Një toksinë e prodhuar nga disa lloje të bakterit Escherichia coli (E. coli) mund të jetë një nga shpjegimet kryesore për rritjen shqetësuese të rasteve të kancerit të zorrës së trashë te personat nën moshën 50-vjeçare. Këtë hipotezë e ka paraqitur një shkencëtar i Universitetit të Oksfordit, duke sugjeruar se shkaktarët e sëmundjes mund të jenë më kompleksë sesa obeziteti, ushqimet e përpunuara dhe mënyra e jetesës. Rastet e kancerit të zorrës së trashë te të rinjtë në Mbretërinë e Bashkuar janë rritur ndjeshëm gjatë tri dekadave të fundit. Sipas të dhënave të raportuara, numri i diagnozave te personat nën 50 vjeç është rreth 50 për qind më i lartë sesa 30 vjet më parë.Lexo edhe:Sa shpesh duhet të ushtroheni për të ulur rrezikun e ankthit dhe depresionit? Kjo rritje ka nxitur shkencëtarët të kërkojnë shpjegime të reja për një sëmundje që tradicionalisht është konsideruar më e zakonshme te personat e moshës së mesme dhe të shtyrë. Deri më tani, vëmendja është përqendruar kryesisht te shtimi i obezitetit, konsumimi i ushqimeve ultra të përpunuara, pirja e duhanit dhe alkoolit. Megjithatë, ekspertët dyshojnë se këta faktorë nuk mjaftojnë për të shpjeguar të gjitha rastet e diagnostikuara te të rinjtë. Një toksinë e prodhuar nga E. coli në qendër të dyshimeve Dr. Karl Smith-Byrne, epidemiolog molekular në Universitetin e Oksfordit, deklaroi para Komisionit parlamentar britanik për Shkencë dhe Teknologji se një toksinë e quajtur kolibaktinë mund të luajë rol të rëndësishëm në zhvillimin e kancerit të zorrës së trashë. Kolibaktina prodhohet nga disa lloje të bakterit E. coli, i cili mund të jetë i pranishëm në traktin tretës të njeriut. Sipas Smith-Byrne, faktorët e njohur të rrezikut, përfshirë obezitetin dhe mënyrën e jetesës, mund të shpjegojnë vetëm një pjesë të rasteve të sëmundjes. Ai beson se rritja e ndjeshme e diagnozave te të rinjtë nuk mund t’u atribuohet vetëm faktorëve që shkencëtarët kanë identifikuar deri më sot. Në këtë kontekst, ekspozimi ndaj kolibaktinës është shndërruar në një nga pistat më premtuese të kërkimeve shkencore. “Rritja e ekspozimit ndaj kolibaktinës është ndoshta shpjegimi kryesor që kemi për momentin”, deklaroi ai. Megjithatë, kjo mbetet një hipotezë shkencore që ende po hetohet dhe nuk është vërtetuar se toksina është shkaktarja kryesore e rritjes së rasteve. Si mund të ndikojë bakteri E. coli në zhvillimin e kancerit? E. coli është një bakter që gjendet natyrshëm në zorrët e njerëzve dhe kafshëve. Shumica e llojeve të tij janë të padëmshme, por disa mund të shkaktojnë infeksione dhe helmime ushqimore. Në Mbretërinë e Bashkuar, rreth 44 mijë persona u prekën vitin e kaluar nga infeksione të rënda të lidhura me këtë bakter, sipas të dhënave të cituara në raportim. Njerëzit mund të ekspozohen ndaj llojeve patogjene të E. coli përmes ushqimit ose ujit të kontaminuar, kontaktit me kafshët apo transmetimit nga një person te tjetri. Shpërthimet e infeksioneve në Britani janë lidhur shpesh me mishin e viçit të kontaminuar dhe sallatat e paketuara. Megjithatë, jo të gjitha llojet e E. coli prodhojnë kolibaktinë. Bakteret që shkaktojnë helmime ushqimore nuk janë domosdoshmërisht të njëjtat që prodhojnë këtë toksinë. Kolibaktina ka tërhequr vëmendjen e shkencëtarëve për shkak të aftësisë së saj për të dëmtuar ADN-në e qelizave. Dëmtimet e ADN-së mund të shkaktojnë mutacione gjenetike, të cilat, në rrethana të caktuara dhe pas një periudhe të gjatë kohore, mund të kontribuojnë në zhvillimin e tumoreve malinje. Studimi amerikan zbuloi gjurmë të dëmtimit të ADN-së te pacientët e rinj Një studim i shkencëtarëve amerikanë, i publikuar vitin e kaluar, identifikoi një lidhje të mundshme ndërmjet kolibaktinës dhe rasteve të kancerit të zorrës së trashë që shfaqen në moshë të re. Studiuesit zbuluan se gjurmët karakteristike të dëmtimit të ADN-së, të lidhura me ekspozimin ndaj kolibaktinës, ishin më shumë se tri herë më të shpeshta në tumoret e pacientëve nën moshën 40-vjeçare sesa te personat që ishin diagnostikuar pas moshës 70-vjeçare. Ky zbulim ka përforcuar dyshimet se ekspozimi ndaj toksinës mund të ndodhë shumë vite përpara diagnostikimit të kancerit. Shkencëtarët besojnë se kontakti me kolibaktinën gjatë fëmijërisë mund të shkaktojë dëmtime të qëndrueshme në ADN-në e qelizave të zorrës së trashë. Me kalimin e viteve, këto ndryshime gjenetike mund të krijojnë kushte të favorshme për zhvillimin e kancerit. “Nëse kjo toksinë shkakton mutacione në ADN, atëherë ato mund të ndodhin gjatë një periudhe veçanërisht të ndjeshme, në fillim të jetës”, shpjegoi Smith-Byrne, i cili edhe vetë ka mbijetuar nga kanceri i rektumit i diagnostikuar në moshë të re. Sipas tij, këto mutacione mund ta përshpejtojnë procesin që, pas shumë vitesh, çon drejt zhvillimit të tumoreve në zorrën e trashë ose në rektum. Megjithatë, studiuesit dyshojnë se jo të gjithë njerëzit janë njësoj të ndjeshëm ndaj dëmtimeve që mund të shkaktojë kolibaktina. A mund të fillojë rreziku që në fëmijërinë e hershme? Profesor Elio Riboli, epidemiolog i kancerit në Imperial College London, u tha deputetëve britanikë se gjurmët e ekspozimit ndaj kolibaktinës janë vërejtur veçanërisht te personat e lindur pas vitit 1960. Ai ngriti mundësinë që ndryshime të caktuara te bakteret E. coli të kenë ndikuar në përhapjen e llojeve që prodhojnë këtë toksinë. “Diçka ka ndodhur me bakteret E. coli. Duhet të ketë pasur një mutacion dhe mund të kemi të bëjmë me një bakter të ri”, deklaroi Riboli. Megjithatë, kjo mbetet një mundësi që kërkon verifikim shkencor. Profesorja Helen Coleman, epidemiologe e kancerit në Queen’s University Belfast, e cilësoi zbulimin e lidhjes së mundshme me kolibaktinën si një nga të dhënat më të rëndësishme të reja në kërkimet mbi kancerin e zorrës së trashë. “Ky është treguesi i parë i ri që kemi pasur pas një kohe mjaft të gjatë”, tha ajo. Coleman theksoi se, megjithëse pacientët diagnostikohen me kancer ndërmjet moshës 18 dhe 49 vjeç, ekspozimi ndaj faktorëve që ndikojnë në zhvillimin e sëmundjes mund të ketë ndodhur shumë më herët. “Mund të jetë diçka ndaj së cilës një person është ekspozuar gjatë fëmijërisë së hershme, ndoshta edhe gjatë periudhës para lindjes. Kjo e bën jashtëzakonisht të vështirë studimin e këtij fenomeni”, shpjegoi ajo. Kjo do të thotë se shkencëtarët duhet të analizojnë jo vetëm mënyrën aktuale të jetesës së pacientëve, por edhe faktorët mjedisorë dhe biologjikë që mund të kenë ndikuar në organizmin e tyre dekada më parë. Kanceri i zorrës së trashë, ndër shkaktarët kryesorë të vdekjeve nga kanceri Sipas statistikave të cituara, në Mbretërinë e Bashkuar diagnostikohen çdo vit më shumë se 48.200 raste të kancerit të zorrës së trashë, ndërsa rreth 17.700 persona humbin jetën nga kjo sëmundje. Kanceri i zorrës së trashë renditet si shkaktari i dytë më i madh i vdekjeve nga sëmundjet kanceroze në vend. Rritja e rasteve te personat nën 50 vjeç është veçanërisht shqetësuese, pasi kjo grupmoshë tradicionalisht është konsideruar me rrezik më të ulët. Ekspertët po përpiqen të kuptojnë nëse ndryshimet në mikrobiomën e zorrëve, ekspozimi ndaj toksinave bakteriale dhe faktorët mjedisorë mund të shpjegojnë pjesërisht këtë prirje. Megjithatë, ata theksojnë se nuk duhet të anashkalohen faktorët e njohur të rrezikut. Çfarë mund të bëjmë për të ulur rrezikun? Ndërsa shkencëtarët vazhdojnë kërkimet mbi rolin e kolibaktinës, ekspertët rekomandojnë përqendrimin te masat parandaluese që tashmë mbështeten nga prova të forta shkencore. Një nga më të rëndësishmet është ushqyerja e shëndetshme, veçanërisht konsumimi i ushqimeve të pasura me fibra. Frutat, perimet dhe drithërat integrale konsiderohen pjesë e rëndësishme e një regjimi ushqimor që mund të ndihmojë në uljen e rrezikut të kancerit të zorrës së trashë. Po ashtu, ekspertët rekomandojnë: Aktivitet të rregullt fizik dhe ruajtjen e një peshe të shëndetshme trupore. Kufizimin e konsumimit të alkoolit. Ndërprerjen e pirjes së duhanit. Kufizimin e mishit të kuq dhe sidomos të produkteve të përpunuara të mishit, si sallamet, proshutat dhe salsiçet. Konsumimin e mjaftueshëm të fibrave përmes ushqimeve bimore. Profesor Riboli theksoi se përfitimet më të shpejta për shëndetin publik mund të arrihen duke zbatuar njohuritë që shkenca tashmë i ka konfirmuar. “Rezultatet më të shpejta mund të vijnë nga zbatimi i asaj që tashmë dimë”, deklaroi ai. Sipas profesorit, një pjesë e madhe e rasteve të kancerit mund të parandalohej përmes masave të njohura, por shoqëria ende nuk po i zbaton ato në mënyrë të mjaftueshme. “Ne mund të parandalonim rreth 60 për qind të rasteve të kancerit që ndodhin aktualisht, por nuk po e zbatojmë në shoqëri atë që dimë”, tha ai. Kjo shifër është një vlerësim i përgjithshëm i ekspertit për potencialin e parandalimit dhe nuk duhet interpretuar si përqindje e konfirmuar posaçërisht për kancerin e zorrës së trashë te të rinjtë. Një drejtim i ri në kërkimin shkencor Hipoteza që lidh kolibaktinën me rritjen e rasteve të kancerit të zorrës së trashë te të rinjtë mund të ndryshojë mënyrën se si shkencëtarët e studiojnë këtë sëmundje. Nëse kërkimet e ardhshme konfirmojnë një lidhje shkakësore, kjo mund të hapë mundësi të reja për identifikimin e personave më të rrezikuar, zhvillimin e metodave parandaluese dhe ndërhyrjen përpara se të krijohen tumoret. Megjithatë, prania e E. coli në zorrë nuk do të thotë automatikisht se një person është në rrezik të shtuar për kancer. Shumica e llojeve të këtij bakteri janë të padëmshme dhe lidhja e mundshme me sëmundjen ka të bëjë me disa lloje specifike që prodhojnë kolibaktinë. Përfundimi kryesor i ekspertëve është se kanceri i zorrës së trashë te të rinjtë mund të lidhet me ekspozime biologjike që ndodhin shumë herët në jetë, ndërsa pasojat shfaqen vetëm pas disa dekadash. Derisa shkenca të sqarojë plotësisht rolin e kolibaktinës, ushqyerja e shëndetshme, aktiviteti fizik, shmangia e duhanit dhe kufizimi i alkoolit mbeten ndër masat më të rëndësishme për zvogëlimin e rrezikut. Njëkohësisht, simptoma si gjaku në jashtëqitje, ndryshimet e vazhdueshme në zakonet e jashtëqitjes, dhimbjet e pashpjegueshme të barkut apo humbja e paqëllimshme e peshës nuk duhet të neglizhohen, pavarësisht moshës.

