Ursula von der Leyen Lufta e Rusisë kundër Ukrainës, përplasjet tregtare me Kinën dhe ndryshimi i marrëdhënieve transatlantike e kanë kthyer zgjerimin nga një proces teknik në një çështje strategjike për Bashkimin Europian… Bashkimi Europian po rikthehet te zgjerimi jo vetëm sepse Shqipëria, Mali i Zi apo Ukraina kërkojnë të bëhen pjesë e tij. Unioni po rikthehet te zgjerimi sepse vetë Europa ka ndryshuar.
Argumenti që ngre Josef Kelnberger në Süddeutsche Zeitung është pikërisht ky: një Bashkim Europian i vendosur nën presion nga Rusia, Kina dhe administrata amerikane e Donald Trump ka nevojë të zgjerojë hapësirën e tij politike dhe ekonomike. Në këtë kuadër, Kelnberger e sheh Europën si një bashkësi vendesh fqinje të lidhura nga interesa, objektiva dhe vlera të përbashkëta.
Ky diskutim mori një dimension tjetër më 16 shtator 2026, kur Ursula von der Leyen, në fjalimin për gjendjen e Unionit, propozoi që Kanadaja të bëhej vendi i parë me statusin e një anëtari të asociuar të BE-së. Von der Leyen e lidhi propozimin me bashkëpunimin në mbrojtje, teknologji, inteligjencë artificiale, lëndë të para kritike, Arktik dhe siguri ekonomike.
Por Kanadaja është një partner strategjik në anën tjetër të Atlantikut. Zgjerimi real i Bashkimit Europian zhvillohet në kontinentin europian dhe aty tre vende tregojnë sot tri faza të ndryshme të të njëjtit proces: Mali i Zi, Shqipëria dhe Ukraina.
Mali i Zi është më përpara. Shqipëria po e ndjek me ritëm të shpejtë. Ukraina ka hyrë shumë më vonë, por pesha e saj politike dhe gjeopolitike është shumë më e madhe. Dhe pikërisht kjo e detyron Brukselin të diskutojë jo vetëm se kush do të hyjë në BE, por edhe në çfarë Bashkimi Europian do të hyjë.
Mali i Zi është prova e parë
Mali i Zi i hapi negociatat e anëtarësimit më 29 qershor 2012. Pas 14 vitesh negociata, Podgorica ka hapur të 33 kapitujt dhe deri më 14 korrik 2026 kishte mbyllur provizorisht 18 prej tyre. Vetëm gjatë vitit 2026 u mbyllën kapituj për kontrollin financiar, rrjetet transeuropiane, lëvizjen e lirë të punëtorëve, mbrojtjen e konsumatorit dhe shëndetit, konkurrencën dhe bashkimin doganor.
Këshilli i BE-së e cilëson Malin e Zi si vendin që kryeson procesin aktual të zgjerimit. Komisioni Europian, në paketën e zgjerimit të 4 nëntorit 2025, vlerësonte se objektivi i Podgoricës për të përfunduar negociatat në vitin 2026 mund të realizohej nëse vendi ruante ritmin e reformave.
Kjo nuk do të thotë se anëtarësimi vjen automatikisht sapo mbyllet kapitulli i fundit. Mbyllja e kapitujve është provizore dhe BE mund t'u rikthehet atyre. Marrëveshjet për secilin kapitull nuk bëhen përfundimtare derisa të arrihet marrëveshja e përgjithshme për negociatat.
Por politikisht Mali i Zi është testi më i afërt që BE ka përpara.
Nëse një vend me rreth dy dekada proces integrimi, me të gjithë kapitujt e hapur dhe më shumë se gjysmën të mbyllur provizorisht, nuk arrin në anëtarësim, atëherë vetë kredibiliteti i politikës së zgjerimit vihet në diskutim.
Prandaj rasti malazez ka rëndësi shumë më të madhe se pesha demografike apo ekonomike e vendit.
Shqipëria, faza ku nuk mjafton më hapja e kapitujve
Shqipëria aplikoi për anëtarësim në vitin 2009, mori statusin kandidat në vitin 2014 dhe hapi formalisht negociatat në korrik 2022. Procesi u përshpejtua ndjeshëm gjatë viteve 2024-2026. Deri në fund të vitit 2025 Tirana kishte hapur të 33 kapitujt negociues.
Më 26 maj 2026, BE konfirmoi se Shqipëria kishte përmbushur në tërësi kriteret e ndërmjetme për klasterin e parë, atë të çështjeve themelore. Ky klaster përfshin funksionimin e institucioneve demokratike, administratën publike, shtetin ligjor dhe kriteret ekonomike. Vendimi i hapi rrugën kalimit nga hapja e kapitujve te mbyllja e tyre.
Më 14 korrik erdhi hapi tjetër. Shqipëria mbylli provizorisht tre kapitujt e parë: shkencën dhe kërkimin, arsimin dhe kulturën, si dhe marrëdhëniet me jashtë.
Kjo e ndryshon natyrën e debatit shqiptar për integrimin. Për vite me radhë Tirana diskutonte se kur do të merrte statusin kandidat, kur do të hapej konferenca e parë ndërqeveritare dhe kur do të hapeshin klasterët. Tani procesi ka kaluar në një fazë tjetër. Pyetja konkrete është sa shpejt dhe me çfarë rezultatesh mund të mbyllen kapitujt.
Dhe këtu fillon pjesa më e vështirë. Komisioni Europian e ka bërë të qartë se klasteri i çështjeve themelore hapet i pari dhe mbyllet i fundit. Ritmi i të gjithë negociatave lidhet me të. Pra, Shqipëria mund të harmonizojë ligje dhe të mbyllë kapituj teknikë, por anëtarësimi lidhet drejtpërdrejt me funksionimin e drejtësisë, administratës, institucioneve demokratike dhe luftës kundër korrupsionit.
Kjo është edhe arsyeja pse procesi europian nuk mund të lexohet thjesht si një kalendar politik i qeverisë së Edi Ramës.
Raporti i Komisionit për Shqipërinë për vitin 2025 evidentoi përparime në reformën në drejtësi dhe luftën kundër krimit të organizuar dhe korrupsionit, por ngriti njëkohësisht probleme konkrete. Komisioni kërkoi më shumë transparencë në vendimmarrjen qeveritare dhe evidentoi shqetësime për retorikën e mazhorancës dhe opozitës ndaj gjyqësorit. Raporti kërkoi gjithashtu që puna parlamentare për reformat të ruante pavarësinë e institucioneve të drejtësisë.
Edhe në takimin BE-Shqipëri të 3 dhe 4 marsit 2026, Komisioni vlerësoi vazhdimin e reformës në drejtësi, por theksoi se ruajtja e pavarësisë së gjyqësorit mbetet thelbësore dhe se periudha pas përfundimit të procesit të vettingut kërkon rezultate të qëndrueshme.
Pra, Brukseli nuk po negocion vetëm për ndryshimin e ligjeve shqiptare. Ai po kërkon prova se institucionet e krijuara ose të reformuara funksionojnë edhe kur prekin pushtetin politik. Këtu do të matet pjesa reale e negociatave.
Ukraina ndryshoi politikën europiane të zgjerimit
Nëse Shqipëria dhe Mali i Zi përfaqësojnë procesin tradicional të zgjerimit në Ballkan, Ukraina është arsyeja kryesore pse zgjerimi mori përsëri peshë strategjike. Ukraina aplikoi për anëtarësim më 28 shkurt 2022, vetëm katër ditë pas fillimit të pushtimit rus në shkallë të plotë. Negociatat u hapën formalisht më 25 qershor 2024. Procesi i kontrollit të legjislacionit përfi në shtator 2025.
Më 15 qershor 2026, BE hapi me Ukrainën klasterin e parë, atë të çështjeve themelore. Më 14 korrik hapi edhe klasterin e gjashtë, që përfshin marrëdhëniet me jashtë dhe politikën e jashtme, të sigurisë dhe mbrojtjes. Ukraina nuk ndodhet në të njëjtën fazë teknike me Shqipërinë dhe aq më pak me Malin e Zi. Por rasti ukrainas ka një peshë tjetër.
Anëtarësimi i Ukrainës nuk lidhet vetëm me harmonizimin e legjislacionit për konkurrencën, bujqësinë, prokurimet apo administratën. Ai lidhet me arkitekturën e sigurisë europiane pas luftës.
Pikërisht këtu ndryshon zgjerimi i sotëm nga ai i viteve 2004 apo 2007. Për Ukrainën, kufiri i Bashkimit Europian do të ishte njëkohësisht një kufi i drejtpërdrejtë me Rusinë në një hapësirë ku zhvillohet luftë. Integrimi i saj prek politikën bujqësore europiane, buxhetin, fondet e kohezionit, tregun e brendshëm, sigurinë energjetike dhe politikën e përbashkët të jashtme dhe të mbrojtjes.
Në të njëjtën kohë, lufta nuk i heq Kievit detyrimin për reforma. Raporti i Komisionit për Ukrainën i 4 nëntorit 2025 evidentoi angazhimin e vendit për integrimin europian, por ngriti shqetësime konkrete për garantimin e një sistemi të fortë dhe të pavarur kundër korrupsionit. Komisioni evidentoi se ndryshime legjislative kishin rrezikuar dobësimin e institucioneve të specializuara antikorrupsion, edhe pse ato ndryshime u kthyen shpejt pas. Pra, as lufta nuk i jep Ukrainës një rrugë pa kushte drejt anëtarësimit.
BE nuk po pret më anëtarësimin për të nisur integrimin
Këtu ndodhet ndoshta ndryshimi më i rëndësishëm i modelit. Formula tradicionale ishte relativisht e qartë: vendi kandidat negocion, përmbush kriteret, nënshkruan traktatin dhe vetëm pas anëtarësimit merr të drejtat e plota të tregut dhe institucioneve europiane.
BE po ndërton gradualisht një mekanizëm tjetër. Në Planin e Rritjes për Ballkanin Perëndimor, të miratuar nga Komisioni në nëntor 2023, Brukseli parashikoi që vendet kandidate të marrin disa përfitime të integrimit përpara anëtarësimit të plotë.
Plani përfshin integrimin gradual në tregun e përbashkët, lëvizjen e mallrave dhe shërbimeve, sistemin europian të pagesave SEPA, tregjet energjetike, tregun digjital dhe zinxhirët industrialë. Për këtë mekanizëm BE vendosi një instrument prej 6 miliardë eurosh për periudhën 2024-2027, prej të cilave 2 miliardë janë grante dhe 4 miliardë kredi të favorshme. Pagesat lidhen me realizimin e reformave konkrete.
Në maj 2026, Komisioni miratoi 49 milionë euro për Shqipërinë dhe 44.2 milionë euro për Malin e Zi në kuadër të këtij instrumenti. Deri atëherë, shuma e çliruar kishte arritur në 212.8 milionë euro për Shqipërinë dhe 89.3 milionë për Malin e Zi.
Kjo do të thotë se integrimi po ndahet në etapa. Vendi kandidat nuk duhet domosdoshmërisht të presë ditën e anëtarësimit për të hyrë në disa mekanizma ekonomikë të BE-së. Ai mund të integrohet gradualisht, ndërsa të drejtat e reja lidhen me reforma të verifikueshme.
Deklarata e samitit BE-Ballkani Perëndimor të 17 dhjetorit 2025 e përcaktoi këtë integrim gradual si proces të kthyeshëm dhe të bazuar te merita.
Fjala “i kthyeshëm” është thelbësore. Ajo nënkupton se përfitimet nuk duhet të jenë të pakthyeshme nëse një qeveri ndalon ose zhbën reformat. Pra, BE po kërkon të zgjidhë një nga problemet kryesore të zgjerimit të vjetër: çfarë ndodh kur Brukseli humbet instrumentet e presionit pasi një vend bëhet anëtar.
Problemi nuk janë vetëm kandidatët, por vetë BE
Kjo është pika që shpesh humbet në debatin shqiptar. Shqipëria duhet të ndryshojë për t'u anëtarësuar në BE, por edhe BE duhet të përgatitet për zgjerimin.
Komisioni Europian e pranon këtë hapur. Në komunikimin e tij për zgjerimin të vitit 2025, ai deklaroi se po zhvillon rishikime të politikave dhe reformave para zgjerimit për të vlerësuar efektin e anëtarëve të rinj në politikat kryesore të Unionit. Komisioni e ka përfshirë zgjerimin edhe në projektimin e kuadrit financiar shumëvjeçar 2028-2034 si çështje politike dhe gjeostrategjike.
Arsyeja është e thjeshtë. Një BE me Malin e Zi dhe Shqipërinë ndryshon pak numerikisht. Një BE që më pas përfshin Ukrainën, Moldavinë dhe kandidatë të tjerë ndryshon strukturën e saj politike, financiare dhe institucionale.
Zgjerimi prek buxhetin. Prek fondet bujqësore. Prek fondet e kohezionit. Prek peshën e shteteve në institucionet europiane. Prek mënyrën e marrjes së vendimeve.
Prandaj debati i ri nuk është vetëm “kur hyn Shqipëria”. Pyetja është se çfarë forme do të ketë Bashkimi Europian kur Shqipëria të jetë gati të hyjë.
Shqipëria dhe Mali i Zi mund të jenë prova e modelit të ri
Këtu Shqipëria dhe Mali i Zi marrin një rol të veçantë.
Ato janë vende relativisht të vogla dhe anëtarësimi i tyre nuk prodhon goditjen financiare dhe institucionale që do të sillte Ukraina. Në të njëjtën kohë, të dyja kanë avancuar mjaftueshëm në negociata që BE të mos mund t'i mbajë pafundësisht në paradhomë pa dëmtuar vetë procesin.
Mali i Zi ka 18 kapituj të mbyllur provizorisht. Shqipëria ka hapur të 33 dhe ka nisur mbylljen e tyre. Komisioni deklaroi në nëntor 2025 se, me ruajtjen e ritmit të reformave, objektivi shqiptar për përfundimin e negociatave në vitin 2027 ishte i arritshëm. Por përfundimi i negociatave dhe anëtarësimi janë dy momente të ndryshme. Në fund duhet traktati i anëtarësimit dhe procesi kërkon miratimin sipas procedurave të BE-së dhe shteteve anëtare.
Pikërisht aty politika rikthehet mbi teknikën. Një qeveri mund të përmbushë një benchmark. Komisioni mund të japë vlerësim pozitiv. Një kapitull mund të mbyllet. Por zgjerimi mbetet në fund një vendim politik i Unionit dhe shteteve të tij.
Kjo është arsyeja pse procesi i viteve të ardhshme do të tregojë nëse BE ka ndryshuar realisht strategjinë apo vetëm ritmin e negociatave.
Zgjerimi është kthyer nga politikë periferike në instrument sigurie
Pas vitit 2022, Brukseli nuk e trajton më zgjerimin vetëm si një program transformimi institucional të vendeve fqinje. Vetë institucionet europiane po përdorin një gjuhë tjetër.
Në konferencën me Malin e Zi të 14 korrikut 2026, presidenca irlandeze e Këshillit e cilësoi zgjerimin si domosdoshmëri gjeopolitike për stabilitetin, sigurinë dhe reformat demokratike në Europë. Në samitin me Ballkanin Perëndimor të 5 qershorit 2026, Ursula von der Leyen e përkufizoi zgjerimin si investim strategjik në stabilitetin, prosperitetin dhe sigurinë europiane.
Kjo gjuhë shpjegon edhe përshpejtimin.
Rusia po zhvillon luftë në Ukrainë. Kina është një aktor ekonomik dhe strategjik në kontinent. Marrëdhënia me Shtetet e Bashkuara nuk ka më të njëjtën shkallë parashikueshmërie që kishte për dekada. Në këtë mjedis, hapësirat europiane jashtë BE-së nuk shihen më vetëm si vende që presin të reformohen.
Ato janë bërë pjesë e konkurrencës për influencë. Kjo nuk i heq kriteret e anëtarësimit. Përkundrazi, krijon një konflikt që BE duhet ta menaxhojë: nevojën për t'u zgjeruar shpejt dhe nevojën për të mos importuar probleme institucionale që më pas bëhen probleme të vetë Unionit.
Për Shqipërinë kjo ka një pasojë konkrete. Dritarja politike për zgjerimin është sot më e hapur se në periudhën kur zgjerimi trajtohej kryesisht si një procedurë burokratike. Por kjo dritare nuk zëvendëson kriteret për drejtësinë, korrupsionin, institucionet demokratike dhe administratën.
Ajo vetëm e bën përmbushjen e tyre politikisht më të vlefshme. Mali i Zi do të tregojë nëse BE është gati të pranojë anëtarin e ardhshëm. Shqipëria do të tregojë nëse përshpejtimi i negociatave mund të shoqërohet me rezultate të qëndrueshme në çështjet themelore. Ukraina do të tregojë nëse Bashkimi Europian është i aftë të transformohet nga një union i ndërtuar kryesisht mbi integrimin ekonomik në një aktor që organizon edhe hapësirën strategjike të kontinentit.
Për këtë arsye, çështja nuk është më nëse BE do të zgjerohet. Proceset zyrtare me Malin e Zi, Shqipërinë dhe Ukrainën tregojnë se zgjerimi ka rifilluar. Çështja që mbetet e hapur është se me çfarë rregullash do të përfjë ky proces dhe çfarë Bashkimi Europian do të ekzistojë në momentin kur kandidatët e sotëm të kërkojnë vendin e tyre në tryezë. /Pamfleti/ be shqiperia mali i zi Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Politike Të enjten votohet Reforma Territoriale, Ina Zhupa "zbulon çfarë do të bëjë PD-ja" 6 Tetor 2026, 17:4417:44Politike Reforma territoriale shkon për votim më 8 tetor, PS çon Shqipërinë nga 61 në 46 bashki; zbardhet agjenda parlamentare 6 Tetor 2026, 17:0217:02Politike BE rishkruan rregullat e zgjerimit: Integrim para anëtarësimit, 15 vite kontroll dhe masa për shkelësit 6 Tetor 2026, 17:0217:02Politike Territorialja votohet të enjten në Kuvend, Boçi: Do të thellojë shpopullimin e vendit 6 Tetor 2026, 16:1416:14Politike Përplasja GJKKO-Dhoma e Avokatisë, Blushi debat me Gogun dhe Manjën: Po zgjaten afatet e paraburgimit të Ilir Metës 6 Tetor 2026, 13:1713:17Politike “Po tenton të shtrijë dorën e zezë në gazin e Delvinës”, Berisha akuza ndaj Ron Yeffet: Kërcënim për sigurinë kombëtare 6 Tetor 2026, 12:4312:43Politike