Foto gjeneruar me AI Zagrebi po pengon mbylljen e një kapitulli negociues për të cilin 26 vendet e tjera të BE-së janë të gatshme të japin miratimin. Përplasja është pjesë e një problemi më të gjerë: deri ku mund ta përdorin vendet anëtare procesin e zgjerimit për të ushtruar presion mbi shtetet që kërkojnë të hyjnë në Union? Kroacia po pengon Malin e Zi të mbyllë një kapitull të negociatave për anëtarësimin në Bashkimin Evropian, edhe pse 26 vendet e tjera anëtare janë të gatshme ta miratojnë atë. Ky është episodi i fundit i një serie mosmarrëveshjesh dypalëshe që kanë zgjatur prej vitesh dhe që tashmë janë kthyer në një provë më të gjerë për vetë procesin e zgjerimit: deri ku mund të shkojë një vend anëtar i BE-së në përdorimin e vetos për të ushtruar presion mbi një shtet kandidat?
Rasti i Malit të Zi nuk është i izoluar. Vendet anëtare të BE-së e kanë përdorur vazhdimisht mundësinë për të bllokuar vendimet gjatë procesit të anëtarësimit për të ushtruar presion mbi vendet kandidate lidhur me çështje dypalëshe. Bullgaria e ka bërë këtë ndaj Maqedonisë së Veriut për mosmarrëveshje që lidhen me historinë, identitetin dhe gjuhën, Qiproja ndaj Turqisë, ndërsa
Sllovenia e përdori të njëjtin mekanizëm kundër Kroacisë. Në rastin e Malit të Zi, Zagrebi nuk ka dhënë miratimin për mbylljen e kapitullit që mbulon rregullat evropiane të transportit dhe ka penguar gjithashtu përparimin në fusha që lidhen me politikën e jashtme dhe gjyqësorin.
Në një konferencë ndërqeveritare në korrik, Kroacia pengoi Malin e Zi të mbyllte Kapitullin 31, i cili mbulon politikën e jashtme, të sigurisë dhe të mbrojtjes. Kroacia argumenton se qëndrimi i saj justifikohet nga kërkesa e BE-së që vendet kandidate të ruajnë marrëdhënie të mira fqinjësore.
Në një deklaratë të Ministrisë së Jashtme kroate më 22 korrik, Zagrebi renditi një sërë çështjesh që kërkon të zgjidhen: kompensimin e ish-të burgosurve në kampet e kohës së luftës, gjetjen e 14 personave që vazhdojnë të rezultojnë të zhdukur nga luftërat e viteve 1990, ndjekjen penale të krimeve të luftës, pretendimet pronësore të familjeve kroate në Malin e Zi dhe proceset gjyqësore që lidhen me to.
Zagrebi kërkon gjithashtu ruajtjen e një pllake përkujtimore në vendin ku ndodhej ish-kampi i ndalimit në Morinj, vazhdimin e bisedimeve për kufirin detar, kthimin e anijes shkollore Jadran dhe madje edhe ndryshimin e emrit të një pishine në qytetin bregdetar të Kotorrit.
Të gjitha këto çështje janë ndërthurur, në shkallë të ndryshme, me përpjekjen e një vendi me rreth 620 mijë banorë për t'u bërë pjesë e unionit prej 27 shtetesh.
Disa nga çështjet e ngritura nga Zagrebi janë probleme serioze të drejtësisë dhe përgjegjësisë historike. Gjetja e 14 personave ende të zhdukur nga luftërat e viteve 1990, zgjidhja e pretendimeve që lidhen me të burgosurit e luftës dhe ndjekja e rasteve të krimeve të luftës nuk janë çështje rutinë të negociatave për anëtarësim.
Por fakti që këto kërkesa mund të vendosen krahas një kërkese për ndryshimin e emrit të një pishine ilustron problemin kryesor të sistemit aktual të zgjerimit të BE-së.
Një vend i vetëm anëtar mund ta lidhë axhendën e tij dypalëshe me përparimin e një kandidati drejt anëtarësimit, edhe kur 26 qeveritë e tjera janë të gatshme të ecin përpara. Kjo u jep vendeve që tashmë janë pjesë e BE-së një instrument të fuqishëm për të ndjekur mosmarrëveshje që mund të kenë pak lidhje të drejtpërdrejtë me kapitullin konkret që po negociohet.
Tensionet mes Podgoricës dhe Zagrebit u përkeqësuan ndjeshëm në vitin 2024, pas miratimit nga parlamenti malazez të një rezolute për kampin e përqendrimit të Jasenovacit. Jasenovaci ishte një kamp përqendrimi i administruar gjatë Luftës së Dytë Botërore nga Shteti i Pavarur i Kroacisë, ku u vranë dhjetëra mijëra njerëz.
Kryeministri kroat Andrej Plenković e cilësoi rezolutën e Malit të Zi si “të papranueshme, të papërshtatshme dhe të panevojshme”.
Një tjetër plagë e së kaluarës u rikthye kur politikani malazez Andrija Mandić i dërgoi ngushëllime familjes së Ratko Mladićit, ish-komandantit serb të Bosnjës të dënuar për krime lufte, duke tensionuar më tej marrëdhëniet.
Komisioni Evropian është përpjekur që këto mosmarrëveshje të mos e nxjerrin nga shinat procesin më të gjerë të anëtarësimit të Malit të Zi. Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, i kërkoi Kroacisë në gusht të zgjidhte çështjet dypalëshe me Podgoricën.
Por Komisioni ka hapësirë të kufizuar për të vepruar kur një shtet anëtar vendos të mos japë miratimin e tij.
Mali i Zi i ka hapur të 33 kapitujt negociues dhe, sipas Komisionit Evropian, deri në fund të periudhës së fundit të raportimit kishte mbyllur përkohësisht 16 prej tyre. Podgorica synon t'i përfjë negociatat deri në fund të vitit 2026 dhe të bëhet anëtare e BE-së në vitin 2028.
Kryenegociatori i Malit të Zi me BE-në, Predrag Zenović, deklaroi më 5 shtator për Radio Montenegro se përfundimi i negociatave brenda këtij viti mbetet i mundur dhe se anëtarësimi në vitin 2028 është një objektiv realist, me kusht që reformat të vazhdojnë dhe vendi të sigurojë mbështetjen e të 27 shteteve anëtare.
Zenović është përpjekur ta relativizojë rrezikun që paraqet mosmarrëveshja me Kroacinë. Ai ka kujtuar se Zagrebi ka mbështetur mbylljen e 14 kapitujve të tjerë, duke argumentuar se kjo tregon se dialogu vazhdon të jetë i mundur. Ai ka theksuar gjithashtu se rrethanat gjeopolitike mund ta përshpejtojnë zgjerimin, por nuk mund t'i zëvendësojnë reformat, veçanërisht ato në fushën e sundimit të ligjit.
Ironia është se vetë Kroacia e njeh mirë fuqinë e këtij mekanizmi.
Në vitin 2009, Sllovenia bllokoi procesin e anëtarësimit të Kroacisë për shkak të mosmarrëveshjes mbi kufirin detar në Gjirin e Piranit. Çështja përfi në arbitrazh, i cili në vitin 2017 vendosi në favor të Sllovenisë, por Kroacia e refuzoi vendimin. Në vitin 2020, Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian deklaroi se nuk kishte juridiksion mbi mosmarrëveshjen dypalëshe.
Më vonë, pasi u bë vetë anëtare e BE-së, Kroacia përdori ndikimin e saj ndaj Serbisë, duke bllokuar për disa muaj negociatat për kapitujt 23 dhe 24, përpara se kundërshtimet të tërhiqeshin.Edhe vende të tjera të BE-së kanë vepruar në mënyrë të ngjashme.
Bullgaria bllokoi procesin e Maqedonisë së Veriut në vitin 2020 për shkak të mosmarrëveshjeve mbi historinë, gjuhën dhe identitetin kombëtar. Më herët, Greqia kishte kundërshtuar për vite me radhë emrin e atëhershëm të vendit, Maqedoni. Të dyja mosmarrëveshjet kanë kontribuar në pritjen jashtëzakonisht të gjatë të Shkupit në rrugën drejt BE-së.
Qiproja e ka përdorur procesin e anëtarësimit kundër Turqisë, duke bllokuar kapitullin e transportit në vitin 2007 dhe më pas hapjen e disa kapitujve të tjerë.
Paralelja me Malin e Zi është veçanërisht e dukshme: kapitulli i transportit që sot po mbahet peng nga Kroacia është i njëjti kapitull që Qiproja bllokoi për Turqinë gati dy dekada më parë.Edhe Hungaria ka përdorur veton në procesin e Ukrainës, duke penguar hapjen e grup-kapitujve të tjerë negociues.
Përsëritja e këtyre rasteve ka nxitur përpjekje të vazhdueshme për reformimin e procesit të zgjerimit, por pa ndryshuar deri tani rregullin themelor: vendimet kryesore kërkojnë unanimitetin e shteteve anëtare.
Komisioni Evropian e rishikoi metodologjinë e zgjerimit në vitin 2020, duke i grupuar kapitujt negociues në grup-kapituj tematikë dhe duke krijuar mundësinë që përparimi të kthehet pas nëse reformat përkeqësohen.
Ndryshimet erdhën pasi presidenti francez Emmanuel Macron kishte kundërshtuar në vitin 2019 hapjen e negociatave të anëtarësimit me Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut. Por metodologjia e re nuk e hoqi fuqinë e një shteti të vetëm për të bllokuar procesin. Vetëm një vit më vonë, Bullgaria vendosi veton ndaj Maqedonisë së Veriut.
Gjermania dhe Sllovenia propozuan më pas një ndryshim më të thellë: shumë vendime gjatë negociatave të anëtarësimit të merreshin me shumicë të cilësuar, në vend të unanimitetit. Gjashtëmbëdhjetë nga 27 vendet e BE-së e mbështetën idenë, ndërsa Austria deklaroi se do të mbështeste votimin me shumicë të cilësuar për vendimet e zgjerimit.
Në një takim joformal të Këshillit Evropian në Kopenhagë në tetor 2025, presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, e hodhi propozimin në tryezë, por ai u refuzua. Kryeministri i atëhershëm hungarez Viktor Orbán ishte ndër kundërshtarët më të fortë, ndërsa kundër dolën edhe Franca, Holanda dhe Greqia. Për këtë arsye, debati është zhvendosur gradualisht nga heqja e vetos drejt gjetjes së mënyrave për të kufizuar pasojat e saj.
Komisioni Evropian ka shqyrtuar gjithashtu modele të integrimit gradual ose të kthyeshëm, përmes të cilave vendet kandidate mund të marrin pjesë hap pas hapi në tregun e përbashkët dhe në struktura të tjera të BE-së përpara anëtarësimit të plotë.
Debati është bërë edhe më i rëndësishëm ndërsa BE-ja përgatitet për një valë të mundshme zgjerimi drejt Ballkanit Perëndimor dhe Evropës Lindore.
Marta Kos deklaroi më 25 gusht se reformat e brendshme, edhe pa ndryshimin e traktateve, mund të nënkuptojnë “reduktimin e numrit të fushave ku një shtet i vetëm anëtar mund të bllokojë të gjithë të tjerët”.
Në të njëjtën kohë, ajo paralajmëroi se zgjerimi nuk duhet të dobësojë mekanizmat mbrojtës të vetë Unionit. “Duhet të sigurohemi që të mos lejojmë të hyjnë kuaj trojanë. As sot, as pas 10 apo 20 vjetësh”, tha Kos.
Një alternativë tjetër është ndarja e mosmarrëveshjeve dypalëshe nga procesi i anëtarësimit.Tefta Kelmendi, nga Këshilli Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë (ECFR), ka argumentuar se konfliktet dypalëshe duhet të trajtohen përmes institucioneve dhe proceseve paralele evropiane dhe jo të lejohen të përcaktojnë nëse një vend kandidat ecën ose jo drejt anëtarësimit.
Ajo ka propozuar përdorimin e Komunitetit Politik Evropian dhe Këshillit të Evropës për trajtimin e mosmarrëveshjeve të tilla, si dhe shtrirjen e përfitimeve të Planit të Rritjes së BE-së te vendet kandidate pavarësisht konflikteve dypalëshe të pazgjidhura.
Për vendet kandidate, disa prej të cilave kanë kaluar më shumë se një dekadë në negociata, kufiri mes reformimit për të përmbushur standardet e BE-së dhe negocimit me kryeqytete të veçanta të Unionit është bërë gjithnjë e më i paqartë.
Dhe derisa BE-ja të ndryshojë rregullat, ose vendet anëtare të bien dakord ta përdorin ndryshe veton, ky dallim do të vazhdojë të varet nga ata që tashmë ndodhen brenda klubit. /Përshtatur nga “Intelli News”kroacia mali i zi be 26 vendet anetare negociata anetaresim zagreb Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Trump krijon “AI Force”, një “car” do të marrë në dorë inteligjencën artificiale në SHBA 19 Shtator 2026, 21:2621:26Rajoni dhe Bota E diela që mund të rrëzojë Merz, kancelari gjerman përballë testit vendimtar 19 Shtator 2026, 20:4520:45Rajoni dhe Bota Alarm sigurie në Camp David, avioni pranë rezidencës së Trump-it alarmon Pentagonin 19 Shtator 2026, 20:0720:07Rajoni dhe Bota Një gjerman në krye të Komitetit të NATO-s, Carsten Breuer merr frerët e organizimit ushtarak 19 Shtator 2026, 19:3719:37Rajoni dhe Bota “Agjenti 007” i Putinit që po çmend ruset, kush është truproja misterioze që e ndjek si hije 19 Shtator 2026, 19:1519:15Rajoni dhe Bota “Mjaft me lotët e krokodilit”, Araghchi përplaset me ministrin francez pas mesazhit për Mahsa Aminin 19 Shtator 2026, 18:4418:44Rajoni dhe Bota