Me pak fjalë, inovacioni financiar mund të sjellë një nga tri rezultate... Sipas çdo logjike, dominimi i dollarit në financat globale duhet të ishte duke u dobësuar. Rritja e borxhit publik të SHBA-së, shqetësimet për cenimin e pavarësisë së bankës qendrore dhe përdorimi i dollarit si instrument presioni përmes sanksioneve financiare duhet t’i nxisnin vendet të diversifikoheshin dhe të largoheshin nga monedha amerikane. Politikëbërësit në mbarë botën flasin vazhdimisht për uljen e varësisë nga dollari.
Në fakt, vitet e fundit janë shfaqur disa alternativa ndaj dollarit, ndërsa pesha e arit në rezervat ndërkombëtare të bankave qendrore është rritur ndjeshëm. Dollari përbën tani 57 për qind të rezervave valutore globale, nga 71 për qind në vitin 2000. Privilegji i dollarit, që i mundësonte Thesarit amerikan të emetonte borxh me norma interesi relativisht të favorshme, pothuajse është zhdukur. Në pamje të parë, këto zhvillime duket se po përgatisin terrenin për një sistem monetar shumëpolar.
Por në një studim të ri, të paraqitur në simpoziumin e Jackson Hole, unë dhe kolegët e mi përshkruajmë një mundësi tjetër, më pak qetësuese. Në vend të një sistemi shumëpolar të qëndrueshëm, ku konkurrenca mes monedhave sjell përfitime, ne konstatojmë një fragmentim të gjerë mes alternativave të supozuara ndaj dollarit.
Monedhat tradicionale të rezervës, si euro, jeni japonez dhe paundi britanik, kanë humbur terren si mjete pagese dhe si monedha rezervë. Dollari australian, dollari kanadez dhe franga zvicerane kanë rritur së bashku peshën e tyre në pagesat ndërkufitare dhe rezervat valutore, por mbështeten në ekonomi relativisht të vogla dhe në tregje financiare më pak të thella. Ndërkombëtarizimi i renminbit kinez ndërkohë ka ngecur, pasi qeveria kineze vazhdon të kufizojë lëvizjen e kapitalit.
Ajo që ende mund ta sfidojë dominimin e konsoliduar të dollarit është teknologjia.
Sistemi i pagesave ndërkufitare po transformohet para syve tanë. Shumë banka qendrore po eksperimentojnë me teknologjinë blockchain dhe zgjidhje të tjera për t’i bërë pagesat ndërkombëtare më të shpejta, më të lira dhe më efikase. Në të njëjtën kohë, teknologjitë që ulin pengesat në transaksionet ndërkufitare do t’ua bëjnë më të lehtë investitorëve privatë, përfshirë kompanitë dhe familjet, të blejnë asete të huaja dhe të sigurojnë financim në tregjet globale të kapitalit.
Në teori, kjo duhet të krijojë një efekt ekuilibrues, duke u dhënë monedhave mundësi më të barabarta për të konkurruar.
Por realiteti mund të rezultojë krejt ndryshe. Përmasat shumë më të mëdha të tregjeve amerikane të kapitalit krahasuar me ato të vendeve të tjera, së bashku me avantazhin e SHBA-së si vendi që ka vepruar më herët për t’i hapur rrugë inovacionit të sektorit privat në teknologjitë e shlyerjes së pagesave, mund ta përforcojnë më tej dominimin e dollarit.
Mjafton të shohim monedhat e qëndrueshme dixhitale, të njohura si “stablecoins”, të cilat po përdoren gjithnjë e më shumë në pagesat ndërkufitare. Shumica dërrmuese e stablecoins në qarkullim janë të denominuara në dollarë. Kjo lidhet pjesërisht me qasjen favorizuese të qeverisë amerikane ndaj kriptomonedhave, por edhe me faktin se pjesa më e madhe e botës vazhdon të kërkojë dollarë.
Analiza jonë tregon se ndërveprimi mes uljes së pengesave në transaksione dhe thellësisë së tregjeve financiare mund të favorizojë si emetimin, ashtu edhe kërkesën për instrumente borxhi dhe letra të tjera me vlerë të denominuara në dollarë.
Inovacioni financiar padyshim po e intensifikon konkurrencën dhe po u krijon mundësi të reja monedhave të vendeve më të vogla. Megjithatë, në praktikë, shumë tregje në zhvillim dhe ekonomi në zhvillim përballen tani me rrezik edhe më të madh nga qasja e lehtë në asete dhe sisteme pagesash në monedha të huaja. Kjo mund të kërcënojë sovranitetin e tyre monetar dhe financiar.
Vendet që përpiqen të izolohen nga këto teknologji të reja, në vend që të ndërmarrin punën e vështirë, por thelbësore, për forcimin e tregjeve dhe institucioneve të tyre, do të jenë më të ekspozuara ndaj këtyre rreziqeve. Në vend të izolimit, ato duhet të zhvillojnë tregje financiare të gjera dhe të rregulluara mirë, të ndjekin politika monetare dhe fiskale të disiplinuara dhe të forcojnë sundimin e ligjit.
Me pak fjalë, inovacioni financiar mund të sjellë një nga tri rezultate.
I pari është një sistem monetar vërtet shumëpolar, i mbështetur në monedha me themele të forta, ku konkurrenca shpërblen vendet e mirëqeverisura dhe shmang monedhat e emetuara nga vende me qeverisje të dobët.
I dyti është forcimi i mëtejshëm i dominimit të dollarit, duke e bërë ekonominë globale dhe sistemin financiar gjithnjë e më të ekspozuar ndaj ndryshimeve të politikës amerikane.
I treti është krijimi i një sistemi të fragmentuar, pa një monedhë ose bankë qendrore që gëzon besim të gjerë ndërkombëtar.
Duke parë trajektoren aktuale, skenari i dytë duket i mundshëm. Megjithatë, politika të pamatura nga SHBA-ja mund ta çojnë sistemin drejt skenarit të tretë, i cili mund të jetë edhe më shqetësues. Pa një monedhë që të shërbejë si pikë referimi për besimin e investitorëve globalë, tensionet në tregjet financiare mund të shndërrohen në trazira të vështira për t’u frenuar.
Shumëçka do të varet nga gatishmëria e qeverive dhe bankave qendrore për të përqafuar inovacionin dhe për të forcuar tregjet e tyre financiare dhe kuadrin rregullator. Nëse dominimi i dollarit vazhdon dhe përfundimisht sjell pasoja katastrofike, vendet e tjera do të duhet të mbajnë edhe vetë përgjegjësi për këtë rezultat./Përshtati "Pamfleti" nga "Financial Times" dollari amerikan Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota E rëndë në Itali, burri vret dy vëllezërit e tij brenda restorantit dhe i jep fund jetës 1 Shtator 2026, 14:5414:54Rajoni dhe Bota Basti i rrezikshëm ekonomik i Marine Le Pen 1 Shtator 2026, 14:4614:46Rajoni dhe Bota Kërkesa e Trump, Putin anulon takimin me shefin e CIA-s në Moskë 1 Shtator 2026, 14:2814:28Rajoni dhe Bota Moska mohon zërat për sulme ndaj NATO-s: Nuk kemi asnjë plan, Europa na demonizon në publik! 1 Shtator 2026, 14:3314:33Rajoni dhe Bota “Rusia është e tërbuar”, analisti paralajmëron: Lufta në Ukrainë po merr një drejtim tjetër 1 Shtator 2026, 14:2614:26Rajoni dhe Bota Vuçiç në gjurmët e Titos, ringjall “Lëvizjen e të Paangazhuarve” 1 Shtator 2026, 14:1514:15Rajoni dhe Bota