Poeti lirik romak i kohës së Augustit, Quintus Horatius Flaccus Ftesa e tij është që njeriu t'i shijojë, ditë pas dite, kënaqësitë e çastit dhe kohën e shkurtër që i është dhënë, pa investuar tepër te e ardhmja dhe pa ushqyer iluzione për të... Ndoshta asnjë frazë, shprehje apo thënie e një autori latin nuk përdoret në gjuhën tonë të përditshme, shpesh edhe në mënyrë të pavetëdijshme, aq sa ato të Quintus Horatius Flaccus-it. Qoftë carpe diem, një ftesë për një urtësi të qetë epikuriane, kuptimi i së cilës është shtrembëruar dhe është shndërruar në një slogan reklamues; qoftë mali që lind një mi; apo aurea mediocritas “e mesmja e artë”, e kështu me radhë, kjo prani e gjerë e Horacit në të folurin tonë të përditshëm na tregon dy gjëra: nga njëra anë, suksesin e jashtëzakonshëm të veprës së këtij poeti në kulturën e përhapur që nga Mesjeta, e cila vlerësoi veçanërisht veprat e tij me përmbajtje morale, si Satirat, siç dëshmon vetë Dante, dhe, nga ana tjetër, fuqinë shprehëse të stilit të tij, që përmblidhet në formulime të mprehta dhe të paharrueshme.
-Mjeshtër i artit të vështirë të të jetuarit
Por, përtej të qenit mjeshtër i formës, Horaci i ka fituar lexuesit e tij përgjatë shekujve edhe si mjeshtër i artit të të jetuarit. Një art i vështirë, veçanërisht për dikë si Horaci, me prejardhje të përulur shoqërore, i ati ishte një skllav i liruar, i cili mbërriti në Romë nga Venosa e largët dhe e gjeti veten duke jetuar në një epokë konfliktesh, luftërash civile dhe përplasjesh mes figurave të fuqishme. Falë arsimimit të shkëlqyer që i siguroi i ati dhe talentit të tij personal, ai fitoi admirimin dhe miqësinë e Mecenës, i cili më pas e prezantoi me Augustin. Kështu, Horaci mundi të “hapte krahët” dhe të arrinte një famë të pakufishme, siç pohon me krenari në të fundit prej Epistulave të librit të parë, e cila, krahas të dhënave autobiografike, ofron edhe një autoportret fizik, pothuajse një fotografi të autorit, duke u dukur kështu sikur parashikon “kopertinën e pasme” të librave tanë modernë.
Horaci i është mirënjohës Augustit, kundër të cilit kishte luftuar në rini në betejën e Filipit, në emër të idealeve të tij republikane, sepse i dha fund periudhës së përgjakshme të luftërave civile, rivendosi paqen dhe i garantoi atij mbrojtje dhe mbështetje financiare. Por favori i të fuqishmëve, që i mundësoi të jetonte duke iu përkushtuar vetëm poezisë, mes Romës dhe strehës së tij të qetë në fshat, pronës në Sabinë që ia kishte dhuruar Mecena, fshihte edhe një kurth. Fama dhe prestigji i një poeti të madh mund të shndërroheshin, në sytë e po atyre njerëzve të fuqishëm, në një mjet ndikimi që mund të përdorej për qëllime kremtuese. Horaci e ndiente vazhdimisht presionin e këtyre pritshmërive, pak a shumë të shprehura qartë nga pushteti i Augustit, ndoshta edhe nëpërmjet mikut të tij Mecena; megjithatë, ai u kundërvihej atyre me një rezistencë të sjellshme, por të vendosur.
I ndarë mes rrezikut për t'u dukur mosmirënjohës ndaj bamirësve të tij dhe dëshirës për të ruajtur autonominë dhe dinjitetin personal, Horaci refuzoi një angazhim politik të drejtpërdrejtë dhe të hapur në krah të Augustit. Një angazhim i tillë do ta kishte orientuar edhe drejt zhanreve letrare që nuk i përshtateshin, siç dëshmojnë rezultatet e disa prej odeve të tij civile dhe fetare dhe, mbi të gjitha, Carmen saeculare, e porositur për kremtimin e Lojërave të vitit 17 p.e.s.: një lloj poezie që nuk përputhej me stilin e tij dhe që shfaq një lloj manierizmi të ftohtë e dekorativ.
-Poet modern
Shijet dhe bindjet e tij në fushën e teorisë letrare shfaqen gjithashtu në një pjesë të rëndësishme të veprës së Horacit, të përqendruar mbi të gjitha në librin e dytë të Epistulave. Spikat letra drejtuar Augustit, ku poeti shpreh me delikatesë skepticizmin e tij të thellë ndaj synimit të princit për të ringjallur teatrin komik sipas modelit të Plautit, si një formë e letërsisë popullore dhe, tërthorazi, edhe për qëllime politike. Por mbi të gjitha spikat e famshmja Ars poetica, traktati teorik më i rëndësishëm i Antikitetit, krahas Poetikës së Aristotelit, i cili ushtroi një ndikim të madh në kulturën evropiane që nga Mesjeta. Në këtë vepër, Horaci shpreh vetëdijen e tij si poet modern, i cili i çoi drejt pjekurisë format e poezisë së madhe klasike greke dhe “revolucionin” helenistiko-neoterik.
Analogjia midis ftesës së Horacit për thjeshtësi natyrore dhe përmbajtje e diktuar mbi të gjitha nga epikurianizmi dhe shija e tij personale, dhe thirrjes për një moral të matur, që frymëzoi rikthimin te mos maiorum, zakonet e të parëve, të promovuar nga Principati, nuk duhet të na bëjë të mendojmë se poeti synonte t'u përshtatej direktivave etiko-politike të Augustit, aq më pak të vepronte si zëdhënës i tyre, siç kanë pretenduar në të kaluarën ata që janë përpjekur ta paraqesin si një propagandist të nënshtruar të regjimit. Reflektimi i tij është personal dhe buron nga ndjeshmëria e vet: një meditim i qetë, i përshkuar nga buzëqeshja, i pjekur përmes përvojës së tij të botës dhe vëzhgimit kritik e autokritik të realitetit njerëzor. Qëllimi që Horaci ndjek dhe propozon është një moral i vetëmjaftueshmërisë dhe i lirisë së brendshme, pra edhe një kërkesë për autonomi nga dimensioni qytetar dhe politik, në favor të jetës private, i cili do të përbënte një pikë të rëndësishme referimi për shtresat intelektuale përgjatë historisë evropiane.
Objektivi që ndjek dhe propozon Horaci është një moral i vetëmjaftueshmërisë dhe i lirisë së brendshme, pra edhe një kërkesë për autonomi nga dimensioni qytetar dhe politik, në favor të jetës private, i cili do të përbënte një pikë të rëndësishme referimi për shtresat intelektuale përgjatë historisë evropiane.
-Poeti i ekuilibrit dhe i vizionit tokësor
I konsideruar nga një traditë e gjatë klasiciste si poeti i ekuilibrit dhe i qetësisë së patrazuar, Horaci e zbulon, përkundrazi, sekretin e magjepsjes së tij të qëndrueshme, përtej ndryshimeve të shijeve që kanë ndikuar në fatin e veprës së tij përgjatë shekujve, pikërisht në anën e kundërt: duke u dhënë shprehje anktheve që lidhen me pasigurinë e gjendjes njerëzore, me afrimin e vdekjes, ‘pulvis et umbra sumus’, (jemi pluhur dhe hije) është një tjetër prej përkufizimeve të tij të famshme dhe të zhveshura nga iluzionet për gjendjen njerëzore, dhe me përpjekjen e vazhdueshme e të pakënaqur për t'u shpëtuar ankthit dhe frikës. Kjo shfaqet sidomos tek Odat dhe Epistulat, veprat e tij më të pjekura e reflektuese dhe më të hapura ndaj një vetëanalize të qetë.
Horaci i sheh shenjat e këtyre anktheve në irracionalitetin e sjelljes njerëzore, si në kohën e tij, ashtu edhe përgjatë gjithë historisë: në ambicien e tepruar dhe shqetësuese, siç e përshkruan në satirën e tij të famshme të Njeriut të Mërzitshëm, ose në ethet e udhëtimit, të parë si një arratisje e vazhdueshme dhe e kotë nga vetvetja, “caelum, non animum, mutant qui trans mare currunt”, (ata që përshkojnë detet ndryshojnë qiellin, jo shpirtin e tyre). Përballë tyre, ai kërkon një kundërhelm duke gjetur strehë te poezia dhe te shoqëria e miqve, brenda horizontit të kufizuar të jetës së përditshme. Ftesa e tij është që njeriu t'i shijojë, ditë pas dite, kënaqësitë e çastit dhe atë masë të shkurtër kohe që i është dhënë, ky është pikërisht kuptimi i carpe diem, pa investuar tepër te e ardhmja dhe pa ushqyer iluzione për të.
Vizioni i tij për botën është krejtësisht tokësor, pa perspektiva fetare apo të përtejme, por gjithsesi i çliruar nga reagimet dramatike dhe qëndrimet ekstreme. I tillë është edhe qëndrimi i tij i përgjithshëm ndaj pasioneve, si erosi, “dashuritë e ëmbla” të rinisë, të cilat ai i përjeton me shkëputjen e njeriut me përvojë dhe të zhveshur nga iluzionet, pa dramë dhe pa mllef: si një detar që i ka shpëtuar stuhisë dhe i ka “varur rrobat e lagura për perëndinë e fuqishme të detit”, siç shprehet në odën e famshme 1.5, kushtuar Pirrës, vajzës elegante që dikur e kishte dashur dhe që tani e sheh të angazhuar duke tërhequr dashnorë të tjerë, të rinj e naivë, për të cilët parashikon se së shpejti do të kenë një fat të ngjashëm me të tijin.
Ftesa e tij është që njeriu t'i shijojë, ditë pas dite, kënaqësitë e çastit dhe kohën e shkurtër që i është dhënë, pa investuar tepër te e ardhmja dhe pa ushqyer iluzione për të.
Buzëqeshja ironike dhe vetëironike, lehtësia e tonit në vëzhgimin e mprehtë e tolerant të dobësive njerëzore, si dhe mungesa e çdo synimi moralizues apo didaktik, janë tiparet dalluese që e bëjnë një poezi të përjetshme si ajo e Horacit kaq të njohur dhe kaq të afërt me ne./Përshtati "Pamfleti" nga "Corriere della Sera" Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Kulture Driloni “magnet” për turistët, mbi 24 mijë vizitorë në vetëm 7 muaj 8 Gusht 2026, 11:1011:10Kulture Bota në 'sytë' e Immanuel Kantit 7 Gusht 2026, 20:4220:42Kulture 64 vjet nga vdekja e Marilyn Monroe, mbishkrimi profetik në shtëpinë e saj, dashuritë fatale dhe misteri që vazhdon të mbetet pa përgjigje 5 Gusht 2026, 10:1910:19Kulture Libra edhe në plazh, çfarë zgjedhin shqiptarët të lexojnë gjatë pushimeve? 3 Gusht 2026, 15:2115:21Kulture Nolan rikthen Homerin në modë, “Odise” rrit me 1.400% shitjet e librave të letërsisë antike 3 Gusht 2026, 14:0014:00Kulture Pse njerëzit kanë migruar gjithmonë? 1 Gusht 2026, 19:0819:08Kulture