Myrteza Çaushi, i njohur si 'Zani Çaushi' Ajo që e dallon dosjen Çaushi nga një kronikë e thjeshtë krimi është përzierja me politikën. Më 15 prill 1997, kryeministri italian Romano Prodi zbriti në Vlorë. Vendi nuk ekzistonte më si shtet. Pas rënies së piramidave dhe kryengritjes së marsit, jugu i Shqipërisë ndodhej në dorë të grupeve të armatosura, dhe njeriu që u ngarkua të ruante jetën e kreut të një qeverie europiane nuk ishte polic apo ushtarak. Ishte Myrteza Çaushi, i njohur si Zani, kapoja i “Bandës së Çoles”, me kallashnikov në dorë. Vite më vonë, në një intervistë, vetë Prodi e pranoi skenën pa qerpik: në fillim ishte i papërgatitur dhe as që e dinte se kush ishin shoqëruesit e tij. Kjo është historia se si, në vitin 1997, kufiri mes një komiteti shpëtimi dhe një bande krimi u zhduk, deri në pikën ku një kryeministër i huaj i besoi jetën një të kërkuari për vrasje. Nga qelia e Larisës te ligji i Çoles
Zani Çaushi nuk ishte produkt i kaosit të vitit 1997. Ai ishte i burgosur në Larisa të Greqisë për vepra të rënda penale, dhe u arratis nga qelia në shkurt 1997, pikërisht kur Shqipëria po digjej. U kthye në lagjen Çole të Vlorës dhe, i rrethuar nga një grup prej rreth pesëmbëdhjetë vetash, shumica me precedentë penalë, ngriti bandën që do të mbante emrin e lagjes. Në qytet u formuan pesë grupe të armatosura, dhe tri prej tyre, banda e Gaxhait, ajo e Kakamit dhe ajo e Pusit të Mezinit, u bënë rivalët e Zanit në një luftë që mbushi Vlorën me kufoma. Vetë Çaushi humbi tre vëllezër në këto përleshje. Ndër vrasjet që i atribuohen grupit të tij janë ajo e Neritan dhe Edmond Dedenikës, të zënë në pritë më 11 maj 1997 në hyrje të Vlorës, dhe ajo e Arben Latifit e Gjergj Cukallës më 19 maj 1997.
Ajo që e dallon dosjen Çaushi nga një kronikë e thjeshtë krimi është përzierja me politikën. Banda e Çoles u kthye në forcën e armatosur të “Komitetit të Shpëtimit të Vlorës”. Zani ruajti delegatët e komiteteve të shpëtimit të ardhur nga i gjithë vendi në mbledhjen e tyre të 28 marsit 1997, dhe pak muaj më vonë u bë truproja e Skënder Gjinushit gjatë fushatës për zgjedhjet e qershorit 1997. Ai deklarohej hapur mbështetës i Partisë Socialiste dhe kundërshtar i betuar i Sali Berishës, dhe në intervista mburrej se e kishte “dënuar me vdekje” presidentin. Nën petkun e komitetit funksiononte edhe zhvatja. Një qytetar i Vlorës ka dëshmuar se më 8 maj 1997 dy persona të armatosur i hynë në lokal duke thënë se ishin “të komitetit të shpëtimit” dhe i kërkuan pesëdhjetë milionë drahmi, dhe kur ai kundërshtoi, e rrëmbyen.
Roli i Zanit ishte aq i dukshëm sa nxori në pah edhe përçarjet brenda vetë lëvizjes. Kryetari i Komitetit të Shpëtimit, Albert Shyti, u ndje i detyruar ta zvogëlonte publikisht. Në një deklaratë për gazetën italiane “Corriere della Sera” më 19 prill 1997, Shyti tha se Zani nuk ishte “asgjë”, se punonte vetëm për vete, se italianët po i jepnin rëndësi të tepruar, dhe se lideri i vërtetë kundër Berishës ishte ai vetë. Përplasja tregonte një të vërtetë të thjeshtë: në Vlorën e vitit 1997, autoriteti i vërtetë nuk ishte te institucionet, por te ai që mbante armët.
Ardhja e Prodit erdhi vetëm pak javë pas tragjedisë së “Katerit të Radës”, anijes me refugjatë shqiptarë që u fs më 28 mars 1997 pas përplasjes me korvetën italiane “Sibilla”, ku humbën jetën rreth 81 persona. Në të njëjtën intervistë ku kujton truprojën e tij vlonjate, Prodi e quajti atë fsje një aksident të dhimbshëm, pasojë e papërgatitjes së marinës italiane, dhe tregoi se ndjeu detyrën të vinte në funeralet e viktimave. Kështu, brenda pak javësh, e njëjta Itali fsi një anije shqiptarësh në det dhe dërgoi kryeministrin e vet në tokë shqiptare nën mbrojtjen e një kapobandoje. Gazeta “Zëri i Popullit” e komentoi vizitën me titullin “Vlora nderon Shqipërinë”. Ishte fotografia më e sinqertë e një shteti që kishte pushuar së ekzistuari.
Zani Çaushi u arrestua në vjeshtën e vitit 1999, tridhjetë vjeç. Që nga ajo ditë nisi një sagë gjyqësore që zgjati dy dekada dhe që ngre pyetje mbi vetë drejtësinë. Në disa procese, kapoja i njohur si urdhërues krimesh mori një sërë pafajësish në akuza të veçanta, dhe në një nga dosjet e mëdha u dënua vetëm me shtatë vjet për krijim organizate dhe për rrëmbimin e Foto Kolës. Ironia më e hidhur qëndron këtu: hetimet serioze ndaj tij u forcuan pikërisht kur në pushtet erdhi Partia Socialiste, e njëjta forcë që kapoja kishte mbështetur me armë në 1997. Sot Myrteza Çaushi vuan burgim të përjetshëm në burgun e sigurisë së lartë të Drenovës në Korçë, për vrasje, për trazirat e 1997 dhe për grup kriminal, ndërsa sipas mediave mbi të rëndon edhe një dënim i rëndë i drejtësisë greke. Në vitin 2020 ai kërkoi lirim me kusht me arsyetimin se kishte fëmijë të mitur për të rritur dhe se ishte rehabilituar. Kërkesa nuk kaloi.
Historia e Zani Çaushit nuk është vetëm historia e një kapobandoje. Është historia e një viti kur shteti u zhduk dhe vendin e tij e zunë grupet e armatosura, deri në pikën ku një komitet politik u mbështet mbi një bandë, dhe një kryeministër europian pranoi të ruhej prej saj. Kufiri mes “shpëtimtarit” dhe kriminelit u fshi, dhe kur shteti u rikthye, ai kufi nuk u rivendos kurrë plotësisht. Dosja e Vlorës së vitit 1997 mbetet e hapur jo sepse mungojnë emrat, por sepse askush nuk ka dashur të shkruajë deri në fund se ku mbaronte politika dhe ku niste krimi./Pamfleti zani Çaushi 32807d00 7348 4a43 8e0c f4e9df25f714 1 a8a8048f 70b4 415a bab5 b0df4daed1c1 Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Dosja e zezë A janë Non- Gratat e Edi Ramës, karburant për partinë e re erdoganiste? 6 Gusht 2026, 14:3514:35Dosja e zezë Monstra i Korrupsionit, Blendi Gonxhe kërcënon protestuesit; ndërsa dosjet e tij të zeza flenë në SPAK 5 Gusht 2026, 14:5014:50Dosja e zezë Gjuhadoli po shembet me firmën e shtetit: plani për të betonizuar Qendrën Historike të Shkodrës 5 Gusht 2026, 10:1210:12Dosja e zezë Modeli "Rama": Ermal Beqiri, 3 avionë, 2 jahte dhe kështjellë në Francë me miliardat e tenderëve; qeveria nuk blen dot 1 avion për zjarret 4 Gusht 2026, 12:3012:30Dosja e zezë Hetimi i bllokuar në SPAK: GTS e “Ndrangheta-as”, pas sekuestros në 2024-ën ka marrë edhe 13 milionë Euro tenderë 2 Gusht 2026, 13:4813:48Dosja e zezë Fondi i startup-eve, qokë për miqtë "sipërmarrës" të ministres Ibrahimaj dhe drejtor Arjanit 1 Gusht 2026, 17:4317:43Dosja e zezë