Mali Kazmë, një kompleks nëntokësor pranë Natanzit që dyshohet se lidhet me programin bërthamor të Iranit, është kthyer në qendër të tensioneve SHBA-Iran, mes kërcënimeve të Donald Trump për sulm, punimeve të vazhdueshme në objekt dhe spekulimeve për rolin e tij në pasurimin e uraniumit, ndërsa Teherani mohon çdo aktivitet ushtarak bërthamor në këtë vend. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka kërcënuar disa herë se do të bombardojë një objekt të dyshuar bërthamor nëntokësor në Iran, i njohur si Mali Kazmë (Kuh-e Kolang), ku pamjet e fundit satelitore duket se tregojnë vazhdimin e punimeve ndërtimore.
Mali Kazmë është një nga të paktat objekte iraniane të lidhura me programin bërthamor që nuk është goditur nga sulmet amerikane dhe izraelite. Ekzistojnë pretendime të pakonfirmuara se një pjesë e rezervave iraniane të uraniumit të pasuruar në nivel të lartë mund të ruhet në këtë kompleks, ku më tej mund të pasurohet deri në nivelin e nevojshëm për prodhimin e armëve bërthamore.
"Do ta godasim atë zonë shumë shpejt dhe me forcë të madhe", deklaroi Trump më 21 korrik. Më 28 korrik ai shtoi se: "E di saktësisht se çfarë po ndodh në Pickaxe (Malin Kazmë). Nuk është problem i madh. Ne i shkatërruam objektet e tyre bërthamore dhe do të duhet të godasim edhe Pickaxe nëse nuk arrijmë një marrëveshje".
Nga ana tjetër, zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Iranit, Esmail Baghaei, deklaroi më 22 korrik se "nuk zhvillohet asnjë aktivitet bërthamor" në "Malin Kazmë" dhe i cilësoi kërcënimet amerikane si "një pretekst të fabrikuar për agresion, shkatërrim dhe sabotim".
Çfarë dihet për Malin Kazmë?
Kuh-e Kolang, që në përkthim do të thotë "Mali Kazmë" ose "Mali Pickaxe", ndodhet menjëherë në jug të kompleksit bërthamor të Natanzit, objekti më i madh iranian për pasurimin e uraniumit. Ky kompleks është bombarduar nga SHBA-ja dhe Izraeli gjatë viteve 2025 dhe 2026.
Objekti besohet se është ndërtuar thellë brenda malit dhe funksioni i tij mbetet i paqartë. Teherani ka lënë të kuptohet më herët se ai mund të zëvendësojë një ndërtesë në kompleksin e Natanzit, ku montoheshin centrifugat e avancuara dhe e cila u dëmtua pas një operacioni të dyshuar sabotimi në korrik 2020.
Ish-kreu i Organizatës së Energjisë Atomike të Iranit, Ali Akbar Salehi, deklaroi në shtator 2020 se "një objekt më modern, më i madh dhe më gjithëpërfshirës" do të ndërtohej në malet pranë Natanzit, pa e përmendur drejtpërdrejt Pickaxe Mountain.
Centrifugat përdoren për pasurimin e uraniumit. Uraniumi i pasuruar mund të shërbejë si lëndë djegëse për reaktorët civilë, por nëse arrin pastërti rreth 90% ose më shumë, mund të përdoret edhe për prodhimin e armëve bërthamore.
Sipas pamjeve satelitore, objekti ka katër hyrje tunelesh, dy në anën lindore dhe dy në atë perëndimore. Pas luftës 12-ditore mes Izraelit dhe Iranit në qershor 2025, rreth kompleksit është ndërtuar një gardh i madh sigurie.
Pamjet e realizuara më 30 qershor 2026 tregojnë mjete ndërtimi pranë një prej hyrjeve perëndimore, ndërsa fotografitë satelitore të muajve të fundit tregojnë vazhdimin e punimeve në rrugët hyrëse dhe te hyrjet e tuneleve.
Sipas Institutit amerikan për Shkencën dhe Sigurinë Ndërkombëtare (ISIS), Irani ka mbushur pjesërisht dy tunelet lindore për të bllokuar hyrjen nga toka.
"Në vitin e fundit kemi vërejtur aktivitet ndërtimor të vazhdueshëm. Me shumë gjasa Irani ka vazhduar zgjerimin e galerive të brendshme dhe forcimin e objektit për ta mbrojtur më mirë nga sulmet ajrore", thotë Spencer Faragasso, analist në këtë institut.
A mund ta shkatërrojë SHBA-ja Malin Kazmë?
Mendohet se objekti është ndërtuar qëllimisht në një thellësi shumë të madhe për t'u mbrojtur nga bombardimet ajrore. Disa analistë vlerësojnë se pjesa kryesore e kompleksit ndodhet rreth 100 metra nën sipërfaqe.
Kjo do të thotë se ai është edhe më i thellë se objektet bërthamore iraniane në Fordow dhe Natanz, të cilat SHBA-ja i goditi vitin e kaluar me bombat depërtuese të njohura si "bunker buster" armët e vetme të njohura që mund të depërtojnë në objekte të tilla nëntokësore.
Bomba amerikane GBU-57 peshon rreth 13 tonë dhe raportohet se mund të depërtojë deri në 18 metra beton ose rreth 61 metra dhe përpara se të shpërthejë. Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se edhe përdorimi i këtyre bombave nuk garanton shkatërrimin e plotë të kompleksit.
"Shkatërrimi i çdo galerie nëntokësore do të ishte jashtëzakonisht i vështirë për shkak të thellësisë së objektit dhe mungesës së informacionit mbi strukturën e tij", thotë Arman Mahmoudian, studiues i Universitetit të Floridës së Jugut.
Megjithatë, ai shton se SHBA-ja mund të godasë hyrjet e tuneleve, sistemet e komunikimit, rrugët hyrëse dhe infrastrukturën mbështetëse, gjë që "mund të paralizojë funksionimin e objektit edhe nëse pjesët më të thella mbeten të paprekura".
Ndërkohë, Spencer Faragasso vlerëson se kompleksi mund të jetë i cenueshëm nëse sulmohen boshtet e ventilimit, pasi ato mund të lejojnë depërtimin më të thellë të armëve, ndërsa hyrjet e tuneleve mund të shemben me bombat depërtuese.
Çfarë mund të ndodhet nën tokë?
Nuk dihet me siguri se çfarë ndodhet brenda Malit Kazmë dhe nuk është e qartë nëse objekti është tashmë funksional.
Agjencia Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA) nuk ka pasur deri tani akses në këtë objekt. Drejtori i përgjithshëm i saj, Rafael Grossi, deklaroi në mars se Irani kishte "njoftuar synimin për të zhvilluar aktivitet bërthamor në atë vend".
"Kjo ishte pjesë e strategjisë së tyre për të zhvendosur objektet më të ndjeshme nën tokë", tha Grossi.
Sipas vlerësimeve të IAEA-së në vitin 2025, Irani zotëronte rreth 440 kilogramë uranium të pasuruar në nivelin 60%.
Ka pretendime të pakonfirmuara se një pjesë ose e gjithë kjo sasi mund të ruhet në Pickaxe Mountain, ose se centrifugat që i shpëtuan bombardimeve në Natanz dhe Fordow mund të jenë transferuar atje.
"Është e besueshme që pajisje me vlerë të lartë, si centrifugat për pasurimin e uraniumit, të jenë transportuar dhe magazinuar në tunele. Kemi vërejtur lëvizje të vazhdueshme kamionësh që hyjnë dhe dalin nga objekti, ndaj është e mundur që disa prej tyre të kenë transportuar pajisje brenda", thotë Faragasso.
David Albright, themelues dhe president i Institutit për Shkencën dhe Sigurinë Ndërkombëtare, shprehet se shqetësimi kryesor është se Mali Kazmë mund të shndërrohet në një impiant pasurimi uraniumi të aftë për të prodhuar material të gradës ushtarake.
"Për aq sa dimë, kjo nuk po ndodh aktualisht, por ekziston frika se objekti mund të përdoret në të ardhmen për prodhimin e uraniumit të gradës ushtarake", thotë ai.
Irani këmbëngul se programi i tij bërthamor ka vetëm qëllime paqësore dhe civile, ndërsa mohon se synon të zhvillojë armë bërthamore./Përshtatur nga "BBC" mali kazmë irani donald trump Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Kievi nën breshërinë e raketave ruse, Zelensky: Mbrojtja ajrore nuk mjaftoi 1 Gusht 2026, 09:2809:28Rajoni dhe Bota Alarm në Greqi/ Flakët pushtojnë Porto Germenon, shtëpi të shkrumbuara; evakuohen banorët 1 Gusht 2026, 09:0709:07Rajoni dhe Bota Tërmeti në Napoli, shkon në 21 numri i të plagosurve; mijëra banorë në alarm 1 Gusht 2026, 08:5508:55Rajoni dhe Bota Zgjerohet konflikti? SHBA dhe Izraeli përgatiten për sulme ndaj Iranit 1 Gusht 2026, 08:4808:48Rajoni dhe Bota Një tjetër incident me F-35, avioni luftarak amerikan rrëzohet pranë bazës Miramar 1 Gusht 2026, 08:2108:21Rajoni dhe Bota Ceuta përballë një rekordi historik: A po përjeton BE-ja valën më të madhe të migracionit të paligjshëm? 1 Gusht 2026, 08:2008:20Rajoni dhe Bota