Ka diçka thellësisht shqetësuese në mënyrën se si shpesh trajtohen ndarjet territoriale: hartat shihen nga larg, vijat ndryshohen mbi një dokument dhe territoret trajtohen si hapësira administrative, ndërsa pas tyre harrohen njerëzit, historia, identiteti dhe marrëdhëniet shoqërore që janë ndërtuar për dekada e shekuj. Për këtë arsye, debati i sotëm për Klosin më sjell ndërmend, si një metaforë historike, hartën e Shqipërisë të diskutuar në Londër në vitet 1912–1913. Konferenca e Ambasadorëve në Londër, e nisur në dhjetor 1912, mblodhi gjashtë Fuqitë e Mëdha europiane dhe trajtoi edhe çështjen e statusit dhe kufijve të Shqipërisë. Vendimet e vitit 1913 përcaktuan një shtet shqiptar shumë më të vogël se hapësirat që shqiptarët i konsideronin territore të tyre; ndërkohë, përcaktimi i kufijve iu la Fuqive të Mëdha. Natyrisht, nuk mund të bëhet një krahasim i drejtpërdrejtë midis diplomacisë së Fuqive të Mëdha në vitin 1913 dhe një reforme administrative brenda një shteti demokratik sot. Rrethanat historike janë krejtësisht të ndryshme. Por metafora ka një kuptim të rëndësishëm: një territor nuk mund të kuptohet vetëm duke e parë në hartë. LEXO EDHE:Zjarri i madh në Klos, flakët përhapen pranë banesave, banorët kërkojnë më shumë forca zjarrfikëse në terren Dhe pikërisht këtu qëndron shqetësimi për Klosin. Klosi nuk është thjesht një vijë në një hartë administrative. Është një territor i përbërë nga qyteti dhe fshatra, nga familje, histori, tradita, kujtesë kolektive, kullota, kulla, rrugë të vjetra, ekonomi lokale dhe marrëdhënie njerëzore që janë ndërtuar ndër breza. Sipas të dhënave të publikuara nga vetë Bashkia Klos, territori përfshin katër njësi administrative — Klos, Suç, Gurrë dhe Xibër - dhe shtrihet në një sipërfaqe prej rreth 372 kilometrash katrorë; territori përshkohet nga lumi Mat. Kjo do të thotë se përpara se të vendoset për fatin administrativ të Klosit, pyetja nuk duhet të jetë vetëm: “Si duket kjo hartë?” Pyetja duhet të jetë: “Si funksionon ky territor dhe çfarë do të ndodhë me njerëzit që jetojnë në të?” Për të kuptuar Klosin nuk mjafton një mbledhje në Tiranë dhe as një prezantim teknik i një harte. Duhet të shkosh në territor. Duhet të kalosh nëpër fshatrat e Klosit. Duhet të shohësh nga afër mënyrën se si jetojnë njerëzit, distancat, rrugët, lidhjet ekonomike e sociale dhe vështirësitë që përballojnë çdo ditë. Duhet të ndalosh edhe tek Ura e Vashës, të pushosh për pak minuta dhe të pish ujë të ftohtë. Jo thjesht për romantizëm folklorik, por për të kuptuar se aty ka kaluar histori. Ura e Vashës është pjesë e peizazhit dhe trashëgimisë që vetë Bashkia Klos e paraqet ndër elementet karakteristike të territorit të saj. Aty mund të mendosh për karvanet që kanë kaluar nëpër këto rrugë, për njerëzit që kanë udhëtuar, për tregtinë, marrëdhëniet dhe mikpritjen që kanë lidhur komunitetet e kësaj zone. Një territor ku historia ka lënë gjurmë për shekuj nuk mund të trajtohet sikur të ishte një hapësirë bosh. Duhet të shkosh në Gurë të Bardhë. Duhet të dëgjosh banorët kur flasin me krenari për vendin e tyre dhe për mënyrën se si e perceptojnë historikisht komunitetin e tyre. Duhet të njohësh historinë lokale, traditat familjare dhe strukturat shoqërore që kanë mbijetuar ndër breza. Duhet të shkosh në Xibër dhe të shohësh kullat historike. Duhet të shohësh territorin jo nga një ekran, por nga rruga. Duhet të ecësh në këmbë nëpër hapësirën që përshkon Klosin nga njëri skaj në tjetrin. Vetëm atëherë kupton distancat reale, terrenin, lidhjet ndërmjet fshatrave dhe marrëdhënien që njerëzit kanë krijuar me tokën e tyre. Dhe, ndoshta më shumë se çdo raport teknik, duhet të ulesh për një kafe pranë lumit. Sepse vetëm atëherë mund të kuptosh diçka që një hartë nuk ta tregon dot: bukurinë e luginës, mënyrën se si njerëzit e perceptojnë hapësirën ku jetojnë dhe potencialin që ajo hapësirë ka për zhvillim. Dikush mund ta krahasojë këtë peizazh me zona të caktuara të Trentino-s në Itali. Krahasimi është natyrisht subjektiv, por ideja që qëndron pas tij është serioze: territoret malore nuk janë domosdoshmërisht territore pa perspektivë. Përkundrazi, ato mund të kenë potencial për turizëm natyror, agroturizëm, trashëgimi kulturore, produkte lokale dhe ekonomi të bazuar mbi identitetin e territorit. Klosi ka një pasuri që nuk mund të matet vetëm me numrin e banorëve apo me bilancin financiar të një bashkie. Ka një pasuri tjetër: identitetin territorial. Dhe identiteti territorial është një element që çdo reformë serioze duhet ta marrë në konsideratë. Reforma administrative e vitit 2014 e uli numrin e njësive të bashkisë në Shqipëri nga 384 në 61, duke e bërë këtë ndryshim pjesë të një procesi të gjerë të riorganizimit të qeverisjes vendore. Reforma hyri në fuqi pas zgjedhjeve vendore të vitit 2015. Pra, Shqipëria e ka përjetuar tashmë një ndryshim të madh territorial. Kjo e bën edhe më të rëndësishme pyetjen nëse çdo ndryshim i ri duhet të bazohet në një analizë të thellë të rezultateve të reformës së mëparshme. A janë përmirësuar shërbimet? A janë afruar institucionet me qytetarin? A është përmirësuar administrimi? A janë ulur kostot? A janë rritur investimet? A është përmirësuar zhvillimi rural? Dhe, mbi të gjitha, a janë ndjerë qytetarët më afër shtetit apo më larg tij? Këto janë pyetje që duhet të marrin përgjigje përpara se të vizatohen kufij të rinj. Sepse një reformë administrative nuk mund të matet vetëm me numrin e bashkive që krijohen ose shkrihen. Ajo duhet të matet me cilësinë e shërbimit publik dhe me ndikimin që ka te qytetari. Një bashki është më shumë se një godinë administrative. Është një institucion publik që krijon një pikë referimi për komunitetin. Për shumë zona periferike, prania e institucionit vendor është një nga shenjat e pakta se shteti është ende aty. Kjo nuk do të thotë se çdo bashki duhet të ekzistojë pavarësisht kostove, efikasitetit apo kapaciteteve administrative. Një reformë serioze duhet të analizojë pikërisht këto elemente. Por duhet të analizojë edhe koston sociale dhe territoriale të zhdukjes së një institucioni. Çfarë ndodh me qytetarin pas reformës? Sa larg do ta ketë administratën? Sa kohë dhe sa para do t'i kushtojë një shërbim? Çfarë ndodh me pronat, dokumentacionin, shërbimet sociale dhe investimet? A do të përmirësohet realisht administrimi? A do të ketë më shumë apo më pak mundësi zhvillimi? Dhe mbi të gjitha: a është dëgjuar komuniteti që preket drejtpërdrejt? Këto pyetje nuk janë vetëm çështje politike. Janë çështje të qeverisjes së mirë. Madje, vetë parimet europiane të vetëqeverisjes vendore kërkojnë që autoritetet lokale të konsultohen në kohën e duhur për vendimmarrjet që i prekin drejtpërdrejt dhe që ndryshimet e kufijve të autoriteteve vendore të bëhen pas konsultimit me komunitetet e interesuara. Kjo parashikohet në nenet 4 dhe 5 të Kartës Europiane të Vetëqeverisjes Vendore. Ky parim është i rëndësishëm edhe për Shqipërinë. Sepse demokracia lokale nuk është vetëm vota që hidhet një herë në katër vjet. Demokracia lokale është edhe e drejta e komunitetit për t'u dëgjuar kur ndryshohet struktura administrative në të cilën ai jeton. Klosi nuk duhet të mbrohet sepse i leverdis një partie dhe nuk duhet të shkrihet sepse i leverdis një partie tjetër. Klosi duhet të vlerësohet mbi bazën e interesit publik. Nëse argumenti për ndryshimin administrativ është i fortë, ai duhet të provohet me të dhëna. Nëse argumenti për ruajtjen e Bashkisë Klos është i fortë, edhe ai duhet të provohet me të dhëna. Kjo do të ishte një qasje institucionale dhe jo politike. Në këtë kuptim, edhe përfaqësimi politik i zonës meriton të trajtohet me kujdes. Nëse një komunitet nuk ka një përfaqësim politik të identifikuar drejtpërdrejt me të në parlament, atëherë bëhet edhe më e rëndësishme që debati për fatin e tij administrativ të mos shndërrohet në një çështje të interesave të momentit. Deputetët kanë të drejtë të kenë qëndrime të ndryshme. Por vendimmarrja duhet të mbështetet në argumente që mund të verifikohen. Një territor nuk mund të bëhet viktimë e aritmetikës politike. As nuk mund të ruhet vetëm për shkak të emocioneve. Duhet të ekzistojë një standard i vetëm: interesi i qytetarëve dhe funksionaliteti i territorit. Klosi ka kaluar tashmë një transformim të rëndësishëm administrativ. Bashkia e sotme u krijua nga bashkimi i njësive Klos, Gurrë, Suç dhe Xibër, duke formuar një territor që përfshin qytetin dhe një numër të konsiderueshëm fshatrash. Prandaj çdo propozim i ri duhet të shpjegojë qartë: çfarë problemi zgjidh? Nëse problemi është financiar, duhet të publikohen të dhënat financiare. Nëse problemi është administrativ, duhet të publikohen treguesit e performancës. Nëse problemi është demografik, duhet të analizohen të dhënat e popullsisë. Nëse problemi është zhvillimi ekonomik, duhet të tregohet se cila strukturë e re do ta zhvillojë më mirë territorin. Nëse problemi është efikasiteti, duhet të tregohet se si do të kursehen burimet pa dëmtuar shërbimet. Dhe nëse përgjigjja është se Klosi duhet të shkrihet sepse është thjesht një njësi e vogël, atëherë kjo nuk mjafton. Sepse madhësia nuk është e vetmja masë e funksionalitetit. Territori, distancat, infrastruktura, ekonomia lokale, karakteristikat demografike, historia, identiteti dhe aksesi i qytetarëve te shërbimet janë gjithashtu pjesë e ekuacionit. Në 36 vite tranzicion, shumë zona të Shqipërisë kanë përjetuar zbrazje demografike, emigracion, mungesë investimesh dhe dobësim të strukturave lokale. Në këtë realitet, Klosit mund t'i jetë dukur se i ka mbetur gjithnjë e më pak. Prandaj, për shumë banorë, bashkia nuk është vetëm një institucion. Është edhe një simbol i vazhdimësisë institucionale dhe i shpresës se territori i tyre nuk është harruar. Nëse kjo strukturë zhduket, duhet të jetë e qartë se çfarë fitojnë qytetarët në këmbim. Nuk mjafton të thuhet se krijohet një njësi më e madhe. Duhet të shpjegohet se si do të jetë jeta e qytetarit më e mirë. Nëse nuk ka një përgjigje të qartë, atëherë reforma rrezikon të mbetet vetëm një ndryshim në hartë. Dhe këtu kthehemi te metafora e Londrës. Në vitin 1913, çështja shqiptare u diskutua në tryeza diplomatike ku Fuqitë e Mëdha vendosnin për kufijtë e një shteti të ri. Burimet historike dëshmojnë se çështja e kufijve shqiptarë ishte objekt i një procesi diplomatik kompleks dhe se vendimet e Fuqive të Mëdha lanë jashtë shtetit shqiptar territore të konsiderueshme të banuara nga shqiptarë. Sot askush nuk po ndan Shqipërinë në një konferencë ndërkombëtare. Por një mësim i historisë mund të mbetet: vendimmarrja për territoret duhet të nisë nga njohja e tyre reale. Prandaj, përpara se të vendosësh për fatin e Klosit, minimalisht duhet ta kesh vizituar. Duhet të kesh parë fshatrat. Duhet të kesh kaluar Urën e Vashës. Duhet të kesh shkuar në Gurë të Bardhë. Duhet të kesh parë Xibrin. Duhet të kesh parë kullat. Duhet të kesh parë kullotat. Duhet të kesh dëgjuar folklorin. Duhet të kesh biseduar me të moshuarit që e kanë nisur jetën e tyre aty. Duhet të kesh dëgjuar të rinjtë që duan të largohen, por edhe ata që duan të qëndrojnë. Duhet të kesh parë rrugët. Duhet të kesh parë lumin. Duhet të kesh kuptuar se si funksionon ekonomia lokale. Dhe duhet të kesh pyetur veten: çfarë do të ndodhë me këtë komunitet nëse institucioni vendor largohet? Sepse Klosi nuk është vetëm e kaluara e tij. Është edhe e ardhmja e njerëzve që jetojnë aty. Kullat do të vazhdojnë të tregojnë historinë e tyre. Të moshuarit do t'ua tregojnë historinë të rinjve. Folklori do të vazhdojë të këndohet. Gojëdhënat do të kalojnë nga një brez te tjetri. Por një territor nuk duhet të mbetet vetëm një muze virtual i kujtesës së vet. Ai duhet të ketë të drejtë të ketë të ardhme. Prandaj debati për Klosin nuk duhet të jetë një betejë partiake. Duhet të jetë një debat për zhvillimin territorial, për administrimin publik, për identitetin lokal dhe për të drejtën e një komuniteti për të marrë pjesë në vendimmarrjen që përcakton të ardhmen e tij. Nuk është e nevojshme që vendimmarrësit të bien dakord me banorët e Klosit. Por është e nevojshme që t'i dëgjojnë. Nuk është e nevojshme që çdo argument i komunitetit të pranohet. Por është e nevojshme që çdo argument të shqyrtohet. Nuk është e nevojshme që Bashkia Klos të ruhet vetëm sepse banorët e kërkojnë. Por as nuk është e drejtë që ajo të hiqet vetëm sepse një hartë e re e bën më të thjeshtë administrativisht. Vendimi duhet të jetë rezultat i një analize transparente. Me të dhëna. Me konsultim. Me argumente. Me përgjegjësi. Sepse një hartë mund të ndryshohet me një vijë. Një komunitet nuk ndryshohet me laps. Dhe nëse Shqipëria dëshiron të ndërtojë një administratë moderne, europiane dhe qytetare, atëherë edhe reforma territoriale duhet të nisë nga një parim i thjeshtë: territori nuk është thjesht gjeografi; territori është njerëz, histori, ekonomi, identitet dhe e ardhme. Prandaj, para se të ndryshojmë hartën, le të njohim territorin. Para se të vendosim për Klosin, le të shkojmë në Klos. Të ecim në rrugët e tij. Të takojmë banorët. Të shohim kullat. Të dëgjojmë historinë. Të shohim lumin. Të ulemi për një kafe. Dhe vetëm pasi ta kemi parë Klosin jo vetëm në hartë, por me sytë e njerëzve që jetojnë aty, të vendosim nëse ai duhet të ndryshojë. Sepse historia e Shqipërisë na ka mësuar se vendimet për territoret kanë pasoja që zgjasin shumë më tepër se mandatet politike. Klosi nuk kërkon privilegj. Kërkon të mos vendoset për fatin e tij pa u njohur më parë. Dhe kjo nuk është çështje e së majtës apo e së djathtës. Nuk është çështje e një partie apo e një deputeti. Është një çështje e thjeshtë e demokracisë territoriale: A mund të vendoset për një komunitet pa e dëgjuar atë? Përgjigjja e një shteti modern duhet të jetë e qartë: jo pa e dëgjuar, pa e analizuar dhe pa i treguar qytetarëve pse ndryshimi është në interesin e tyre. Sepse në fund të fundit, një reformë administrative nuk duhet të ketë si qëllim të ndryshojë vetëm hartën. Duhet të ketë si qëllim të përmirësojë jetën e njerëzve. Dhe kjo është prova e vërtetë e çdo harte të re. Xh.K/Shqiptarja.com TAG: alban daci Klos reforma territoriale Sa e vlerësoni këtë artikull? ★ ★ ★ ★ ★ 0.0 / 5 (0 vlerësime) Faleminderit! OPINIONET MË TË VLERËSUARA Komente Komento Sondazhi i ditës:
9 Gusht, 17:40
A mendoni se Shqipëria është e përgatitur për sezonin e zjarreve? Po 46.3% Jo 46.1% I/e dyzuar 7.6% Vota total: 1335 Votat totale janë unike Sondazhi i ditës: 9 Gusht, 17:40 A mendoni se Shqipëria është e përgatitur për sezonin e zjarreve?