar çdo aspekt tjetër të jetës së personit.
Forcohet edhe pozita e mbrojtjes. Kur është vendosur një masë sigurimi, projekti kërkon që personit nën hetim ose avokatit t'i vihen në dispozicion të gjitha provat mbi bazën e të cilave është vendosur masa. Në rast refuzimi ose mosvënieje në dispozicion, parashikohet e drejta e ankimit brenda 10 ditëve.
Mbrojtësi merr gjithashtu rol më aktiv gjatë marrjes në pyetje. Ai mund të ndërhyjë për të mbrojtur të drejtën e personit për të heshtur dhe për të mos u vetëinkriminuar, për të ruajtur konfidencialitetin e komunikimit avokat-klient, për të ndihmuar në qartësimin e pyetjeve dhe përgjigjeve dhe për të evidentuar kundërshtimet ndaj metodave të përdorura gjatë pyetjes.
Projekti shkon më tej edhe në raport me rolin e prokurorit. Ai përcakton se prokurori duhet të garantojë që hetimet të jenë të plota dhe të kryejë hetime jo vetëm për elementet kundër personit, por edhe për faktet ose rrethanat në favor të personit nën hetim dhe të pandehurit, duke marrë në shqyrtim edhe elementet që dalin nga veprimtaria hetimore e mbrojtjes.
Një tjetër ndryshim prek prezumimin e pafajësisë. Neni i ri 104/a parashikon që personi nën hetim ose i pandehuri nuk mund të paraqitet si fajtor përpara se fajësia të jetë vërtetuar me vendim gjyqësor dënimi të formës së prerë, me përjashtimet që vetë dispozita përcakton për aktet procedurale që synojnë provimin ose vendimmarrjen mbi përgjegjësinë penale. Nëse kjo garanci shkelet, projekti parashikon edhe mundësinë e kërkimit të korrigjimit të aktit brenda 10 ditëve nga marrja dijeni.
Edhe publikimi i dosjeve penale vendoset nën rregulla më të hollësishme. Projekti ndalon publikimin, edhe të pjesshëm, të akteve të mbrojtura nga sekreti hetimor dhe të përmbajtjes së tyre nga subjektet e përcaktuara në dispozitë. Kur një i tretë kërkon informacion, organi procedues duhet të peshojë interesin për informim me nevojën për fshehtësinë e hetimit. Në rast refuzimi, parashikohet ankim në gjykatë brenda 10 ditëve.
Për shkeljen e ndalimeve të publikimit, projekti parashikon se mund të lindë përgjegjësi civile, përgjegjësi disiplinore kur personi i nënshtrohet një regjimi të tillë dhe, nëse faktet përbëjnë vepër penale, edhe përgjegjësi penale.
Edhe mënyra se si dokumentohen hetimet ndryshon. Për regjistrimet audiovizive, projekti parashikon që transkriptimi, kur është i domosdoshëm ose kërkohet, mund të kryhet brenda 72 orëve, ndërsa transkriptimi duhet t'u vihet në dispozicion palëve pa vonesë të panevojshme dhe jo më shumë se 48 orë pas përfundimit të tij. Edhe pala ka një afat prej 48 orësh për çështjet që lidhen me kontrollin, nënshkrimin apo kundërshtimin e saktësisë ose plotësisë së transkriptimit.
Në fund, këto ndryshime duhen parë si një paketë e vetme dhe jo si dispozita të shkëputura. SPAK-u dhe GJKKO-ja preken në kompetencën për kategori të caktuara çështjesh; arresti në burg kufizohet më fort; paraburgimi lidhet me afate të matshme; mbrojtja merr akses më të madh në prova; celulari nuk mund të kontrollohet automatikisht vetëm sepse është sekuestruar; hetimi duhet të qëndrojë brenda objektit të regjistruar; prokurori duhet të dokumentojë edhe elementet në favor të të hetuarit; ndërsa prezumimi i pafajësisë dhe publikimi i materialeve të dosjes marrin rregulla më të detajuara.
Nëse do t'i reduktonim ndryshimet në shifrat që kanë më shumë rëndësi praktike, ato janë: 3 muaj, 6 muaj dhe 12 muaj për fazën e parë të paraburgimit sipas kategorisë së dënimit; 6, 9 dhe 12 muaj nga dorëzimi i akteve deri te vendimi i shkallës së parë; 16 muaj, 2 vjet dhe 3 vjet si kufij të përgjithshëm sipas kategorisë; 5 vjet si një nga pragjet kyçe për arrestin në burg; 24 orë për regjistrimin e veprës së re në situatën e posaçme të nenit 25/a; 48 dhe 72 orë në procedurat e transkriptimit; dhe 10 ditë për disa prej ankimeve dhe kërkesave që projekti parashikon.
Kjo është arsyeja pse ndryshimet janë më të gjera sesa çështja e paraburgimit. Nëse miratohen në këtë formë, ato do të prekin pothuajse gjithë rrugën e një çështjeje penale: nga momenti kur regjistrohet dhe hetohet një fakt, te mbledhja e provave dhe kontrolli i celularit, vendosja dhe kohëzgjatja e arrestit, të drejtat e avokatit dhe të pandehurit, e deri te mënyra se si informacioni i dosjes mund të bëhet publik. /Pamfletispak kodi i procedures penale Dokumenta bashkëngjitur Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Aktualitet Zjarr në Fllakë të Durrësit, flakët përfshijnë pikën e skrapit dhe zonën përreth 30 Shtator 2026, 15:5815:58Aktualitet Mesazhi i fortë i Skënder Hitës: Jemi në luftë me krimin e kohëve moderne, po përdorin teknologji të fundit 30 Shtator 2026, 15:2315:23Aktualitet Virusi i Nilit Perëndimor, konfirmohet rasti i dytë i infektimit në Shqipëri 30 Shtator 2026, 15:1215:12Aktualitet Shpërthimi në pikën e karburantit në Sarandë, ISHTI: Objekti ishte jashtë funksionit prej tre muajsh 30 Shtator 2026, 14:4914:49Aktualitet Harta e re territoriale/ Cërriku nuk i jep ‘ok’ bashkimit me Elbasanin; shumica e këshilltarëve abstenojnë 30 Shtator 2026, 14:2914:29Aktualitet Banalizimi i korrupsionit dhe çmimi që po paguan Shqipëria 30 Shtator 2026, 13:5913:59Aktualitet