Thyhet paqja Iran-Arabi Përfshirja e Riadit në operacionet ushtarake me SHBA-në kundër milicive pro-iraniane nuk pritet të ndryshojë ekuilibrat në terren, por tregon se aleanca me Uashingtonin mbetet shtylla e sigurisë së Mbretërisë. Operacioni i përbashkët i aviacionit amerikan dhe saudit kundër milicive pro-iraniane në Irak vjen pak kohë pas njoftimeve për një furnizim të mundshëm të Arabisë Saudite me teknologji bërthamore civile nga Uashingtoni. Çfarë sinjalesh jep kjo për pozicionimin strategjik të Mbretërisë?
Edhe pse Arabia Saudite është jashtëzakonisht e pasur dhe e armatosur, përfshirja e saj nuk pritet të ndryshojë ekuilibrat strategjikë të konfliktit. Megjithatë, hyrja e saj kaq e hapur në skenë zbulon një gabim të rëndë në llogaritjet e udhëheqjes iraniane, e cila vazhdon të forcojë kohezionin e gjerë të vendeve arabe aleate të Shteteve të Bashkuara.
Për shumë muaj, princi i kurorës saudite, Mohammed bin Salman (MbS), është përpjekur të ndjekë njëkohësisht dy strategji që në pamje të parë dukeshin kontradiktore. Nga njëra anë, ai ka ruajtur aleancën ushtarake me Shtetet e Bashkuara, të domosdoshme për sigurinë e vendit të tij. Nga ana tjetër, është përpjekur të ulë tensionet me Iranin, duke arritur madje të rivendosë marrëdhëniet diplomatike me Teheranin falë ndërmjetësimit të Kinës në vitin 2023. Kjo u pa si një shenjë e një Lindjeje të Mesme të re, më pak të varur nga logjika e "Luftës së Ftohtë" rajonale, e cila për dekada kishte vënë përballë Iranin dhe monarkitë sunite. Arabia Saudite, në luftë me detyrim dhe përcaktim
29 Korrik, 11:14 Megjithatë, operacioni i përbashkët ushtarak, i kryer nga aviacioni saudit së bashku me forcat amerikane kundër milicive shiite pro-iraniane në Irak, paraqet një realitet ndryshe. Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se periudha e dialogut ka marrë fund në mënyrë të pakthyeshme. Por, kur në lojë janë interesat jetike të Mbretërisë, Riadi rikthehet pa hezitim te ombrella tradicionale strategjike amerikane. Pikërisht ky është elementi më domethënës politik i sulmeve të përbashkëta ajrore: Arabia Saudite merr pjesë hapur në luftë.
Ky nuk është ndërhyrja e parë ushtarake saudite që nga fillimi i kësaj krize. Raportime të ndryshme kishin bërë të ditur edhe më herët për misione ajrore saudite kundër milicive të lidhura me Gardën Revolucionare Islamike të Iranit (Pasdaranët), gjatë fazave më të ashpra të konfliktit. Në atë kohë bëhej fjalë për përgjigje të kufizuara ndaj sulmeve iraniane kundër infrastrukturës energjetike të Mbretërisë. Dallimi është se ato operacione mbetën të mbuluara nga diskrecioni diplomatik. Sot, përkundrazi, Uashingtoni dhe Riadi e pranojnë publikisht veprimin e përbashkët. Ky është një mesazh i drejtuar mbi të gjitha Iranit, por jo vetëm.
Për vite me radhë, Arabia Saudite u përpoq të bashkëjetonte me zgjerimin e ndikimit iranian në Irak, Siri, Liban dhe Jemen. Sulmet me dronë, të marra përsipër ose të atribuuara milicive pro-iraniane kundër impianteve saudite të naftës në ditët e fundit, përbënë, në sytë e Riadit, një përshkallëzim cilësor. Për sa kohë lufta dukej se përfshinte kryesisht Shtetet e Bashkuara, Izraelin dhe Iranin, Mbretëria ishte përpjekur të qëndronte në periferi të konfliktit. Por kur në shënjestër përfunduan infrastrukturat e saj strategjike, kjo qasje e kujdesshme u bë e paqëndrueshme. Për Mohammed bin Salmanin, kërcënimi mbërriti brenda shtëpisë.
Për të kuptuar peshën e këtij vendimi, duhet kujtuar se çfarë përfaqëson sot Arabia Saudite nga pikëpamja ushtarake. Mbretëria është një superfuqi financiare edhe në fushën e mbrojtjes. Prej vitesh ajo i kushton forcave të armatosura një pjesë të Prodhimit të Brendshëm Bruto që luhatet midis 7 dhe 8 për qind, një nivel që e arrijnë shumë pak vende në botë. Në vlerë absolute, shpenzimet ushtarake saudite e rendisin rregullisht Riadin mes pesë deri në shtatë vendeve me buxhetin më të madh të mbrojtjes në planet. Vetëm Shtetet e Bashkuara, Kina, Rusia dhe pak fuqi të tjera të mëdha investojnë më shumë.
Gjatë njëzet viteve të fundit, Mbretëria ka blerë pothuajse teknologjinë më të avancuar që ofron tregu perëndimor. Forcat ajrore disponojnë avionë amerikanë F-15SA, një nga versionet më të sofistikuara të eksportuara ndonjëherë, avionë evropianë Eurofighter Typhoon dhe Tornado të modernizuar. Mbrojtja kundërraketore mbështetet në sistemet Patriot PAC-3 dhe THAAD. Marina është modernizuar, ndërsa kapacitetet e komandimit, mbikëqyrjes dhe zbulimit janë integruar me ato të Shteteve të Bashkuara.
Megjithatë, nëse gjykohet vetëm nga arsenali, mund të krijohet përshtypja se Arabia Saudite është tashmë një nga fuqitë më të mëdha ushtarake në botë. Por aftësia reale për të përballuar një luftë nuk matet vetëm me numrin e avionëve apo me vlerën e kontratave të nënshkruara me Boeing, Lockheed Martin apo BAE Systems. Vendimtare janë cilësia e komandës, përvoja operacionale, niveli i stërvitjes, aftësia për të marrë vendime nën presion, iniciativa e oficerëve, logjistika, madje edhe kultura ushtarake. Pikërisht këtu shfaqen kufizimet saudite. Forcat e armatosura të Mbretërisë varen në masë të madhe nga teknikë dhe këshilltarë perëndimorë. Një pjesë e mirë e mirëmbajtjes kryhet nga personel i huaj. Zinxhiri i komandës mbetet fort i centralizuar, ndërsa autonomia vendimmarrëse e oficerëve të niveleve më të ulëta është e kufizuar. Tradita operacionale është modeste krahasuar me atë të fuqive të mëdha ushtarake. Ekziston një hendek midis modernitetit të pajisjeve dhe pjekurisë së organizimit ushtarak të saj.
Mjafton të kujtohet lufta në Jemen. Kur në vitin 2015 Mohammed bin Salman nisi ndërhyrjen kundër Huthive, shumë analistë perëndimorë parashikonin një fushatë të shkurtër. Epërsia e forcave dukej dërrmuese. Nga njëra anë ishte një nga aviacionet më moderne në botë; nga ana tjetër, një lëvizje guerile e varfër, e pajisur dobët dhe e vendosur në një nga vendet më të varfra të botës arabe. Por ngjarjet morën një drejtim tjetër. Huthit jo vetëm që rezistuan, por mësuan të përdornin raketa balistike dhe dronë, pjesërisht të furnizuar ose të zhvilluar me ndihmën e Iranit. Ata goditën aeroporte, impiante nafte dhe qytete saudite, duke e detyruar Riadin të investonte shuma të mëdha në mbrojtjen kundërraketore. Pas vitesh bombardimesh, koalicioni i udhëhequr nga Arabia Saudite nuk arriti të siguronte një fitore vendimtare.
Ajo luftë la një mësim të rëndësishëm dhe, në njëfarë mënyre, shërbeu si një provë e vogël e asaj që ka ndodhur në konfliktin aktual mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit. Një ushtri jashtëzakonisht e pasur mund të hasë vështirësi përballë një kundërshtari shumë më të varfër, por që di të shfrytëzojë terrenin, është i motivuar ideologjikisht dhe i gatshëm të përballojë kosto njerëzore shumë më të larta. Historia e afërt është plot me shembuj të ngjashëm: Shtetet e Bashkuara në Afganistan, Izraeli në Liban dhe Rusia në Ukrainë gjatë fazave të para të pushtimit. Teknologjia ka rëndësi të madhe, por nuk mjafton. Arabia Saudite e ka mësuar këtë me koston e saj.
Për këtë arsye, pjesëmarrja në operacionin në Irak duhet interpretuar me kujdes. Nuk kemi të bëjmë me hyrjen në skenë të një superfuqie të re ushtarake rajonale të aftë për të ndryshuar ekuilibrat e luftës. Përkundrazi, bëhet fjalë për një vend që ka vendosur të përdorë instrumentin ushtarak që ka ndërtuar për dekada të tëra falë investimeve gjigante.
Rëndësia e kësaj ndërhyrjeje është, mbi të gjitha, gjeopolitike. Javët e fundit, shumë komentues janë përqendruar te vështirësitë e Shteteve të Bashkuara: kostot e luftës, konsumimi i përshpejtuar i raketave interceptuese, pamundësia për të çmontuar plotësisht rrjetin rajonal të ndërtuar nga Irani dhe pasiguria mbi të ardhmen e regjimit në Teheran. Megjithatë, arkitektura e aleancave amerikane në Gjirin Persik nuk është dobësuar. Përkundrazi.
Irani ndoshta shpresonte se një luftë e zgjatur do të thellonte divergjencat mes Uashingtonit dhe partnerëve të tij arabë. Ky ishte një parashikim jo i paarsyeshëm. Vitet e fundit, monarkitë e Gjirit kishin shtuar kontaktet me Kinën, kishin rivendosur marrëdhëniet diplomatike me Teheranin dhe shpesh kishin shprehur pakënaqësi ndaj paparashikueshmërisë së politikës amerikane. Kjo mund të ishte shenja e parë e një shkëputjeje graduale nga Shtetet e Bashkuara. Por zhvillimet e sotme tregojnë një histori tjetër. Në momentin kur siguria e monarkive u kërcënua drejtpërdrejt, sistemi tradicional i aleancave u riaktivizua. Shtetet e Bashkuara mbeten garantuesi i pazëvendësueshëm i sigurisë së Gjirit.
Arabia Saudite vazhdon të diversifikojë marrëdhëniet e saj ekonomike dhe diplomatike. Dialogon me Pekinin, ruan kontakte me Moskën dhe përpiqet të mbajë një marrëdhënie pragmatike me Iranin kur rrethanat e lejojnë. Por asnjë prej këtyre partnerëve nuk mund të zëvendësojë ombrellën ushtarake amerikane. Kur bien raketat, Mohammed bin Salman telefonon Uashingtonin, jo Pekinin.
Nuk jemi ende përballë një lloj NATO-je arabe. Monarkitë e Gjirit vazhdojnë të kenë qëndrime dhe ndjeshmëri të ndryshme. Katari mban marrëdhënie të veçanta me shumë aktorë rajonalë. Emiratet e Bashkuara Arabe ndjekin shpesh një politikë të jashtme të pavarur. Omani ruan traditën e tij si ndërmjetës. Edhe vetë Arabia Saudite nuk ka interes ta shndërrojë këtë konflikt në një luftë të përhershme me Iranin. Riadi e njeh mirë çmimin e paqëndrueshmërisë. Projekti i transformimit ekonomik i Mohammed bin Salmanit, Vision 2030, kërkon investime, turizëm dhe kapital të huaj. Asnjë nga këto objektiva nuk është në përputhje me një Lindje të Mesme të zhytur në luftë të përhershme. Programi Vision 2030 tashmë është përballur me shkurtime dhe reduktime të ndjeshme, fillimisht për shkak të ambicieve të tepërta të fazës së parë dhe më pas të rënduara nga lufta. Pikërisht për këtë arsye, vendimi për të marrë pjesë hapur në bombardime merr një peshë edhe më të madhe.
Ky është sinjali se, në sytë e udhëheqjes saudite, kërcënimi që vjen nga rrjeti ushtarak i Iranit konsiderohet tashmë më i madh sesa rreziqet e një përfshirjeje të drejtpërdrejtë.
Ekziston edhe një element i fundit që meriton vëmendje. Për shumë vite është thënë se Lindja e Mesme po hynte në epokën e tërheqjes amerikane. Uashingtoni do ta zhvendoste gradualisht fokusin e tij strategjik drejt rajonit Indo-Paqësor dhe konkurrencës me Kinën, ndërsa fuqitë rajonale do të mësonin të mbështeteshin më shumë te vetja. Shtetet e Bashkuara mund të dëshirojnë ta reduktojnë praninë e tyre, por sa herë shpërthen një krizë në Gjirin Persik, aleatët rajonalë vazhdojnë ta drejtojnë vështrimin nga Uashingtoni. Sulmi i përbashkët amerikano-saudit nuk dëshmon vetëm se Riadi është i gatshëm të përdorë forcën. Ai tregon gjithashtu se, pavarësisht diskutimeve për rënien e ndikimit amerikan, asnjë aktor tjetër ndërkombëtar nuk ka arritur ende të zëvendësojë Shtetet e Bashkuara si shtylla kryesore e sigurisë në Lindjen e Mesme.
Ky është mësimi më i rëndësishëm. Irani mund t'u ketë shkaktuar kosto të larta Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të tyre. Mund të ketë dëshmuar qëndrueshmërinë e rrjetit të tij të milicive. Por nuk ka arritur të thyejë sistemin e aleancave që Uashingtoni ka ndërtuar gjatë më shumë se gjysmë shekulli pranie në Gjirin Persik. Përkundrazi, rrezikon ta ketë forcuar atë, duke bindur edhe aleatin arab më të kujdesshëm të dalë hapur dhe të marrë pjesë në luftime.
Në sfond qëndron edhe marrëveshja mes Uashingtonit dhe Riadit për furnizimin e Arabisë Saudite me teknologji bërthamore për qëllime civile. Nëse kjo marrëveshje realizohet, ajo mund të përbëjë hapin e parë të sauditëve drejt zotërimit të armës bërthamore, megjithëse kjo nuk do të ishte arma e parë bërthamore në botën islame: Pakistani e zotëron tashmë një të tillë dhe, rastësisht, është një teokraci që mbështetet ekonomikisht në fondet saudite. Prej kohësh qarkullon edhe teoria sipas së cilës arsenali bërthamor i Pakistanit është "në dispozicion" të Arabisë Saudite në rast nevoje.
Shumë analistë e kanë kritikuar njoftimin e Donald Trumpit për furnizimin e Riadit me teknologji bërthamore, një proces që, sipas njoftimeve, kushtëzohet me anëtarësimin e Arabisë Saudite në Marrëveshjet e Abrahamit, pra me njohjen e Izraelit. Edhe vetë Izraeli është kundër kësaj perspektive. Zyrtarët izraelitë besojnë se qasja e Arabisë Saudite drejt armës bërthamore do të nxiste në mënyrë të pashmangshme një garë të re për armatim bërthamor, ku të njëjtën rrugë mund të ndiqnin Emiratet e Bashkuara Arabe, Turqia dhe Egjipti.
Këto kundërshtime janë të bazuara. Megjithatë, nëse merren seriozisht, ato rikthejnë në vëmendje edhe dy çështje të tjera: nga njëra anë, domosdoshmërinë për të ndalur programin bërthamor iranian; nga ana tjetër, hipotezat e ndryshme për krijimin e një NATO-je të Lindjes së Mesme. Në fakt, në Evropë përhapja e armëve bërthamore u frenua nga ekzistenca e NATO-s, ndërsa fakti që sot po rikthehen diskutimet për një armë bërthamore gjermane lidhet pikërisht me periudhën e pasigurive mbi të ardhmen e Aleancës.
Një vëzhgim përmbyllës lidhet me regjimin iranian. Jemi mësuar të analizojmë gabimet strategjike të bëra nga amerikanët dhe izraelitët në këtë konflikt. Por edhe udhëheqja iraniane po grumbullon gabime të njëpasnjëshme. Nëse ajo mendonte se do t'i frikësonte fqinjët e saj arabë dhe kështu do të dobësonte besnikërinë e tyre ndaj Shteteve të Bashkuara, deri tani ka arritur pikërisht rezultatin e kundërt. /Përshtatur nga "Corriere Della Sera"arabia irani shba Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Lufta në Gaza, mbi 60,000 fëmijë kanë humbur prindërit që nga nisja e sulmeve izraelite 29 Korrik 2026, 15:3215:32Rajoni dhe Bota Ngushtica e Hormuzit "arma" sekrete e regjimit; pse Irani nuk po nxiton të bëjë paqe me SHBA 29 Korrik 2026, 14:2414:24Rajoni dhe Bota Ekspertët paralajmërojnë: Europa ka hyrë në epokën e zjarreve që nuk shuhen 29 Korrik 2026, 14:0014:00Rajoni dhe Bota Pamje apokaliptike nga Franca, shihni imazhet me dron 'të shkatërrimit biblik' nga zjarret 29 Korrik 2026, 13:5613:56Rajoni dhe Bota Alarm për Trump: Sondazhi zbulon rënie të besimit ndaj tij edhe brenda Partisë Republikane 29 Korrik 2026, 13:4813:48Rajoni dhe Bota Pse Pentagoni kërkon të "sekuestrojë" telefonat e ushtarëve amerikanë në Lindjen e Mesme 29 Korrik 2026, 13:2113:21Rajoni dhe Bota