Thomas Hobbes (1588–1679) Individët bien dakord të krijojnë shoqërinë civile dhe t'i nënshtrohen pushtetit sovran... Një element kyç për të kuptuar mendimin e filozofit anglez Thomas Hobbes është frika, një ndjenjë që, sipas vetë tij, e shoqëroi që në lindje. Hobbes rrëfen se nëna e tij, e tmerruar nga kërcënimi i pushtimit të brigjeve britanike nga Armada e Pamposhtur e Filipit II të Spanjës, lindi para kohe dy "binjakë": atë dhe frikën. Pushtimi nuk ndodhi kurrë, por frika mbeti dhe u bë një temë qendrore e mendimit të tij politik. Gjatë gjithë jetës, Hobbes kërkoi të gjente një mënyrë për ta zbutur atë përmes ndërtimit të një rendi që garantonte sigurinë.
Njohës i shkëlqyer i letërsisë klasike greke dhe latine dhe mjeshtër i këtyre gjuhëve, Hobbes ishte një mendimtar eklektik, materialist i bindur dhe kritik i fortë i metafizikës tradicionale. Ai dha kontribute në fusha të ndryshme të dijes, si historia, jurisprudenca, gjeometria, optika, teologjia, etika dhe teoria e përkthimit. Në sistemin e tij filozofik ai trajtoi pothuajse të gjitha disiplinat kryesore të kohës, duke i organizuar në tre pjesë: filozofinë natyrore ose fizikën, kushtuar trupit; antropologjinë, kushtuar njeriut; dhe filozofinë politike, të përqendruar te qytetari dhe shteti.
Ky projekt u konkretizua në tri vepra themelore, që përbëjnë një sistem të vetëm filozofik: De Cive (Qytetari, 1642), De Corpore (Mbi trupin, 1655) dhe De Homine (Mbi njeriun, 1658). Përmes tyre Hobbes synonte të shpjegonte ligjet që qeverisin materien, njeriun dhe shtetin, duke u mbështetur në metodën matematikore dhe veçanërisht në parimet e mekanikës, të cilat ai i konsideronte bazën e çdo shkence natyrore.
Materializmi dhe mekanicizmi: trupi në qendër të filozofisë
Hobbes nuk ishte vetëm materialist, por edhe mekanicist. Ai ishte i bindur se ishte e mundur të ndërtohej një shkencë po aq rigoroze për botën njerëzore dhe politike sa edhe për botën fizike. Për të, trup është gjithçka që zë një pjesë të hapësirës dhe ekziston pavarësisht mendimit tonë. Vetitë themelore të trupave janë shtrirja dhe lëvizja. Prej këtij këndvështrimi buron edhe materializmi i tij: nuk ekzistojnë substanca jomateriale, siç konsiderohet tradicionalisht shpirti.
Madje edhe ndjenjat, instinktet, dëshirat, instinkti i vetëmbrojtjes dhe vullneti, sipas Hobbes-it, nuk janë gjë tjetër veçse forma të veçanta të lëvizjes së trupit. Pikërisht instinkti i vetëmbrojtjes, një shtysë themelore e natyrës njerëzore, përbën bazën e etikës dhe të politikës së tij. Kjo shpjegon pse çështja e sigurisë, si mënyra për të kapërcyer frikën, zë një vend qendror në gjithë sistemin e tij filozofik.
Kjo ide arrin shprehjen më të plotë në veprën e tij më të famshme, Leviathan (1651), një nga kryeveprat e filozofisë politike, e cila ka ushtruar ndikim të thellë në mendimin modern. Leviathani, përbindëshi biblik i përmendur në Librin e Jobit, shndërrohet te Hobbes në simbolin e shtetit modern. Ai përfaqëson një pushtet të fuqishëm dhe të pandashëm, të pajisur me autoritet të jashtëzakonshëm për të garantuar rendin dhe sigurinë.
Sipas Hobbes-it, shteti ekziston për të mbrojtur jetën dhe sigurinë e qytetarëve. Njerëzit i drejtohen atij për të gjetur mbrojtje dhe për t'u çliruar nga frika. Kjo ide paraqitet në mënyrë simbolike edhe në gravurën e famshme në ballinën e Leviathan-it, ku gjigandi që përfaqëson shtetin përbëhet nga mijëra figura njerëzish të vegjël, burra dhe gra, të cilët bashkohen për të formuar trupin e tij. Ata shihen nga pas, të drejtuar drejt sovranit, si individë që kërkojnë strehë dhe siguri. Në këtë mënyrë shteti shfaqet si një njeri artificial, i krijuar për të mbrojtur njeriun natyror.
Shteti ekziston për të mbrojtur jetën dhe sigurinë e qytetarëve të tij; figura gjigante që e simbolizon në ballinën e Leviathan-it ndërtohet nga një mori njerëzish, të bashkuar në një trup të vetëm politik.
Kontraktualizmi: nga gjendja natyrore te shoqëria civile
Hobbes ishte mbështetës i monarkisë absolute, por njëkohësisht edhe teoricien i kontraktualizmit, sipas të cilit pushteti politik buron nga marrëveshja e individëve. Kontraktualizmi pohon se shteti lind nga një kontratë, një pakt simbolik i lidhur ndërmjet individëve, përmes të cilit ata vendosin të dalin nga gjendja natyrore.
Në këtë gjendje hipotetike njerëzit janë të lirë dhe të barabartë, por nuk gëzojnë asnjë garanci për jetën dhe pronën e tyre. Për këtë arsye secili bëhet kërcënim për tjetrin. Pikërisht këtu lind formula e famshme e Hobbes-it, homo homini lupus, "njeriu është ujk për njeriun". Në mungesë të një autoriteti të përbashkët, njerëzit do të luftonin me njëri-tjetrin dhe do të jetonin në një gjendje pasigurie të vazhdueshme.
Për t'i shpëtuar këtij realiteti, individët bien dakord të krijojnë shoqërinë civile dhe t'i nënshtrohen pushtetit sovran. Në teorinë e Hobbes-it ata heqin dorë pothuajse plotësisht nga të drejtat e tyre në favor të sovranit, ndërsa filozofë të mëvonshëm kontraktualistë, si John Locke, Jean-Jacques Rousseau dhe Immanuel Kant, mbrojtën idenë se individët dorëzojnë vetëm një pjesë të të drejtave të tyre, duke i hapur rrugë një koncepti më liberal dhe më demokratik të shtetit.
Tema e frikës, dhe si rrjedhojë edhe e sigurisë, shfaqet edhe në konceptimin hobesian të fesë. Duke u mbështetur te poeti latin Statiusi dhe veçanërisht te Lukreci, Hobbes pohon se feja lindi nga frika njerëzore. Ai citon shprehjen e njohur latine primus in orbe deos fecit timor, "frika ishte e para që krijoi perënditë në botë".
Megjithëse e shoqëroi gjatë gjithë jetës, frika nuk e pengoi Hobbes-in të jetonte dhe të krijonte deri në pleqëri të thellë. Ai ruajti një mendje të mprehtë dhe një veprimtari intelektuale të pandërprerë. Nga sistemi i tij filozofik, i shprehur kryesisht në veprat De Cive, De Corpore, De Homine dhe Leviathan, mbeten veçanërisht të rëndësishme tri ide themelore: binomi frikë–siguri, konceptimi materialist dhe mekanicist i njeriut, me trupin në qendër të analizës, si edhe kontraktualizmi, përmes të cilit njerëzimi kalon nga gjendja e "ujqërve" te ndërtimi i shoqërisë civile./Përshtati “Pamfleti” nga “Corriere della Sera”frika përbindëshi 1 Komente E E 25 Korrik 2026, 20:43 Pamfleti, termi "shoqeri civile" eshte perkthyer gabim. Termi korrekt eshte "shoqeri e civilizuat". Qe prrfaqeson nje stad me te avancuar te marrdhenieve shoqerore se ajo e "shoqerise natytore". Mire do te ishte ta korrektonit! Keshtu edhe vete perkthyesi do te mesonte pak me shume! Përgjigjjuni Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Kulture Pse vrasja e grave është bërë tema dominuese e romaneve bestseller? 25 Korrik 2026, 18:4118:41Kulture Pushteti, forca dhe politikanët 22 Korrik 2026, 09:0109:01Kulture Restaurimi ricikloi të shkuarën, projekti i Muzeut Arkeologjik të Durrësit u rrudh në rikonstruksion 21 Korrik 2026, 11:3011:30Kulture Çfarë hoqi, çfarë ndryshoi dhe çfarë shtoi Christopher Nolan në filmin "Odisea" 20 Korrik 2026, 22:2522:25Kulture Gjykata pezullon përkohësisht bashkimin Paramount–Warner Bros 20 Korrik 2026, 19:2219:22Kulture “Odisea” e Christopher Nolan debuton me të ardhura rekord në kinematë botërore 20 Korrik 2026, 16:4216:42Kulture