Lajme Zone
Vetëm 2 minuta në ditë! 7 zakonet e thjeshta që mund t’ju mbrojnë nga demenca
PolitikëSyri

Vetëm 2 minuta në ditë! 7 zakonet e thjeshta që mund t’ju mbrojnë nga demenca

Dr. Faye Begeti është mjeke neurologe dhe neuroshkencëtare.

Dr. Faye Begeti është mjeke neurologe dhe neuroshkencëtare. Dr. Faye Begeti zbulon ndryshimet e vogla në stilin e jetesës që mund të ndihmojnë në ruajtjen e shëndetit të trurit ndërsa plakeni.Lexo edhe:OBSH: Rezistenca ndaj antibiotikëve kërcënon të shkaktojë 39 milionë vdekje në 25 vjet Mbrojtja e shëndetit tuaj njohës nuk do të thotë domosdoshmërisht t’i nënshtroheni një programi rraskapitës stërvitjeje në palestër apo të ndiqni një dietë rreptësisht vegane. Përkundrazi, ekspertët rekomandojnë të filloni me ndryshime të vogla dhe të lehta për t’u zbatuar. Për shembull, një studim i fundit zbuloi se vetëm dy minuta ecje ose ushtrime shtrirjeje çdo orë mund të kenë një efekt pozitiv në tru. Një tjetër studim, i kryer nga Universiteti i Harvardit, zbuloi se pjesëmarrësit që konsumonin më shumë se 7 gramë vaj ulliri ekstra të virgjër në ditë kishin një rrezik 28 për qind më të ulët për të vdekur nga shkaqe të lidhura me demencën, krahasuar me ata që e konsumonin rrallë ose nuk e konsumonin fare. Në Mbretërinë e Bashkuar, rreth një milion njerëz vuajnë nga demenca, ndërsa studiuesit besojnë se ky numër mund të rritet në 1.4 milionë deri në vitin 2040. Ende kemi shumë për të mësuar rreth shkaqeve të humbjes progresive të kujtesës, gjuhës dhe aftësive të tjera të të menduarit. Megjithatë, ndërsa faktorët gjenetikë dhe mosha janë faktorë rreziku të pashmangshëm, tashmë e dimë se zgjedhjet që bëjmë në stilin e jetesës mund të bëjnë një ndryshim të rëndësishëm. Këto janë zakonet dyminutëshe që ia vlen t’i përfshini në rutinën tuaj të përditshme. Bëni një lojë të shpejtë me fjalë ose zgjidhni një enigmë Dalja e rregullt e mendjes nga zona e saj e rehatisë mund të luajë një rol thelbësor në luftën kundër demencës. Sipas Shoqatës së Alzheimerit, kur e vini trurin në punë përmes aktiviteteve sfiduese, qoftë duke mësuar një gjuhë apo duke luajtur një lojë strategjike, krijohen lidhje të reja ndërmjet qelizave të trurit. Lojërat me fjalë dhe enigmat mund të ndihmojnë në sfidimin e trurit dhe krijimin e lidhjeve të reja ndërmjet qelizave nervore. “Enigmat dhe lojërat me fjalë janë aktivitete shumë të mira për t’i përfshirë në rutinën tuaj, por është e rëndësishme të kuptoni se truri përshtatet shumë mirë”, thotë Dr. Faye Begeti, mjeke neurologe dhe neuroshkencëtare në Spitalin Kombëtar për Neurologjinë dhe Neurokirurgjinë dhe në Spitalet Universitare të Oksfordit. “Kur një enigmë bëhet e njohur për ju, zgjidhja e saj kërkon më pak përpjekje, ndaj përfitimet fillojnë të pakësohen. Kjo është arsyeja pse truri ka nevojë për sfida të vazhdueshme. Pasi të bëheni të aftë në zgjidhjen e një lloji të caktuar enigme, ia vlen të kaloni te lloje të reja ose të zgjidhni ato që ju duken më të vështira.” Siç shpjegon Dr. Begeti, sfidat që vazhdojnë gjatë gjithë jetës ndihmojnë në krijimin e rezervës njohëse, domethënë të një kapaciteti shtesë të trurit, i cili na mundëson të vazhdojmë të funksionojmë mirë edhe nëse zhvillojmë një sëmundje si Alzheimeri. “Pacientëve të mi shpesh ua shpjegoj rezervën njohëse duke e krahasuar me një llogari bankare të trurit. Kursimet ju mbrojnë nga një barrë financiare e papritur dhe, në të njëjtën mënyrë, ju mund të mbështeteni te ky kapacitet rezervë nëse zhvilloni një sëmundje të trurit”, vijon ajo. Përdorni fillin dentar “Kjo ka më shumë prova shkencore në mbështetje sesa mund të mendojnë njerëzit”, thotë Dr. Begeti. “Studimet e reja po tregojnë një lidhje ndërmjet sëmundjeve të mishrave të dhëmbëve dhe rritjes së rrezikut për demencë. Inflamacioni kronik i mishrave të dhëmbëve lejon që bakteret dhe molekulat inflamatore të hyjnë në qarkullimin e gjakut, nga ku mund të arrijnë në tru dhe të kontribuojnë në neuroinflamacion. Baktere të gojës, si Porphyromonas gingivalis, janë gjetur gjithashtu në trurin e personave me sëmundjen e Alzheimerit.” Dr. Begeti shton se, megjithëse nevojiten kërkime të mëtejshme dhe lidhja ndërmjet demencës dhe shëndetit oral aktualisht përfaqëson një marrëdhënie të vërejtur statistikisht dhe jo një shkak të provuar, përdorimi i rregullt i fillit dentar është një zakon i shpejtë, i thjeshtë dhe i lehtë për t’u mbajtur, i cili ka shumë gjasa të sjellë përfitime. Përdorimi i rregullt i fillit dentar mund të ndihmojë në parandalimin e sëmundjeve të mishrave të dhëmbëve, të cilat, sipas studimeve të reja, lidhen me një rrezik më të lartë për demencë. Bëni aktivitet fizik, edhe nëse vetëm për intervale të shkurtra Dihet se aktiviteti fizik është i mirë për shëndetin e trurit, por shumë të rritur e kanë të vështirë të arrijnë rekomandimin prej 150 minutash aktivitet fizik me intensitet mesatar në javë. Nëse ky është rasti juaj, zgjidhje mund të jetë ajo që njihet si “ushqyerja me doza të vogla aktiviteti fizik”. Ky term përkufizon seanca të shkurtra aktiviteti fizik, të kryera disa herë gjatë ditës, të cilat mund të ndihmojnë në krijimin e një zakoni të qëndrueshëm për të qenë aktivë. “Në një periudhë afatshkurtër, brenda pak orësh, përfitimi vjen nga përmirësimi i qarkullimit të gjakut në tru dhe çlirimi i neurotransmetuesve. Kjo është arsyeja pse ndiheni më të kthjellët mendërisht pasi lëvizni”, thotë Dr. Begeti. “Në planin afatgjatë, përgjatë viteve, aktiviteti i rregullt fizik nxit çlirimin e faktorit neurotrofik që rrjedh nga truri (BDNF), një substancë ushqyese që mbron neuronet dhe mbështet shëndetin e enëve të gjakut. Kjo është e rëndësishme, sepse dëmtimi i enëve të vogla të gjakut që furnizojnë trurin kontribuon në zhvillimin e demencës vaskulare.” Pra, nëse praktikohet rregullisht, a mund të jetë “aktiviteti fizik me doza të vogla” po aq i vlefshëm sa një seancë e gjatë në palestër? “Jo plotësisht”, thotë Dr. Begeti. “Ajo që u them pacientëve të mi është se ushtrimi më i mirë është ai që do të vazhdoni ta bëni në të vërtetë. Truri përfiton më shumë nga qëndrueshmëria sesa nga intensiteti. Prandaj, do të preferoja që dikush të bënte diçka të vogël çdo ditë, në vend që të mos bënte asgjë, duke pritur të gjejë kohë për një aktivitet më të gjatë. Dy minuta, disa herë në ditë, përbëjnë një ndryshim domethënës.” Megjithatë, ekziston një dallim i rëndësishëm ndërmjet zakoneve që ndihmojnë trurin të funksionojë mirë sot dhe atyre që ulin rrezikun e zhvillimit të demencës gjatë dekadave. “Lëvizjet e shkurtra mund të përmirësojnë përqendrimin dhe kujtesën gjatë orëve që pasojnë, gjë që është shumë e dobishme, por kjo nuk është e njëjta gjë me parandalimin e demencës”, thotë Dr. Begeti. Kontrolloni tensionin e gjakut Tensioni i lartë i gjakut zakonisht nuk shoqërohet me simptoma, ndaj njerëzit mund të mos e dinë se vuajnë prej tij. Megjithatë, presioni i lartë i gjakut për shumë vite mund të dëmtojë enët e vogla të gjakut në tru. “Sigurohuni që ta kontrolloni rregullisht tensionin e gjakut dhe, nëse vlerat janë më të larta se 135/85 mmHg, konsultohuni me mjekun tuaj”, këshillon Dr. Begeti. “Trajtimi i tensionit të lartë të gjakut parandalon një pjesë të konsiderueshme të rasteve të demencës vaskulare, ndërsa kontrollimi i tij kërkon vetëm disa minuta.” Pajisjet për matjen e tensionit të gjakut në shtëpi mund të kushtojnë duke filluar nga vetëm 10 paund, megjithëse pajisjet më cilësore mund të arrijnë deri në 100 paund. Kontrolli i rregullt i tensionit të gjakut mund të ndihmojë në zbulimin e hipertensionit, i cili mund të dëmtojë enët e gjakut në tru dhe të rrisë rrezikun e demencës vaskulare. Dilni për pak kohë jashtë në mëngjes Truri ynë përmban një orë biologjike qendrore, e cila përdor dritën e ditës për të përcaktuar ritmin cirkadian, ciklin e brendshëm që rregullon gjumin, vigjilencën dhe shumë procese të tjera. “Ekspozimi ndaj dritës së fortë që herët në mëngjes e ndihmon këtë orë biologjike të funksionojë siç duhet dhe rregullon ciklin gjumë-zgjim. Kjo ju ndihmon të jeni më të kthjellët gjatë ditës dhe të flini më mirë gjatë natës”, thotë Dr. Begeti. “Kjo është e rëndësishme për shëndetin e trurit, sepse gjatë gjumit të thellë truri largon proteinat e mbetjeve, përfshirë amiloidin, të cilat grumbullohen te personat me sëmundjen e Alzheimerit.” Ajo shton se drita natyrale jashtë, edhe në ditët me mot të vranët, është rreth 10 herë më e fortë se drita brenda ambienteve të mbyllura, edhe nëse jeni ulur pranë një dritareje. Prandaj, dalja jashtë, qoftë edhe për vetëm disa minuta, ka shumë gjasa të jetë e dobishme. Ruani marrëdhëniet shoqërore, dërgoni një mesazh zanor ose tekst Në librin e saj të parë, The Phone Fix: How to Transform Your Smartphone Habits (Si të ndryshoni zakonet tuaja të përdorimit të telefonit inteligjent), Dr. Begeti jep këshilla se si të orientohemi në botën dixhitale. Në vend të kufizimeve të rrepta të përdorimit të teknologjisë apo heqjes dorë tërësisht prej saj, ajo rekomandon një përdorim më të ndërgjegjshëm të telefonave inteligjentë, të cilët, natyrisht, ofrojnë një mënyrë të shpejtë dhe të lehtë për të mbajtur kontaktet me miqtë dhe familjarët. “Izolimi shoqëror është një nga faktorët e rrezikut për demencën që mund të ndryshohen”, thotë ajo. “Ndërveprimi shoqëror aktivizon disa rrjete të trurit, duke mbështetur njëkohësisht mirëqenien emocionale. Ne kemi nevojë të takohemi dhe të komunikojmë me njerëzit personalisht, por përdorimi i dy minutave të lira për t’i dërguar një mesazh një miku ose një mesazh zanor mund të ndihmojë në ruajtjen e marrëdhënieve tona ndërmjet bisedave më të gjata.” Dërgimi i një mesazhi të shkurtër ose i një mesazhi zanor mund të ndihmojë në ruajtjen e lidhjeve shoqërore, të cilat luajnë një rol të rëndësishëm në mbrojtjen e shëndetit të trurit. Vendosni një orar pas të cilit nuk konsumoni më kafeinë Kafja nuk është në vetvete e dëmshme për shëndetin, por kur konsumohet shumë vonë gjatë ditës, ka shumë gjasa të prishë gjumin. Ky i fundit është i rëndësishëm për shëndetin afatgjatë të trurit, pasi gjatë gjumit organizmi ynë riparohet dhe rigjenerohet. “Në bazë të një analize të gjerë të studimeve, kafeina duhet të ndërpritet tetë deri në nëntë orë para gjumit”, thotë Dr. Begeti. “Unë nuk konsumoj kurrë kafeinë pas orës 13:15. Kur konsumohet shumë afër orarit të gjumit, ajo redukton veçanërisht gjumin e thellë, gjatë të cilit largohen proteinat e mbetjeve, si beta-amiloidi, që grumbullohet te personat me sëmundjen e Alzheimerit.” Ulni volumin ose përdorni tapa për veshët Studimet mbi demencën kanë tërhequr vëmendjen tonë drejt një sërë faktorësh që ndoshta nuk e kishim kuptuar se ishin kaq të rëndësishëm për ruajtjen e shëndetit njohës. “Humbja e dëgjimit është shembulli im i preferuar, sepse shpesh neglizhohet”, thotë Dr. Begeti. “Humbja e dëgjimit e patrajtuar është një nga faktorët më të rëndësishëm të rrezikut për demencën që mund të ndryshohen. Sigurohuni që të ulni volumin e kufjeve dhe të përdorni tapa për veshët në ambiente me zhurmë të lartë, në mënyrë që të mbroni dëgjimin tuaj. Nëse keni vënë re se dëgjimi juaj është dobësuar, ju lutem mos e neglizhoni këtë problem. Korrigjojeni me anë të aparateve të dëgjimit, pasi kjo ndihmon në uljen e rrezikut për demencë.”/TheTelegraph