Foto: Ileana Sonnabend në galerinë e saj në Paris, përpara veprës së Roy Lichtenstein. / Ekspozita “Fireworks” bashkon 54 vepra të 35 artistëve në Palazzo Esposizioni. Ileana Sonnabend çoi Pop Artin amerikan në Europë dhe i hapi tregun e Shteteve të Bashkuara avangardës italiane... Palazzo Esposizioni Roma hap sot, më 3 nëntor 2026, ekspozitën “Fireworks. Ileana Sonnabend dhe shpërthimi i artit bashkëkohor”, një udhëtim në historinë e artit të pasluftës përmes koleksionistes dhe galeristes që lidhi New Yorkun me Parisin dhe Italinë.
Kuratori Mario Codognato ka vendosur në tetë salla 54 vepra të 35 artistëve. Ekspozita kalon nga Pop Arti te Minimalizmi, Arti Konceptual, Arte Povera, Neoekspresionizmi dhe Neo-Geo. Palazzo Esposizioni do ta mbajë të hapur deri më 4 prill 2027. Lista përfshin disa nga emrat që përcaktuan artin e gjysmës së dytë të shekullit XX: Andy Warhol, Roy Lichtenstein, Jasper Johns, Robert Rauschenberg, Cy Twombly, Dan Flavin, Richard Serra, Bruce Nauman, Claes Oldenburg, Jeff Koons, Georg Baselitz, Piero Manzoni, Michelangelo Pistoletto, Mario Merz, Jannis Kounellis, Giulio Paolini dhe Mario Schifano. Organizatorët njoftojnë se publiku italian do të shohë për herë të parë disa prej veprave.
Mes punimeve kryesore gjenden “Figure 8” e Jasper Johns, realizuar më 1959, “Nine Jackies” e Andy Warhol nga viti 1964, “Wall Explosion II” e Roy Lichtenstein nga viti 1965, “Kite” e Robert Rauschenberg dhe “Steel Channel Piece” e Bruce Nauman, realizuar më 1968. Veprat vijnë nga Sonnabend Collection Foundation në New York, Sonnabend Collection Mantova dhe koleksione të tjera publike e private. Bashkia e Romës dhe Azienda Speciale Palaexpo promovojnë ekspozitën, ndërsa Bashkia e Mantovës, Fondacioni Sonnabend dhe Marsilio Arte bashkëpunojnë në organizim.
Ileana Sonnabend lindi me mbiemrin Schapira më 25 tetor 1914, në një familje hebreje të Bukureshtit. Ajo u martua me Leo Castelli në vitin 1933. Çifti u largua nga Europa gjatë përndjekjes naziste dhe mbërriti në New York më 1941. Castelli hapi galerinë e tij më 1957, me mbështetjen dhe përfshirjen e drejtpërdrejtë të Ileanës. Ata u divorcuan më 1959, por vazhduan bashkëpunimin profesional. Sonnabend u martua me studiuesin e Dantes, Michael Sonnabend, dhe hapi më 1962 galerinë e saj në Paris. Ekspozita e parë i kushtohej Jasper Johns. Më pas ajo prezantoi në Europë Rauschenbergun, Lichtensteinin, Warholin, Rosenquistin dhe Oldenburgun, në një kohë kur tregu europian ende e shihte Pop Artin amerikan me dyshim.
Në drejtimin e kundërt, Sonnabend mbështeti Mario Schifanon, Michelangelo Pistolettón, Jannis Kounellisin, Mario Merzin, Giovanni Anselmon, Pier Paolo Calzolarin dhe Gilberto Zorion. Galeria që hapi në New York në fillim të viteve 1970 u dha artistëve europianë hyrje në tregun amerikan. MoMA e ka cilësuar rolin e saj vendimtar për prezantimin e Pop Artit dhe Minimalizmit amerikan në Europë, si edhe të Arte Povera-s italiane në Shtetet e Bashkuara. Ajo nuk u kufizua te veprat që tregu mund t’i shiste lehtë. Sonnabend ekspozoi video, performanca, fotografi, instalacione dhe art konceptual në vitet kur këto forma ende nuk kishin krijuar një publik të qëndrueshëm. Në vitet 1980 ajo mbështeti gjithashtu Jeff Koonsin, Ashley Bickertonin, Peter Halley-n dhe artistët e brezit Neo-Geo.
Titulli “Fireworks”, ose “Fishekzjarrë”, përshkruan përplasjen e lëvizjeve, materialeve dhe gjuhëve artistike që Sonnabend mblodhi gjatë gjysmë shekulli. Codognato e ka ndërtuar ekspozitën si një rrjet lidhjesh dhe kundërvëniesh, jo si kronologji të thjeshtë. Sipas tij, veprat tregojnë mënyrën se si arti kalon kufijtë politikë e kulturorë dhe krijon marrëdhënie mes skenave që tregu dhe institucionet i mbanin të ndara. Ekspozita i kushtohet edhe Antonio Homem, djalit të adoptuar të Ileana dhe Michael Sonnabend. Ai punoi me çiftin që nga fundi i viteve 1960 dhe ndihmoi në administrimin, ruajtjen dhe sistemimin e koleksionit. Pas vdekjes së Ileanës në New York, më 21 tetor 2007, Homem dhe Nina Sundell përzgjodhën veprat që krijuan bërthamën e fondacionit.
“Fireworks” nuk paraqet vetëm koleksionin e një gruaje të pasur. Ai dokumenton vendimet e një galeristeje që dalloi artistë përpara se muzetë, ankandet dhe tregu t’i kthenin në emrat më të shtrenjtë të artit bashkëkohor./Pamfletiileana sonnabend Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Kulture "Grepi i Artë": Një komedi intrige, absurdi dhe realiteti 3 Nëntor 2026, 10:0910:09Kulture Ben Blushi zbulon “Historitë e çmendura të Tiranës”: 400 vite histori dhe 100 personazhe që formësuan kryeqytetin 2 Nëntor 2026, 15:3315:33Kulture Londra ndez skenat, Pitchfork sjell shtatë net me yjet e muzikës alternative 2 Nëntor 2026, 13:5913:59Kulture “Odisea” thyen rekordin historik të Universal, filmi i Christopher Nolan kalon 1.17 miliardë dollarë në arkëtime 2 Nëntor 2026, 13:5313:53Kulture Ndahet nga jeta në moshën 41-vjeçare aktori dhe regjisori Gjergj Mena! 2 Nëntor 2026, 10:4510:45Kulture Miles Davis, 100 vjet nga lindja e njeriut që ndryshoi jazz-in 1 Nëntor 2026, 14:2014:20Kulture