Këtë vjeshtë Europa ka dalë në rrugë. Në Paris e Madrid, në Romë e Lisbonë, në Athinë, Bruksel, Beograd e Tiranë. Studentët kërkojnë shkolla që funksionojnë, punëtorët paga që mjaftojnë, familjet qira që përballohen, pensionistët pak më shumë nga sa marrin sot. Dhe kudo, në një formë a në një tjetër, del zemërimi ndaj korrupsionit dhe ndaj atyre që qeverisin. Nuk është një protestë e vetme me një listë të përbashkët kërkesash. Në disa vende flitet kryesisht për para, në të tjera për politikë. Diku kërkohen paga më të larta, diku mbrojtja e shërbimeve publike. Në Serbi dhe Shqipëri kërkohet largimi i qeverisë. Shifrat japin një ide për përmasat. Sipas të dhënave të ACLED, organizatës që regjistron protestat dhe konfliktet në botë, nga 15 shtatori deri më 30 tetor Franca pati mbi 1,200 protesta dhe trazira, Spanja 173, Italia 160, Gjermania 70 dhe Portugalia 33. Sigurisht, numri nuk tregon gjithçka: një tubim i vogël dhe një marshim me qindra mijë vetë llogariten njësoj. LEXO EDHE:Ylli Pata: Pse djegia e Tiranës nuk ishte një mjet politik, por gjeopolitik? Në Francë gjithçka nisi nga shkollat: klasa pa mësues, kushte të këqija. Brenda pak javësh iu bashkuan sindikatat, punonjësit e transportit, mjekët e infermierët, pensionistët. Më 5 nëntor, Ministria e Brendshme numëroi rreth 575 mijë protestues në gjithë vendin; sindikatat thanë 1.6 milion. Diferenca e zakonshme mes shifrave nuk e ndryshon thelbin: njerëzit kërkojnë paga më të larta, shërbime publike që nuk shkurtohen dhe diçka konkrete kundër shtrenjtimit. Në Spanjë dhe Portugali, fjala kyçe është shtëpia. Qiratë dhe çmimet e banesave janë ngjitur aq lart sa shumë të rinj, edhe me punë, nuk kanë si të jetojnë më vete. Në Itali punëtorët protestojnë për pagat, kontratat e pasigurta dhe faturat e përditshme. Në Belgjikë, përveç çmimeve, njerëzit kundërshtojnë ndryshimet në politikat sociale dhe shkurtimet e shpenzimeve publike. Më 21 tetor, në Athinë, Selanik e qytete të tjera, mësues, nxënës dhe studentë dolën për financimin e arsimit, pagat dhe gjendjen e shkollave. Në Dublin, sindikatat dhe organizatat qytetare protestuan për koston e jetesës dhe krizën e banesave. Në Gjermani, shqetësimet ekonomike përzihen me pasigurinë për arsimin, punën dhe politikat e sigurisë. Por ngjarja që e ndryshoi vërtet këtë vjeshtë ndodhi në Serbi. Gjithçka nisi në nëntor 2024 në Novi Sad, kur u shemb strehëza e stacionit hekurudhor dhe vdiqën 16 njerëz. Shumë serbë nuk e panë si fatkeqësi, por si pasojë të korrupsionit dhe të një shteti ku askush nuk jep llogari. Studentët kërkuan hetim dhe emrat e përgjegjësve. Protestat zgjatën muaj të tërë dhe pak nga pak u kthyen në refuzim të mënyrës si ishte ushtruar pushteti në Serbi. Pastaj studentët bënë diçka që rrallë ndodh. Nuk ia lanë protestën opozitës së vjetër dhe nuk mbetën vetëm në rrugë. Krijuan Listën Studentore dhe dolën në zgjedhjet e parakohshme të 25 tetorit. Dhe fituan. Serbia tregoi se një lëvizje qytetare mund të kalojë nga sheshi në parlament pa u shkrirë në partitë e vjetra. Pjesa e vështirë fillon tani. Të fitosh zgjedhjet është një gjë; t'i kthesh parullat e protestës në reforma dhe institucione që punojnë është krejt tjetër gjë. Shqipëria i ngjan Serbisë në disa pika. Në disa të tjera, aspak. Revolucioni Flamingo nisi në fund të majit, kundër një kompleksi turistik luksoz në Zvërnec, në zonën e Vjosë-Nartës. Në fillim kërkesa ishte e thjeshtë: mos e prekni këtë vend dhe mos ia jepni interesave private. Por protesta u rrit. Pas pak kohe njerëzit kërkonin transparencë për vendimet e qeverisë, hetim për dyshimet për korrupsion dhe, në fund, dorëheqjen e Edi Ramës. Që në fillim, lëvizja u kujdes të mos i ngjitej asnjë partie. Kritikonte qeverinë, por edhe opozitën e Sali Berishës. Për protestuesit, problemi nuk ishte vetëm emri i kryeministrit. Ishte një mënyrë e tërë e të bërit politikë, ku paraja dhe pushteti duken si e njëjta gjë. Në tetor erdhën edhe nxënësit dhe studentët, me kërkesat e tyre: tarifat universitare, gjendja e shkollave, puna, e ardhmja. Protestat u ashpërsuan. Pati dhunë, prona të dëmtuara, përplasje me policinë. Policia përdori gaz lotsjellës dhe mjete të tjera për të shpërndarë turmat; u raportuan qindra të ndaluar dhe të plagosur nga të dyja anët. Protestat kanë nxjerrë në sipërfaqe edhe një problem tjetër: shumë njerëz nuk i besojnë as alternativës. Për një pjesë të mirë të protestuesve, kthimi i Berishës nuk është zgjidhje për ikjen e Ramës. Ndaj lëvizja këmbëngul të dallohet si nga qeveria, ashtu edhe nga opozita. Dhe këtu qëndron dallimi i madh me Serbinë. Studentët serbë e kthyen zemërimin në një listë zgjedhore që fitoi. Në Shqipëri lëvizja është bërë e dukshme dhe kërkesat e saj janë zgjeruar, por ende nuk ka diçka të ngjashme për ta futur në kutinë e votimit. Serbia është shembull për t'u studiuar, jo recetë që kopjohet. Lista e vendeve vazhdon. Më 22 tetor, dhjetëra mijëra studentë dhe punonjës universitarë marshuan në Vjenë kundër buxhetit të pamjaftueshëm për universitetet. Në Poloni, njerëzit dalin për Gjykatën Kushtetuese dhe pavarësinë e drejtësisë, një çështje që e ndan vendin prej kohësh. Pra, nuk bëhet fjalë vetëm për paga e çmime, por edhe për arsimin, institucionet dhe vetë demokracinë. Pse tani? Për dekada, europianëve u është thënë: puno, shkollohu dhe do të jetosh më mirë. Sot, për shumëkënd, kjo marrëveshje nuk funksionon më. Mund të kesh punë, madje edhe diplomë, e prapë të mos marrësh dot me qira një apartament pa ndihmën e prindërve. Mund të të rritet rroga dhe ta hajë shtrenjtimi para se ta ndjesh. Eurostati e thotë me numra. Në tremujorin e dytë të 2026-s, banesat në BE kushtonin 4.7 për qind më shumë se një vit më parë dhe qiratë ishin rritur 3 për qind. Në Portugali, çmimet e banesave u hodhën 16.5 për qind brenda një viti. Edhe në vendet më të pasura, një shtëpi më vete është bërë halli kryesor i brezit të ri. Dhe kur inflacioni ulet, çmimet nuk zbresin pas. Qeveritë mund të tregojnë grafikë që përmirësohen, ndërsa familjet nuk ndiejnë ndonjë ndryshim. Megjithatë, ekonomia nuk e shpjegon gjithçka. Në krye të shumë protestave janë të rinjtë. Janë të shkolluar, e krahasojnë jetën e tyre me atë të bashkëmoshatarëve në vende të tjera dhe organizohen në rrjetet sociale, jo në degët e partive. Duan shkolla e universitete më të mira, punë, paga të drejta dhe një shtet ku ligji vlen për të gjithë. Partitë tradicionale shpesh mbeten jashtë. Përpiqen t'u bashkohen protestave, por besimi nuk fitohet duke u shfaqur në shesh. Serbia dhe Shqipëria e tregojnë qartë. Prapa kësaj qëndron një krizë përfaqësimi. Njerëzit votojnë, por shumë prej tyre ndiejnë se vendimet që u prekin jetën merren diku tjetër, pa i pyetur. Atëherë protesta bëhet rruga tjetër për t'u dëgjuar. Qeveritë flasin për stabilitet financiar, investime, siguri e konkurrueshmëri. Njerëzit pyesin: po këto, çfarë do të thonë për rrogën time, për pensionin, për shkollën e fëmijës, për spitalin, për qiranë? Të dyja palët kanë të drejtë. Problemi lind kur njëra pyetje merr gjithmonë përgjigje dhe tjetra shtyhet për më vonë. Ndaj këto protesta nuk janë thjesht revoltë kundër një qeverie të caktuar. Ato shpërthejnë njësoj ku qeveris e majta, e djathta apo koalicionet e qendrës. Përtej fajit të secilës qeveri, ka probleme më të thella: ekonomike, demografike, institucionale. Serbia ka treguar tashmë sa larg mund të shkojë një protestë. Një lëvizje studentore, pa u mbështetur te opozita e vjetër, fitoi zgjedhjet dhe shumicën në parlament. Kjo nuk do të thotë se e njëjta rrugë vlen kudo. Por tregon se protesta mund të bëhet diçka më shumë se zemërim: mund të bëhet alternativë. Për Shqipërinë, kjo ka peshë të veçantë. Për vite me radhë, politika jonë është përmbledhur në duelin Rama–Berisha. Flamingot dhe studentët treguan se ka një pakënaqësi që nuk do t'i përkasë asnjërit. Nëse ajo do të gjejë një formë politike, mbetet për t'u parë. Por që ekziston, kjo nuk mohohet më. Askush nuk e di nëse kjo valë do të bëhet një lëvizje e qëndrueshme europiane apo do të shuhet pas disa lëshimeve nga qeveritë. Protestat e së kaluarës kanë sjellë reforma dhe ndryshime pushteti, por edhe zhgënjime, kur pritshmëritë ishin më të mëdha se ç'u arrit. Një gjë megjithatë duket e qartë. Europianët nuk po protestojnë sepse duan të gjithë të njëjtën gjë. Po protestojnë sepse në shumë vende është hapur një hendek mes asaj që u premtohet dhe asaj që jetojnë çdo ditë. Kjo është ajo që duhet t'i shqetësojë qeveritë. Jo sa njerëz dolën në rrugë këtë fundjavë, por sa prej tyre kanë arritur në përfundimin se vota nuk mjafton më për t'u dëgjuar. R.Xh P.J Shqiptarja.com TAG: Thoma Gëllçi protestat kunder qeverise proteste Tirane serbi Europë Sa e vlerësoni këtë artikull? ★ ★ ★ ★ ★ 5.0 / 5 (1 vlerësim) Faleminderit! OPINIONET MË TË VLERËSUARA Komente Komento Sondazhi i ditës:
3 Nëntor, 11:50
Cilin mbështesni në përplasjen politike që u hap? Ramën 48.2% Veliajn 17.5% Asnjërin 34.4% Vota total: 2093 Votat totale janë unike Sondazhi i ditës: 3 Nëntor, 11:50 Cilin mbështesni në përplasjen politike që u hap?