Putin, Trump dhe Xi Kjo çështje ka marrë përmasa gjeopolitike, sidomos në konkurrencën teknologjike mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës. Kontrolli i mikroçipave të avancuar, zhvillimi i sistemeve të Inteligjencës Artificiale dhe përdorimi i tyre në sektorin ushtarak janë kthyer në pjesë të përballjes strategjike mes fuqive të mëdha. Rreziku më i madh i Inteligjencës Artificiale nuk qëndron vetëm te fuqia e makinave, por te përdorimi i tyre nga drejtues politikë që mund të marrin vendime të gabuara. Analisti amerikan Robert Wright dhe psikiatri Iain McGilchrist ngrenë një problem që shkon përtej teknologjisë: çfarë ndodh kur sistemet gjithnjë e më të fuqishme përfjnë në duart e njerëzve që nuk veprojnë gjithmonë në mënyrë racionale?
Debati për Inteligjencën Artificiale është përqendruar kryesisht te zhvillimi i makinave, aftësitë e tyre për të përpunuar informacionin dhe mundësia që një ditë ato të tejkalojnë inteligjencën njerëzore. Por një tjetër problem po merr rëndësi në marrëdhëniet ndërkombëtare: jo sa inteligjente mund të bëhen makinat, por sa të përgjegjshëm janë njerëzit që i përdorin.
Kjo çështje ka marrë përmasa gjeopolitike, sidomos në konkurrencën teknologjike mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës. Kontrolli i mikroçipave të avancuar, zhvillimi i sistemeve të Inteligjencës Artificiale dhe përdorimi i tyre në sektorin ushtarak janë kthyer në pjesë të përballjes strategjike mes fuqive të mëdha.
Në këtë debat ndërhyn një analizë e diplomatit dhe komentatorit italian Marco Carnelos, me titull "L’Intelligenza Artificiale e il ritorno della natura umana", e cila mbështetet në argumentet e shkrimtarit amerikan Robert Wright dhe psikiatrit skocez Iain McGilchrist.
Të dy autorët trajtojnë probleme të ndryshme, por arrijnë te një shqetësim i përbashkët: sistemet teknologjike dhe modelet teorike nuk mund ta zëvendësojnë gjykimin njerëzor, sidomos kur vendimet lidhen me luftën dhe sigurinë ndërkombëtare.
Problemi i liderëve që veprojnë gjithmonë në mënyrë racionale
Robert Wright, autor i librit "The God Test: Artificial Intelligence and Our Coming Cosmic Reckoning", e trajton këtë çështje në analizën "Trump and the AI rational actor problem".
Sipas Wright, një pjesë e ekspertëve të marrëdhënieve ndërkombëtare mbështeten tepër te supozimi se drejtuesit politikë marrin vendime racionale, pasi analizojnë informacionin, kostot dhe pasojat.
Ky koncept, i njohur si modeli i aktorit racional, ka shërbyer për dekada në studimin e marrëdhënieve ndërkombëtare. Ai e trajton shtetin si një subjekt që identifikon interesat e veta, vlerëson rreziqet dhe zgjedh veprimin që i sjell përfitimin më të madh. Por Wright vë në dyshim një nga premisat kryesore të këtij modeli.
Përse duhet të supozojmë se presidentët dhe drejtuesit politikë do të reagojnë gjithmonë me kujdes, sidomos kur përballen me një krizë të papritur?
Historia ka treguar se vendimet politike nuk burojnë vetëm nga llogaritjet strategjike. Frika, ambicia, presioni i brendshëm, informacioni i pasaktë dhe interpretimi i gabuar i veprimeve të kundërshtarit kanë ndikuar në shpërthimin e konflikteve.
Një nga shembujt që përmend analiza është kriza e vitit 1914, kur vendimet e njëpasnjëshme të fuqive evropiane çuan në Luftën e Parë Botërore.
Wright argumenton se ky problem bëhet edhe më i rëndësishëm në epokën e Inteligjencës Artificiale, sepse teknologjia mund të përshpejtojë zhvillimin e krizave, ndërsa vendimmarrja politike mbetet e ndikuar nga kufizimet njerëzore.
Çfarë ndodh nëse Inteligjenca Artificiale shkakton një krizë mes fuqive të mëdha?
Wright ndërton një skenar hipotetik për të shpjeguar rrezikun.Një sistem i avancuar i Inteligjencës Artificiale përdoret për të sulmuar infrastrukturën kritike të një shteti. Sulmi shkakton dëme të mëdha, por autoritetet nuk arrijnë të identifikojnë menjëherë përgjegjësin.
Disa të dhëna krijojnë dyshime se pas sulmit qëndron një fuqi rivale, për shembull Kina ose Rusia. Drejtuesit politikë përballen me presionin e opinionit publik, të institucioneve të sigurisë dhe të aleatëve. Ata duhet të vendosin nëse do të përgjigjen ushtarakisht, edhe pse nuk kanë prova përfundimtare mbi autorësinë.
Nëse vendosin të godasin shtetin që dyshojnë, mund të shkaktojnë një përshkallëzim që nuk lidhet me përgjegjësin real të sulmit. Ky është problemi që Wright identifikon në marrëdhënien mes Inteligjencës Artificiale dhe politikës. Teknologjia mund të krijojë situata të ndërlikuara, por vendimin përfundimtar e marrin njerëzit. Dhe njerëzit mund të reagojnë mbi bazën e perceptimeve të gabuara.
Në këtë rast, rreziku nuk qëndron vetëm te aftësia e makinës për të kryer një sulm, por edhe te pamundësia e drejtuesve politikë për të interpretuar saktë atë që ka ndodhur.
Pse modelet teorike nuk e shpjegojnë gjithmonë realitetin?
Për ta zgjeruar këtë argument, Marco Carnelos i referohet psikiatrit skocez Iain McGilchrist dhe librit të tij "The Master and His Emissary".McGilchrist analizon mënyrat e ndryshme me të cilat truri njerëzor e përpunon dhe e interpreton realitetin. Në modelin e tij, hemisfera e majtë lidhet më shumë me analizën, klasifikimin, ndarjen e informacionit dhe ndërtimin e modeleve abstrakte. Hemisfera e djathtë lidhet me kuptimin e kontekstit, marrëdhënieve dhe kompleksitetit të përvojës njerëzore.
Kjo është korniza interpretuese e McGilchrist, jo një ndarje absolute e funksioneve të trurit. Sipas tij, problemi shfaqet kur mendimi analitik fillon ta trajtojë modelin e krijuar prej tij si një përshkrim të plotë të realitetit. Pikërisht këtu Carnelos gjen lidhjen me argumentin e Robert Wright.
Modeli i aktorit racional mund të ndihmojë për të kuptuar sjelljen e shteteve, por ai nuk mund të parashikojë çdo vendim të një presidenti, kryeministri apo komandanti ushtarak.
Kur ekspertët supozojnë se drejtuesit politikë do të veprojnë gjithmonë sipas llogaritjeve të interesit kombëtar, ata mund të nënvlerësojnë ndikimin e emocioneve, rivaliteteve personale dhe presioneve politike.
Carnelos e lidh këtë problem edhe me mënyrën se si Perëndimi ka interpretuar gjatë viteve të fundit sjelljen e Rusisë dhe Iranit, si dhe konkurrencën në rritje me Kinën. Sipas tij, përdorimi i modeleve abstrakte pa marrë parasysh historinë, kulturën dhe perceptimet e kundërshtarit mund të çojë në gabime strategjike.
Inteligjenca Artificiale mund ta përforcojë këtë problem
Sistemet e Inteligjencës Artificiale funksionojnë duke përpunuar sasi të mëdha informacioni, duke identifikuar modele dhe duke prodhuar rezultate sipas objektivave që u përcaktojnë zhvilluesit ose përdoruesit. Por aftësia për të përpunuar informacion nuk garanton se një sistem e kupton kontekstin politik, etik apo njerëzor të një vendimi. Carnelos i referohet eksperimentit teorik të filozofit Nick Bostrom, i njohur si problemi i maksimizuesit të kapëseve të letrës.
Në këtë eksperiment, një sistem shumë i fuqishëm merr një objektiv në dukje të padëmshëm: të prodhojë sa më shumë kapëse letre. Nëse sistemi ndjek vetëm këtë objektiv, pa kufizime të përshtatshme, ai mund të përdorë gjithnjë e më shumë burime dhe të shkaktojë pasoja katastrofike. Bostrom e përdor këtë shembull për të treguar se një sistem inteligjent mund të ndjekë me efikasitet një qëllim që nuk përputhet me interesat njerëzore. Problemi nuk kërkon që makina të ketë qëllime armiqësore. Mjafton që ajo të ndjekë një objektiv të përcaktuar gabimisht ose pa marrë parasysh pasojat. Kur këtë logjikë e vendosim në marrëdhëniet ndërkombëtare, rreziku bëhet më konkret. Një sistem mund të rekomandojë një veprim ushtarak mbi bazën e të dhënave që ka analizuar, por përgjegjësia për pasojat politike dhe njerëzore mbetet te drejtuesit që e përdorin.
Trump dhe problemi i vendimmarrjes në krizat ndërkombëtare
Robert Wright e vendos këtë debat edhe në kontekstin e administratës së Donald Trump. Analiza e tij ngre pyetjen nëse teoritë që mbështeten te racionaliteti i drejtuesve politikë mund të shërbejnë si garanci kundër përshkallëzimit të krizave.
Në një situatë ku një sulm kibernetik mund të ketë autorësi të paqartë, vendimi për kundërpërgjigje nuk varet vetëm nga teknologjia që identifikon kërcënimin. Ai varet nga informacionet që marrin drejtuesit, nga mënyra se si i interpretojnë ato dhe nga gatishmëria për të pritur prova të tjera përpara se të veprojnë. Ky problem nuk kufizohet te Trump apo te administrata amerikane.
Ai prek çdo shtet që përdor Inteligjencën Artificiale në mbrojtje, inteligjencë dhe siguri kombëtare, sidomos kur sistemet teknologjike përfshihen në vendime që mund të shkaktojnë përplasje ushtarake. Për këtë arsye, Wright kundërshton idenë se ekzistenca e institucioneve dhe procedurave strategjike mjafton për të garantuar një reagim racional në çdo krizë.
Rreziku nuk është vetëm teknologjik, por edhe politik
Një tjetër çështje që trajton analiza e Carnelos lidhet me ndryshimin mes informacionit dhe interpretimit. Dy shtete mund të kenë të njëjtat të dhëna për një incident, por t'i interpretojnë ato në mënyra krejt të ndryshme. Njëri mund ta konsiderojë incidentin një provokim të qëllimshëm. Tjetri mund ta shohë si gabim teknik ose si veprim të një grupi që nuk kontrollohet nga qeveria. Nëse drejtuesit politikë nxitojnë të identifikojnë përgjegjësin dhe të përgjigjen, mund ta kthejnë një incident të kufizuar në një krizë ndërkombëtare. Inteligjenca Artificiale mund ta përshpejtojë analizën e informacionit, por nuk e eliminon domosdoshmërisht pasigurinë.
Përkundrazi, përdorimi i sistemeve autonome dhe i operacioneve kibernetike mund ta vështirësojë identifikimin e përgjegjësisë. Kjo është arsyeja pse Wright dhe McGilchrist, sipas interpretimit të Carnelos, arrijnë te një problem i përbashkët: besimi i tepruar te modelet dhe sistemet që premtojnë kontroll mbi realitetin. I pari e identifikon këtë problem në teoritë e marrëdhënieve ndërkombëtare. I dyti e trajton si një prirje më të gjerë të mendimit modern. Në të dy rastet, kufizimet e gjykimit njerëzor mbeten vendimtare.
Kush do ta kontrollojë Inteligjencën Artificiale në vendimet për luftën?
Konkurrenca mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës për zhvillimin e Inteligjencës Artificiale e bën këtë debat gjithnjë e më të rëndësishëm. Qeveritë dhe kompanitë teknologjike po investojnë në sisteme më të avancuara, ndërsa përdorimi i tyre po zgjerohet në analizën e inteligjencës, sigurinë kibernetike dhe planifikimin ushtarak. Por zhvillimi i teknologjisë nuk zgjidh automatikisht problemin e përgjegjësisë politike.
Një sistem mund të analizojë informacionin më shpejt se një njeri, por kjo nuk do të thotë se vendimet që mbështeten tek ai janë gjithmonë të sakta. Përfundimi që nxjerr Carnelos nga argumentet e Wright dhe McGilchrist është se siguria në epokën e Inteligjencës Artificiale nuk mund të mbështetet vetëm te përmirësimi teknik i makinave.
Ajo kërkon edhe aftësinë e institucioneve dhe drejtuesve politikë për të njohur pasigurinë, për të verifikuar informacionin dhe për të shmangur vendimet e pakthyeshme mbi bazën e supozimeve.
Në fund, pyetja që shtrojnë këto analiza nuk është vetëm se sa të fuqishme do të bëhen sistemet e Inteligjencës Artificiale, por kush do t'i kontrollojë ato dhe mbi çfarë informacioni do të marrë vendime.
Sepse edhe një teknologji shumë e avancuar nuk mund ta përjashtojë gabimin njerëzor nga politika ndërkombëtare. Dhe kur vendimet lidhen me përdorimin e forcës ushtarake, pasojat e këtij gabimi mund të shkojnë shumë përtej sistemit që e ka prodhuar informacionin. /Përshtati "Pamfleti", nga "Inside Over"debati për inteligjencën artificiale trump xi putin Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Jalta e re pa Evropën: çfarë duan vërtet Trump, Putin dhe Xi nga takimi i Shenzhenit 19 Nëntor 2026, 08:4008:40Rajoni dhe Bota Ukraina dhe Rusia shkëmbejnë sulme ndërsa Putin dhe Trump takohen në Kinë 19 Nëntor 2026, 08:3508:35Rajoni dhe Bota Kryeministri australian i drejtohet Putinit: Ndalojeni luftën me Ukrainën tani! 19 Nëntor 2026, 08:2808:28Rajoni dhe Bota Trump e zë gjumi teksa Xi Jinping mbante fjalimin, pamjet nga samiti i APEC-ut bëhen virale (Video) 19 Nëntor 2026, 08:1508:15Rajoni dhe Bota Takimi me Putin në Kinë, paralajmëron Trump: Shumë gjëra të mëdha do të ndodhin 19 Nëntor 2026, 08:1308:13Rajoni dhe Bota Sulmohet sërish Ura e Krimesë, Moska mbyll qarkullimin 19 Nëntor 2026, 08:0608:06Rajoni dhe Bota

