Lajme Zone
Vaji i ullirit, aleati i fshehtë i jetëgjatësisë: Sa duhet të konsumoni çdo ditë për të mbrojtur zemrën dhe trurin?
PolitikëSyri

Vaji i ullirit, aleati i fshehtë i jetëgjatësisë: Sa duhet të konsumoni çdo ditë për të mbrojtur zemrën dhe trurin?

A është vërtet vaji i ullirit ushqimi mrekullibërës që na është paraqitur gjithmonë?

A është vërtet vaji i ullirit ushqimi mrekullibërës që na është paraqitur gjithmonë? Qoftë i përdorur si spërkatje mbi sallatë, si shoqërues për bukën apo për pjekjen e perimeve, vaji i ullirit është vlerësuar prej shekujsh për efektet e tij përmirësuese të shëndetit.Lexo edhe:I konsumoni çdo ditë? 5 ushqimet që i bëjnë mirë organizmit dhe mbajnë larg problemet shëndetësore Në Greqinë e lashtë, ai vlerësohej si një eliksir rinie dhe është një nga shtyllat kryesore të dietës mesdhetare. Tendenca më e fundit e mirëqenies ka bërë që vaji i ullirit të shtohet në kafe, të hidhet mbi akullore e madje të konsumohet edhe me një gllënjkë të vetme, me pretendimin se ndihmon në përmirësimin e kujdesit për lëkurën dhe në rënien në peshë, nëse jeni ndikuar nga trendi i fundit në TikTok. Në vijim, dietologët shpjegojnë përfitimet dhe mënyrat më të mira për të përfituar nga efektet e dobishme të vajit të ullirit për shëndetin. Cilat janë përfitimet e vajit të ullirit?

1. Ul rrezikun e sëmundjeve të zemrës Përmirësimi i shëndetit të zemrës është një nga përfitimet e vajit të ullirit që mbështetet më fort nga studimet shkencore. Një studim i madh, i quajtur studimi Perimed, përfshiu 7.500 persona në Spanjë, të moshës 55 deri në 80 vjeç, të cilët kishin rrezik të lartë për sëmundje kardiovaskulare. Atyre iu kërkua të ndiqnin njërën nga tri mënyrat e mëposhtme të të ushqyerit: të ndiqnin dietën mesdhetare dhe të konsumonin të paktën katër lugë gjelle vaj ulliri në ditë; të ndiqnin dietën mesdhetare dhe të konsumonin 30 gramë fruta të thata të përziera në ditë; ose të reduktonin konsumin e ushqimeve me yndyrë. Pas pesë vitesh, personat që ndiqnin dietën me sasi të lartë vaji ulliri ekstra të virgjër kishin 31 për qind më pak gjasa të pësonin infarkt, goditje në tru ose të vdisnin nga problemet e zemrës, krahasuar me ata të cilëve u ishte kërkuar thjesht të kufizonin konsumin e yndyrave. Ndërkohë, personat që konsumonin sasi të mëdha frutash të thata kishin një rrezik 28 për qind më të ulët. Ekspertët besojnë se përfitimet për zemrën mund të lidhen, të paktën pjesërisht, me acidin oleik që gjendet në vajin e ullirit, i cili është një lloj acidi yndyror omega-3. Shkencëtarët kanë vënë në dukje gjithashtu se vaji i ullirit përdoret shpesh si zëvendësues i burimeve të tjera të yndyrës, si gjalpi, i cili përmban shumë më tepër yndyra të ngopura. Kjo mund të ndihmojë në uljen e nivelit të kolesterolit. 2. Redukton inflamacionin Vaji i ullirit njihet si një burim i pasur i oleokantalit, një lloj polifenoli që vepron si antioksidant në organizëm. Është treguar se oleokantali vepron në të njëjtën mënyrë si ilaçi anti-inflamator ibuprofen. Për më tepër, acidi oleik që gjendet në këtë vaj, i cili mendohet se qëndron pas përfitimeve të tij për shëndetin e zemrës, është lidhur gjithashtu me reduktimin e inflamacionit. 3. Mund t'ju ndihmojë të jetoni më gjatë Një studim i Universitetit të Harvardit monitoroi 92.000 persona në SHBA për 28 vjet dhe zbuloi se ata që konsumonin më shumë vaj ulliri (më shumë se gjysmë luge gjelle, ose 7 gramë, në ditë) kishin 19 për qind më pak rrezik për të vdekur para kohe, krahasuar me personat që e përdornin rrallë ose nuk e përdornin fare. Ata kishin gjithashtu rreth 20 për qind më pak gjasa të vdisnin nga sëmundjet e zemrës, kanceri ose sëmundjet e frymëmarrjes, si dhe 29 për qind më pak gjasa të vdisnin nga sëmundja e Alzheimerit ose Parkinsonit. A janë po aq të mira vajrat e kolzës, lulediellit dhe kokosit? Vajrat më ekonomikë, si ai i kolzës dhe i lulediellit, ashtu si vaji i ullirit, janë lloje yndyrash të pangopura dhe për këtë arsye mund të ndihmojnë në uljen e kolesterolit. “Vaji i kolzës ka një përbërje të ngjashme të acideve yndyrore me vajin e ullirit (interesant është fakti se përmban më pak yndyra të ngopura)”, thotë Dr. Duane Mellor, dietolog i regjistruar në Shkollën e Mjekësisë Aston në Birmingham. “Nëse përftohet me presim, ai mund të përmbajë gjithashtu antioksidantë që ndihmojnë në ruajtjen e vajit dhe mund të kenë përfitime për shëndetin.” Ai prodhohet nga bimët e kolzës që kultivohen në fusha në të gjithë Mbretërinë e Bashkuar. Në përgjithësi është më i lirë se vaji i ullirit, por ka pak shije, ndaj “nuk është shumë i përshtatshëm për t'u shtuar në sallata”. Megjithatë, sipas tij, ai mund t'u rezistojë temperaturave të larta pa humbur antioksidantët. “Vaji i ullirit ekstra i virgjër është më i përshtatshëm për përgatitjen e salcave të sallatave, ndërsa vajra si ai i kolzës janë më të përshtatshëm për gatimin në temperatura të larta. E rëndësishme është të përdoret yndyra e duhur e gatimit, në sasi të moderuar, në varësi të gatimit që po përgatitni”, shton Dr. Mellor. Vaji i lulediellit, një tjetër alternativë më ekonomike, i cili përftohet nga presimi i farave të lulediellit, ka përmbajtje të lartë të vitaminës E dhe është i pasur me omega-3. Megjithatë, “ai kërkon pak më shumë përpunim dhe mund të ketë më pak përfitime”, thotë Dr. Piernas. Vitet e fundit ka pasur një rritje të madhe të kërkesës për vajin e kokosit, por ai ka një përmbajtje jashtëzakonisht të lartë të yndyrave të ngopura, madje më të lartë se gjalpi. Këto yndyra mund të rrisin nivelin e kolesterolit “të keq” dhe rrezikun e sëmundjeve të zemrës. Për këtë arsye, disa dietologë thonë se ai duhet të përdoret vetëm në sasi të moderuar, nëse përdoret fare. Për ata që duan të kontrollojnë peshën, moderimi është gjithmonë politika më e mirë, pavarësisht se cilin vaj përdorin. Dr. Piernas vëren se, pavarësisht përfitimeve të tij shëndetësore, vaji i ullirit mbetet një yndyrë e shtuar në ushqim. “Për personat që duhet të ndjekin një dietë me përmbajtje të kufizuar yndyrash ose me më pak kalori, vaji i ullirit (ashtu si të gjitha yndyrat e tjera) duhet të konsumohet në sasi të kufizuar”, thotë ajo. Cila është mënyra më e mirë për ta përfshirë vajin e ullirit në dietën tuaj? - Në salcat e sallatave - Për pjekjen e perimeve dhe mishit - Për gatimin në sobë Sipas ekspertëve, përdorimi i vajit të ullirit në salcat e sallatave është një nga mënyrat më të mira për të përfituar nga vetitë e tij të dobishme për shëndetin. Ashtu si me të gjitha llojet e vajrave, ekspozimi ndaj temperaturave të larta gjatë skuqjes ose pjekjes shkakton ndryshime në strukturën e tij kimike, si dhe në shijen dhe përmbajtjen ushqyese. “Vaji i ullirit ka tendencë të ketë një pikë tymosjeje më të ulët, shije të fortë dhe përmbajtje të lartë të përbërësve antioksidues, të cilët janë të dobishëm për shëndetin”, thotë Dr. Liangzi Zhang, nga instituti kërkimor për ushqimin dhe shëndetin Quadram Institute. “Këta përbërës mund të shkatërrohen deri në një masë nga nxehtësia.” Vaji i ullirit fillon të digjet, humbet vlerat ushqyese dhe prodhon përbërës të dëmshëm në një temperaturë më të ulët se shumica e vajrave të tjerë, për shkak se përpunohet minimalisht. Vajrat e ullirit të virgjër dhe ekstra të virgjër arrijnë pikën e tymosjes në temperaturat 160 deri në 190°C, ndërsa mendohet se vaji standard i ullirit mund t'i përballojë temperaturat nga 200 deri në 240°C. Për krahasim, vaji i kolzës mund t'i përballojë temperaturat deri në 250°C, ndërsa vaji i lulediellit mund të përballojë deri në 230°C. Megjithatë, Sam Rice, eksperte e ushqyerjes në gazetën Telegraph, thotë se vaji i ullirit i virgjër është “shumë i qëndrueshëm” deri në temperaturën 210°C. Kjo do të thotë se është i përshtatshëm për pjekjen e mishit dhe perimeve në temperatura deri në këtë nivel, si dhe për gatimin në tigan, ku temperaturat zakonisht arrijnë maksimumin prej 200 deri në 220°C. “Është i përshtatshëm për shumicën e përdorimeve”, thotë ajo. “Arsyeja e vetme për të përdorur një vaj tjetër është nëse dëshironi një shije neutrale. Në këtë rast, vaji i kolzës i përftuar me presim të ftohtë është një zgjedhje e mirë.” Sa vaj ulliri është i shëndetshëm të konsumoni? Dr. Carmen Piernas, shkencëtare e ushqyerjes në Universitetin e Oksfordit, rekomandon që konsumi të kufizohet në jo më shumë se katër lugë gjelle në ditë, të përdorura në salcat e sallatave ose për pjekje. “Skuqja kërkon shtimin e një sasie shumë më të madhe yndyre, ndaj, në përgjithësi, është më mirë të shmanget, edhe kur përdoret vaj ulliri”, thotë ajo. Të tjerë, që dëshirojnë të përfitojnë nga vetitë e vajit të ullirit, kanë nisur ta shtojnë atë në kafenë e mëngjesit. Edhe Starbucks iu bashkua këtij trendi vitin e kaluar, duke ofruar tri pije me bazë kafenë, të përziera me vaj ulliri ekstra të virgjër, pasi drejtori i saj ekzekutiv u frymëzua gjatë pushimeve në Itali. Ky trend u shfaq pas përhapjes së kafesë Bulletproof, pjesë e dietës Bulletproof, e krijuar nga autori i librave shkencorë të suksesshëm në New York Times, Dave Asprey. Kjo dietë rekomandon shtimin e gjalpit në kafe për të rritur nivelin e energjisë dhe për të mbajtur nën kontroll ndjesinë e urisë. “E vërteta është se nuk ka rëndësi se si e konsumoni vajin e ullirit. Mjafton të siguroheni që të jetë ekstra i virgjër dhe ta përdorni çdo ditë si vajin tuaj kryesor”, thotë Rice. Llojet e vajit të ullirit dhe cili duhet zgjedhur

Vaj ulliri Vaji i ullirit prodhohet duke shtypur ullinjtë, të cilët zakonisht mblidhen në Itali, Spanjë ose Greqi. Vaji standard i ullirit i nënshtrohet një përpunimi më të madh se varietetet e virgjëra, proces që mund të përfshijë përdorimin e nxehtësisë dhe rafinimin. Kjo do të thotë se disa përbërës të dobishëm humbasin, por ai është përgjithësisht më i lirë, me shishe që kushtojnë më pak se 3 paund. Vaj ulliri i virgjër Vaji i ullirit i virgjër prodhohet në të njëjtën mënyrë si vaji i ullirit ekstra i virgjër, duke përdorur metoda mekanike dhe jo tretës kimikë, por ka aciditet më të lartë. Ai ka cilësi pak më të ulët për sa i përket shijes dhe aromës krahasuar me vajin e ullirit ekstra të virgjër, megjithëse ruan shumë nga përbërësit e njëjtë të dobishëm. Në përgjithësi, është më i lirë se varietetet ekstra të virgjëra, por më i shtrenjtë se vaji standard i ullirit. Vaj ulliri ekstra i virgjër Vaji i ullirit ekstra i virgjër është varieteti më cilësor, me shijen më të mirë dhe çmimin më të lartë. Ai nxirret mekanikisht nga ullinjtë në temperatura të ulëta. Kjo ndihmon në ruajtjen e përbërësve të tij të dobishëm për shëndetin, pa përdorimin e tretësve kimikë. Shkencëtarët vënë në dukje se asnjë studim nuk ka vërtetuar nëse këto variante më të shtrenjta, të cilat mund të kushtojnë deri në 24 paund për një shishe prej 500 ml, ofrojnë mbrojtje më të mirë kundër sëmundjeve ose vdekjes së parakohshme sesa vaji standard i ullirit. Megjithatë, disa ekspertë rekomandojnë të shpenzohen më shumë para për këtë lloj vaji. “Ja vlen të investoni në një vaj ulliri ekstra të virgjër me cilësi të mirë, por kjo nuk do të thotë se ai duhet të jetë shumë i shtrenjtë”, thotë Dr. Piernas. “Ka variante më ekonomike që ofrojnë përfitime po aq të mira.” Sam Rice vëren se gjatë përpunimit humbasin disa nga përbërësit e dobishëm dhe vitaminat, çka do të thotë se vaji i ullirit ekstra i virgjër është zgjedhja më e mirë për të përfituar sa më shumë nga vetitë e tij shëndetësore. Çfarë tregojnë studimet shkencore? Studimet e kryera gjatë disa dekadave kanë treguar se ndjekja e dietës mesdhetare, e cila përfshin konsumimin e deri në katër lugëve gjelle vaj ulliri në ditë, ul ndjeshëm rrezikun e sëmundjeve kronike. Megjithatë, studime më të fundit kanë treguar se vetëm gjysmë luge gjelle vaj ulliri (7 gramë) në ditë, pavarësisht përbërësve të tjerë të dietës, mbron si zemrën, ashtu edhe trurin. Ky konsum prej shtatë gramësh u lidh me një rrezik 14 për qind më të ulët për zhvillimin e sëmundjeve kardiovaskulare dhe një mundësi 18 për qind më të ulët për të vuajtur nga sëmundjet koronare të zemrës, krahasuar me personat që nuk e konsumojnë kurrë ose e konsumojnë rrallë. Këto të dhëna vijnë nga një studim i vitit 2020, i kryer nga studiuesit e Universitetit të Harvardit, të cilët ndoqën zakonet ushqimore të 93.000 personave në SHBA për më shumë se dy dekada. Një studim vijues, i publikuar nga i njëjti grup studiuesish në vitin 2022, zbuloi se konsumimi i gjysmë luge gjelle vaj ulliri çdo ditë ulte gjithashtu rrezikun e vdekjes nga sëmundja e Parkinsonit ose Alzheimerit me 29 për qind, nga demenca me 28 për qind dhe nga kanceri me 17 për qind. Mendohet se efektet e vajit të ullirit lidhen me përqindjen e lartë të yndyrave mono të pangopura që ai përmban, të cilat janë thelbësore për uljen e nivelit të kolesterolit me lipoproteina me densitet të ulët (LDL). Ky lloj kolesteroli, i njohur si kolesteroli “i keq”, rrit rrezikun e infarktit ose goditjes në tru kur përqendrimi i tij në gjak është tepër i lartë. Shkencëtarët kanë hedhur hipotezën se shëndeti i mirë i zemrës ka si pasojë edhe mbrojtjen e trurit. Për më tepër, vaji i ullirit ka veti anti-inflamatore, falë antioksidantit oleokantal, të cilin shkencëtarët e kanë krahasuar me ibuprofenin, si dhe acidit yndyror oleik, i cili redukton treguesit e inflamacionit në të gjithë organizmin dhe është gjithashtu i dobishëm për shëndetin e trurit./TheTelegraph