Foto ilustruese/ Nga Tirana në Paris, popujt po ngrihen kundër qeverive, ndërsa oligarkët dhe interesat financiare që ndikojnë politikën mbeten të paprekura. Rreziku më i madh është që revoltat dhe kaosi të shfrytëzohen për të shembur demokracinë e vjetër dhe për të ngritur një rend të ri, me mbikëqyrje digjitale, pushtet të centralizuar dhe gjithnjë e më pak liri për qytetarët. Nga Franca, Serbia e Spanja te Brazili, Turqia, Indonezia dhe Shqipëria, revoltat popullore po përhapen ndërsa besimi te demokracia po dobësohet. Qytetarët po kuptojnë se ndërrimi i qeverive nuk do të thotë domosdoshmërisht ndryshim i pushtetit. Ndërkohë lind dyshimi se krizat dhe përplasjet shoqërore mund të shfrytëzohen për të zëvendësuar sistemin e vjetër me një model edhe më të centralizuar kontrolli.
Bota po përjeton një zgjim të madh qytetar. Nga rrugët e Parisit te sheshet e Beogradit, nga Stambolli në Xhakartë e deri në Tiranë, njerëzit po ngrihen kundër qeverive, korrupsionit, pabarazisë dhe abuzimit me pushtetin. Mediat i trajtojnë shpesh këto protesta si ngjarje të shkëputura, herë për një ligj, herë për një krizë ekonomike, një aferë korruptive apo një rezultat zgjedhor. Unë shoh përtej këtyre shkaqeve një krizë shumë më të thellë. Qytetarët po humbasin besimin se sistemet demokratike përfaqësojnë vërtet interesat e tyre.
Për dekada na është thënë se demokracia na jep pushtetin përmes votës. Zgjedhim qeveritarët, ndërrojmë partitë dhe presim ndryshimin, ndërsa interesat e mëdha financiare vazhdojnë të ndikojnë ekonominë, politikën dhe burimet strategjike. Oligarkët mund të mbijetojnë politikisht më gjatë se çdo kryeministër. Qeveritë largohen, ndërsa lidhjet mes parasë dhe pushtetit mbeten. Kjo më shtyn të shtroj një pyetje që prek vetë themelet e sistemit. Po sikur demokracia që njohim të jetë përdorur që në fillim si një mekanizëm për t'u dhënë njerëzve iluzionin e zgjedhjes, ndërsa kontrollin e vërtetë ta ruajnë elitat ekonomike?
Nëse ky mekanizëm ka funksionuar për kaq gjatë, përse sot po dobësohen edhe garancitë demokratike që e mbanin në këmbë?
Përgjigjen e shoh te humbja e besimit qytetar. Pabarazia ekonomike, krizat e njëpasnjëshme dhe ndërgjegjësimi i njerëzve po e bëjnë gjithnjë e më të vështirë ruajtjen e pushtetit përmes premtimeve, propagandës dhe spektaklit elektoral. Kur qytetarët nuk besojnë më te loja politike, ata fillojnë të kundërshtojnë vetë rregullat e saj. Pikërisht në këtë moment, elitat që kanë përfituar nga sistemi mund të gjejnë interes në dobësimin e mekanizmave të vjetër dhe në shfrytëzimin e kaosit për të vendosur forma të reja kontrolli.
Polarizimi politik, krizat ekonomike dhe përplasjet shoqërore krijojnë terrenin ku kufizimi i lirive mund të paraqitet si domosdoshmëri për sigurinë. Pushteti ekzekutiv forcohet, hapësira e kundërshtimit ngushtohet dhe teknologjia u jep shteteve e korporatave mundësi të paprecedenta për mbikëqyrjen e qytetarëve. Rreziku që shoh është krijimi i një rendi ku kontrolli politik, ekonomik dhe digjital përqendrohet gjithnjë e më shumë në pak duar. Një model që mund të shitet si rikthim i stabilitetit dhe lirisë, ndërsa u kërkon njerëzve të dorëzojnë edhe më shumë nga pavarësia e tyre.
Këtu qëndron edhe frika ime për atë që shpesh quhet rendi i ri botëror. Nuk kam arsye t'i konsideroj të gjitha protestat pjesë të një komande të vetme globale, por shoh rrezikun që krizat e demokracisë të shfrytëzohen për të ndërtuar një sistem ku shteti, kapitali i madh dhe kontrolli teknologjik ndërthuren gjithnjë e më fort. Një pushtet i tillë mund të mos ketë më nevojë për format tradicionale të manipulimit politik, nëse arrin ta sigurojë bindjen përmes varësisë ekonomike dhe mbikëqyrjes.
Edhe Shqipëria përballet me këtë dilemë. Revolta e studentëve dhe qytetarëve rrezikon të përfjë në përplasjen e vjetër mes Edi Ramës dhe Sali Berishës, ndërsa marrëdhëniet mes biznesit, politikës dhe institucioneve vazhdojnë të mbeten jashtë kontrollit real të qytetarëve. Një lëvizje mund të lindë nga zemërimi i sinqertë popullor dhe të përvetësohet më pas nga forca që kërkojnë thjesht të marrin pushtetin.
Prandaj, unë besoj se zgjidhja nuk qëndron te rikthimi pa kushte i një sistemi që ka lejuar përqendrimin e pushtetit, aq më pak te pranimi i një rendi të ri autoritar të veshur me premtime për siguri dhe stabilitet. Qytetarët duhet të kenë kontroll të drejtpërdrejtë mbi vendimet që ndikojnë jetën e tyre, mbi institucionet dhe mbi mënyrën si përdoret pasuria publike.
Sepse nëse rrëzojmë qeveritë, por ruajmë të paprekur mekanizmin që i mban njerëzit larg pushtetit të vërtetë, atëherë kemi ndryshuar vetëm fytyrat e atyre që na qeverisin. Nëse pranojmë që krizat të përdoren për të na marrë liritë e mbetura, rrezikojmë të dalim nga një iluzion demokratik për të hyrë në një sistem kontrolli edhe më të rëndë. /Pamfleti Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Forum Vetëm qeveria e Shqipërisë nuk e di se çfarë kërkon populli shqiptar 16 Tetor 2026, 08:3008:30Forum Edi Rama nuk është një hero 15 Tetor 2026, 15:0315:03Forum Sulmi kamikaz i një të mbyturi që të mbyt 14 Tetor 2026, 22:3022:30Forum Si ndodhi që e ndalën dorën te ambasada e Vatikanit?! 14 Tetor 2026, 16:2216:22Forum Përse po mbahen protestat civile dhe studentore në Tiranë? 14 Tetor 2026, 16:2116:21Forum Rinia kundër Ramës dhe sistemit që i ka vrarë shpresën 14 Tetor 2026, 13:3113:31Forum