Edi Rama / Ndërsa protestat masive dhe përplasjet politike po trondisin Tiranën, përvoja e vendeve fqinje tregon se reagimi popullor rrallë mjafton për të rrëzuar pushtete të konsoliduara. Përballë kësaj dinamike, kryeministri Edi Rama ka përpara tri rrugëdalje kryesore... Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, ka refuzuar të japë dorëheqjen pas më shumë se një jave protestash të dhunshme ditore, të cilat erdhën pas disa muajsh demonstratash paqësore. Protestuesit studentorë po kërkojnë largimin e tij.
Mirëpo historia e rajonit tregon se lëvizjet e rrugës rrallëherë arrijnë t’i rrëzojnë të vetme liderët e fortë. Demonstratat studentore për kushtet e universiteteve dhe koston e arsimit u shndërruan në të dhunshme në Tiranë më 13 tetor, kur protestuesit hodhën gurë e koktej molotovi ndaj Ministrisë së Arsimit dhe u vunë zjarrin godinave qeveritare.
Drejtori i Përgjithshëm i Policisë, Skënder Hita, deklaroi se 71 efektivë mbetën të plagosur gjatë tri ditëve përplasje, ndërsa Bankës së Shqipërisë iu desh të qetësonte depozituesit pasi u sulmuan disa degë bankash dhe automatë parash.
Protestat e studentëve erdhën pas demonstratave disa-mujore të pagëzuara si “Revolucioni i Flamingove”, të cilat nisën në fund të majit kundër projektit për një resort luksoz pranë zonës me ujëra të kripura Vjosa-Nartë, i lidhur me Jared Kushner, dhëndrin e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump.
Kjo lëvizje, e cila kaloi 100 ditë në shtator, u transformua nga protesta për çështje konkrete në një revoltë më të gjerë kundër mënyrës se si qeveriset Shqipëria. Dorëheqja e Ramës dhe krijimi i një qeverie tranzitore ishin ndër kërkesat e saj kryesore.
Vala e protestave përfaqëson sfidën më të madhe e të vazhdueshme për Ramën që nga ardhja e tij në pushtet në vitin 2013, duke shpërthyer vetëm 17 muaj pasi Partia Socialiste fitoi mandatin e saj të katërt rresht në zgjedhjet e majit 2025.
Fqinjët e Shqipërisë, ofrojnë precedentë në të dyja drejtimet. Lëvizjet e protestës në Maqedoninë e Veriut dhe në Serbi, kanë detyruar dorëheqjen e kryeministrave, por në asnjërin prej këtyre rasteve vetëm rruga nuk arriti të përmbyste pushtetin e partisë në qeverisje.
Ndërkaq, liderët e tjerë me jetëgjatësi në rajon, e lënë detyrën përmes zgjedhjeve ose vendimeve të gjykatave, e jo nën presionin e turmave.
Revolucioni Shumëngjyrësh
“Revolucioni Shumëngjyrësh” në atë që sot njihet si Maqedonia e Veriut është rasti më i qartë në rajon ku protestat i dhanë fund një regjimi të gjatë, ndonëse kjo kërkoi më shumë se dy vjet. Nikola Gruevski, kryeministër që nga viti 2006, dha dorëheqjen në janar 2016 sipas Marrëveshjes së Përzhinës - e ndërmjetësuar nga BE-ja dhe SHBA-ja pas protestave masive për skandalin e përgjimeve në vitin 2015.
Lëvizja mori emrin në prill 2016, kur demonstruesit hodhën bojë mbi ndërtesat publike pasi presidenti i atëhershëm Gjorge Ivanov fali 56 politikanë, shumica nga partia VMRO-DPMNE e Gruevskit.
Nën presionin vendor dhe ndërkombëtar, Ivanov nisi të tërhiqte faljet disa javë më vonë. Megjithatë, VMRO-DPMNE doli përsëri e para në zgjedhjet e dhjetorit 2016, ndërsa Zoran Zaev i Socialdemokratëve arriti të formonte qeverinë vetëm në maj 2017.
Më vonë, Gruevski u dënua nga drejtësia dhe iu shmang dënimit me burg duke u arratisur në Hungari, ku iu dha azil politik. VMRO-DPMNE u rikthye në pushtet në vitin 2024, pas zhgënjimit të gjerë popullor me dështimet e Socialdemokratëve në luftën kundër korrupsionit dhe çështjeve të tjera.
Serbia drejt kutive të votimit
Në Serbi, protestat u nxitën nga shembja e strehës prej betoni në stacionin hekurudhor të Novi Sadit më 1 nëntor 2024, ku humbën jetën 16 persona. Kryeministri Millosh Vuçeviç dha dorëheqjen më 28 janar 2025, por lëvizja e udhëhequr nga studentët vazhdoi presionin ndaj presidentit Aleksandër Vuçiç për pothuajse dy vjet të tjerë.
Vuçiç u përgjigj duke shpallur zgjedhje të parakohshme për 25 tetorin - më shumë se një vit përpara afatit - dhe më pas dha dorëheqjen si president në fund të shtatorit për të kryesuar listën e Partisë së tij Përparimtare Serbe (SNS) si kandidat për kryeministër.
Përpara votimit, qeveria njoftoi shpërndarjen e pothuajse 1 miliard eurove në formë ndihmash të menjëhershme për pensionistët dhe kategoritë sociale. Zgjedhjet do të tregojnë se sa e aftë është lëvizja e protestës për të sfiduar në kutitë e votimit partinë SNS që ka sunduar për një kohë të gjatë.
Sondazhet kanë qenë të ndryshme. Lista studentore e kalon partinë në pushtet në një sondazh të qershorit, por një anketë e “Faktor Plus” e publikuar në shtator e nxirrte listën e udhëhequr nga Vuçiç me 48.6 për qind përballë 37.1 për qind të studentëve, ku sondazhuesit parashikonin fitoren e një shumice absolute nga partia në pushtet.
Megjithatë, situata ndryshoi sërish këtë muaj. Sondazhi më i fundit i publikuar më 20 tetor nga instituti i kërkimeve “NSPM”, tregon se lista elektorale e mbështetur nga studentët udhëheq me 44.5 për qind të votave mes votuesve të vendosur, përballë koalicionit në pushtet të Vuçiçit me 42.7 për qind.
Largimet pa përplasje me turmën
Protestat që pasuan tragjedinë e Novi Sadit, treguan një qëndrueshmëri më të madhe se lëvizjet e tjera protestuese të drejtuara kundër qeverive të Vuçiçit, përfshirë protestat “Mos e mbyt Beogradin” kundër projektit “Beogradi mbi Ujë”, të cilat kishin si simbol një rosë të verdhë.
Në vendet e tjera të Ballkanit, ka pasur gjithashtu protesta masive që nuk arritën të rrëzonin liderët e konsoliduar. Ndër udhëheqësit e tjerë afatgjatë të rajonit, Milo Gjukanoviç, i cili e drejtoi Malin e Zi si kryeministër ose president për më shumë se 30 vjet, e humbi pushtetin përmes votës.
Partia e tij Demokratike e Socialistëve humbi zgjedhjet parlamentare të vitit 2020, ndërsa politikani i ri Jakov Milatoviç e mposhti atë në balotazhin presidencial të prillit 2023. Në Kosovë, presidenti Hashim Thaçi dha dorëheqjen më 5 nëntor 2020 kur iu konfirmua aktakuza për krime lufte nga Dhomat e Specializuara me seli në Hagë. Thaçi dhe ish-drejtues të tjerë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, u dënuan së fundmi për krime lufte.
Opsionet e Ramës
Edi Rama gëzon një mandat të ri dhe një shumicë parlamentare, ndërsa vazhdimin e detyrës e ka kornizuar si një detyrë për të përmbyllur bisedimet e anëtarësimit në BE. “Përgjegjësia ime është të dëgjoj shqetësimet e ligjshme, t'u jap zgjidhje atyre dhe ta çoj Shqipërinë përpara”, tha ai për agjencinë Reuters në një deklaratë me shkrim, duke shtuar se dorëheqja do të përbënte tradhti ndaj mandatit që votuesit i dhanë për të përmbyllur negociatat.
Procesi i integrimit, mbetet një kartë e fortë për politikanin karizmatik shqiptar. Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, e quajti Shqipërinë një nga vendet favorite gjatë një vizite në Tiranë më 1 tetor.
Megjithatë, protestat po vëzhgohen me kujdes dhe delegacioni i BE-së në Tiranë ka kërkuar hetime mbi pretendimet për përdorim të tepruar të forcës nga policia. Përkundër turmave në Shkup në vitin 2016, protestuesit e sotëm në Shqipëri e refuzojnë si qeverinë ashtu edhe opozitën tradicionale, duke thirrur për burgosjen e Edi Ramës dhe të liderit të opozitës Sali Berisha.
Kjo bën që të mos ketë një parti të qartë ku mund të kanalizohen kërkesat e tyre në një proces zgjedhor. Sidoqoftë, shembulli serb tregon se si një lëvizje e udhëhequr nga studentët mund të transformohet në një forcë elektoriale. Kjo e lë kryeministrin Rama përpara tri rrugëve kryesore.
Ai mund të presë që protestat të shuhen vetë dhe të mbështetet te shumica e tij parlamentare, ashtu siç bëri Vuçiç për pjesën më të madhe të dy viteve të fundit. Ai mund të bëjë lëshime për çështjet që e nxitën revoltën, ashtu siç bëri qeveria e tij në qershor kur pezulloi projektin e ishullit të Sazanit pas paralajmërimit të BE-së - ndonëse Rama deklaroi në shtator se zhvillimi i Zvërnecit mund të sjellë mbi 4 miliardë euro investime.
Ose ai mund t’i drejtohet para kohe votuesve - një bast ky si i Vuçiçit, rezultatin e të cilit Shqipëria do të jetë në gjendje ta gjykojë pas zgjedhjeve të 25 tetorit./Pamfleti nga “Intellinews”tri rrugëdaljet edi rama shqipëria kriza Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Politike Eurodeputeti gjerman 'godet' Ramën: Lidhjet mes shtetit, partisë dhe krimit të organizuar në zemër të protestave 21 Tetor 2026, 17:2317:23Politike Deputeti turk "shpërthen" ndaj Erdoganit: Përvojën tënde e ke eksportuar te Edi Rama të shtypë protestat 21 Tetor 2026, 17:0617:06Politike Mes fatit të Gruevskit dhe strategjisë së Vuçiçit: Çfarë do të bëjë Edi Rama? 21 Tetor 2026, 16:0716:07Politike “Dialogu” i Ramës përfn në trotuar, kryeministri tallet me pedagogët që kërkojnë largimin e tij 21 Tetor 2026, 14:4614:46Politike Ndalim hyrjeje në BE, kufizime në hotele dhe trena; çfarë përmban ‘lisa e zezë’ e Ramës për të frikësuar protestuesit 21 Tetor 2026, 13:2713:27Politike Studentët në protestë kërkojnë dorëheqjen e tij, Rama premton kredi me interes zero për çiftet e reja 21 Tetor 2026, 12:3212:32Politike