Një bindje po përhapet gjithnjë e më shumë në lidhje me luftën mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit: Irani fitoi. Argumenti është i drejtpërdrejtë. SHBA-ja dhe Izraeli bombarduan Iranin për javë të tëra, i shkaktuan dëme të mëdha dhe kërkuan lëshime të rëndësishme. Irani nuk pranoi të dorëzohej. Qeveria e tij vijon të jetë në pushtet, raketat iraniane mbeten një kërcënim për rajonin dhe, mbi të gjitha, Teherani ruan ende aftësinë për të penguar lëvizjen e anijeve në Ngushticën e Hormuzit, duke rritur kostot e energjisë për SHBA-në dhe pjesën tjetër të botës.
Gjatë verës, Donald Trump paralajmëroi edhe për mundësinë e një depresioni global nëse ngushtica do të mbetej e mbyllur. Megjithatë, sipas kësaj analize, mund të jetë ende herët për të shpallur një fitues. Luftërat janë beteja të ndikimit dhe qëndrueshmërisë. Dhe sot situata duket shumë ndryshe nga ajo e disa muajve më parë.
Katër aktet e konfliktit
Konflikti gjashtëmujor mund të ndahet në katër faza. Akti i parë nisi më 28 shkurt me sulme intensive ajrore dhe zgjati rreth gjashtë javë, gjatë të cilave u zhvilluan operacione ushtarake me intensitet të lartë.
Akti i dytë nisi me armëpushimin e 7 prillit dhe negociatat që pasuan, të cilat kulmuan me memorandumin e mirëkuptimit të nënshkruar më 17 qershor nga Trump dhe presidenti iranian Masoud Pezeshkian.
Akti i tretë nisi disa javë më vonë, kur Irani rifilloi kërcënimet ndaj anijeve tregtare në Ngushticën e Hormuzit, duke sjellë një tjetër përshkallëzim ushtarak mes palëve. Në atë moment u shtuan zërat që kërkonin që SHBA-ja të tërhiqej dhe t’ia linte Iranit kontrollin e ngushticës. Por situata nuk shkoi kështu.
Presioni amerikan po rëndon mbi Iranin
Që nga mesi i korrikut, SHBA-ja ka rikthyer bllokadën ushtarake ndaj porteve iraniane dhe sanksionet ndaj tregtisë së naftës së Iranit.
Në të njëjtën kohë, ushtria amerikane ka punuar për hapjen e korridoreve detare dhe mbrojtjen e anijeve tregtare që kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit.
Rezultati, sipas analizës, ka qenë një bllokadë efektive ndaj eksporteve iraniane të naftës, ndërsa transporti global është rikuperuar dhe çmimet e energjisë kanë mbetur relativisht të qëndrueshme. Rrjedha e naftës përmes Hormuzit raportohet se është rikthyer në rreth dy të tretat e niveleve para luftës.
Kjo do të thotë se presioni ekonomik po grumbullohet mbi Iranin dhe jo mbi SHBA-në. Nëse Teherani humbet aftësinë për ta përdorur ngushticën si mjet presioni, ndikimi i tij negociues mund të dobësohet ndjeshëm.
Ekonomia iraniane nën presion
Irani e nisi konfliktin pas vitesh sanksionesh dhe problemesh ekonomike. Sot pozita e tij ekonomike është edhe më e rënduar.
Sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar, ekonomia iraniane pritet të tkurret me më shumë se 5 për qind këtë vit, ndërsa inflacioni mund t’i afrohet 70 për qind.
Monedha iraniane ka humbur ndjeshëm vlerë dhe çmimet e produkteve bazë janë rritur. Një zyrtar i Ministrisë iraniane të Punës ka vlerësuar së fundmi se më shumë se një milion vende pune janë zhdukur vetëm gjatë tre muajve të parë të luftës.
Këto të dhëna janë të rëndësishme sepse aftësia e Iranit për të vazhduar konfliktin nuk varet vetëm nga arsenali i tij raketor. Përpara luftës, regjimi iranian përballej me presion të madh të brendshëm për shkak të represionit politik dhe krizës ekonomike.
Cilat janë kartat e Iranit?
Teherani mund të përpiqet të dalë nga kjo situatë përmes përshkallëzimit. Strategjia e Iranit gjatë fazave të para ishte e qartë: kërcënimi i transportit detar në Hormuz, rritja e çmimeve të energjisë në botë dhe e çmimeve të karburantit në SHBA, si dhe shtimi i presionit ekonomik global ndaj Uashingtonit.
Irani ka goditur gjithashtu infrastrukturën energjetike të vendeve të Gjirit dhe mund ta përsërisë këtë strategji. Ndërkohë, aleatët e tij Houthi në Jemen kanë kërcënuar me ndërprerjen e trafikut tregtar në Detin e Kuq, duke përdorur raketa dhe dronë iranianë.
Por, sipas analizës, rikthimi te këto taktika nuk ka funksionuar deri tani në favor të Iranit. Përpjekjet për të bllokuar Ngushticën e Hormuzit me dronë dhe mina po dështojnë për herë të parë në mënyrë të dukshme.
Kjo nuk përjashton rrezikun e një përshkallëzimi të ri iranian, sidomos nëse presioni ekonomik vazhdon të rritet. Por mund të mos jetë më e mjaftueshme për ta ndryshuar drejtimin e situatës.
A po i afrohet Irani pikës së thyerjes?
Udhëheqësit iranianë dhe shumë analistë perëndimorë kanë argumentuar prej kohësh se Irani është imun ndaj presionit.
Teherani, sipas kësaj qasjeje, nuk do të heqë dorë kurrë nga programi i tij bërthamor, kontrolli mbi Ngushticën e Hormuzit apo aleatët e tij të armatosur në rajon.
Ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi deklaroi së fundmi se bllokada dhe sanksionet janë të destinuara të dështojnë, ashtu siç, sipas tij, kanë dështuar edhe fushatat e mëparshme për të ndryshuar politikën e Iranit.
Por analiza ngre një pyetje tjetër: A ka një pikë ku presioni bëhet i papërballueshëm?
Përfundimi është se asnjë palë nuk mund të konsiderohet ende fituese. Irani mund të ketë përballuar goditjet e para dhe të ketë ruajtur regjimin e tij, por SHBA-ja duket se ka ndryshuar strategji dhe po e zhvendos betejën drejt presionit ekonomik dhe kontrollit të rrugëve detare.
Akti i katërt favorizon Uashingtonin?
Konflikti mund të vazhdojë deri në fund të presidencës së Trump dhe madje edhe më tej. Përplasja mes SHBA-së dhe Iranit ka zgjatur në forma të ndryshme për gati pesë dekada.
Fazat e mëparshme të luftës u shoqëruan nga objektiva amerikane që ndryshonin, deklarata kontradiktore dhe një strategji jo gjithmonë e qartë.
Por akti i katërt duket ndryshe. Sipas kësaj analize, ushtria amerikane ka tashmë një objektiv më të përcaktuar: zbatimin e bllokadës ndaj Iranit dhe garantimin e lëvizjes së anijeve tregtare.
Objektivi politik i Uashingtonit është gjithashtu i qartë: Irani duhet të heqë dorë nga pretendimet mbi Ngushticën e Hormuzit dhe nga programi i pasurimit bërthamor.
Deri atëherë, kjo situatë mund të bëhet normaliteti i ri. Dhe pikërisht ky normalitet, për herë të parë që prej nisjes së konfliktit, mund të jetë duke favorizuar Uashingtonin dhe jo Teheranin. Top Channel