Humbjet zgjedhore të Aleksandar Vuçiçit në Serbi dhe Viktor Orbánit në Hungari kanë ndryshuar renditjen e udhëheqësve më jetëgjatë të rajonit. Rama, me më shumë se 13 vjet në krye të qeverisë shqiptare, përballet me protesta që kërkojnë dorëheqjen e tij, ndërsa Fico ka grumbulluar pothuajse 13 vjet në pushtet gjatë tri mandateve të ndara. Edi Rama i Shqipërisë dhe Robert Fico i Sllovakisë janë tashmë drejtuesit me qëndrimin më të gjatë në pushtet në Europën Qendrore dhe Juglindore, pasi Aleksandar Vuçiç i Serbisë pranoi humbjen në zgjedhjet e përgjithshme të 25 tetorit.
Pas dy vitesh protestash kundër qeverisë, Vuçiç dha dorëheqjen nga posti i presidentit të Serbisë në shtator, për të kandiduar për kryeministër në zgjedhjet e parakohshme. Megjithatë, Lista Studentore, e cila lindi nga protestat, fitoi 52.7% të votave, kundrejt 39.2% të listës së grupuar rreth Partisë Përparimtare Serbe (SNS) të Vuçiçit, sipas të dhënave të Komisionit Zgjedhor. Pjesëmarrja ishte më e larta që nga shpërbërja e Jugosllavisë.
“Është e qartë se i kemi humbur këto zgjedhje”, deklaroi Vuçiç, duke pranuar humbjen. Ai kishte kaluar pak më shumë se 12 vjet në krye të politikës serbe, fillimisht si kryeministër nga viti 2014 dhe më pas si president nga viti 2017, ndërsa SNS ka qeverisur që prej vitit 2012.
Rënia e tij vjen gjashtë muaj pasi Viktor Orbán humbi zgjedhjet në prill, pas 16 vitesh të pandërprera si kryeministër i Hungarisë dhe pothuajse 20 vitesh gjithsej, duke përfshirë mandatin e tij të parë në periudhën 1998–2002. Péter Magyar, një ish-figurë e brendshme e partisë Fidesz të Orbánit, i cili bëri betimin më 9 maj, ka vendosur që kufiri prej tetë vitesh për qëndrimin e kryeministrave në detyrë të zbatohet edhe në mënyrë prapavepruese, ndërsa qeveria e tij po heton dyshimet për korrupsion gjatë periudhës së Orbánit.
Dy humbjet largojnë nga pushteti, brenda një viti të vetëm, disa prej udhëheqësve të zgjedhur më të konsoliduar të rajonit dhe lënë pas një panoramë shumë të ndryshme. Në vendet anëtare lindore të Bashkimit Europian dhe në Ballkanin Perëndimor, drejtuesit jetëgjatë që mbeten në pushtet e kanë ndërtuar kryesisht kohëzgjatjen e tyre në disa periudha, duke e humbur pushtetin dhe duke e rifituar më pas. Më në lindje, në vendet e Azisë Qendrore, Kaukazit dhe Bjellorusisë, të klasifikuara si regjime autoritare nga Freedom House, lista dominohet nga presidentë që kanë ndryshuar kushtetutat për të qëndruar në pushtet.
Rama nën presion
Rama është kryeministër i Shqipërisë prej pak më shumë se 13 vitesh, që nga shtatori 2013, dhe fitoi mandatin e katërt radhazi në maj 2025. Ish-artist dhe ish-kryebashkiak i Tiranës, ai po përballet aktualisht me kundërshtimin më të vazhdueshëm në rrugë gjatë gjithë periudhës së tij në pushtet.
“Revolucioni i Flamingove” nisi më 30 maj për shkak të një projekti turistik luksoz pranë ligatinave të mbrojtura të Vjosë-Nartës, në Zvërnec, i lidhur me kompaninë e investimeve Affinity Partners të Jared Kushnerit, dhëndrit të presidentit amerikan Donald Trump. Në shtator, protestat kaluan 100 ditë, me kërkesa për dorëheqjen e Ramës, krijimin e një qeverie teknike dhe zhvillimin e zgjedhjeve të reja.
Një valë tjetër protestash studentore për kushtet në arsim nisi më 13 tetor. Ndryshe nga “Revolucioni i Flamingove”, këto protesta janë shoqëruar vazhdimisht me përplasje të dhunshme, ku protestuesit kanë hedhur gurë dhe kokteje Molotov, ndërsa policia ka përdorur gaz lotsjellës.
Rama i ka refuzuar thirrjet për dorëheqje. Protestuesit kanë kundërshtuar ashpër ftesat e tij për dialog. Ata kanë përmbysur ose u kanë vënë vazhdimisht zjarrin karrigeve të vendosura jashtë zyrës së tij si ftesë për bisedime.
Në një lëshim të pjesshëm ndaj protestuesve, Rama urdhëroi ministrat të kërkonin dorëheqjet e zyrtarëve në administratën qendrore dhe vendore. Deri më 23 tetor, më shumë se 90% e zyrtarëve të lartë kishin paraqitur dorëheqjet, raportoi media vendase CNA.
Më pas, më 26 tetor, ai propozoi ashpërsimin e ligjeve për protestat, duke parashikuar gjoba për demonstratat e paautorizuara dhe masa ligjore ndaj personave që publikojnë në internet thirrje për dhunë.
Nëse Rama do të arrijë të qëndrojë në pushtet, kjo varet nga aftësia e protestave për të arritur në Tiranë atë që arritën në Beograd.
Lëvizjes serbe iu deshën pothuajse dy vjet, nga shembja e strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad, në nëntor 2024, ku humbën jetën 16 persona, deri te votimi i këtij muaji. Në fund, ajo e largoi Vuçiçin përmes kutive të votimit dhe jo përmes protestave në rrugë.
Socialistët e Ramës kanë shumicën parlamentare dhe zgjedhjet e ardhshme të rregullta nuk priten përpara vitit 2029. Prandaj, protestuesit nuk kanë një mundësi të krahasueshme, përveç rastit kur qeveria bie më parë.
Udhëheqësit që janë rikthyer në pushtet
Fico, me 12.9 vjet në pushtet, është shembulli më i qartë i një udhëheqësi që e ka ndërtuar jetëgjatësinë politike përmes mandateve të ndara. Ai ka qenë tri herë kryeministër i Sllovakisë: nga viti 2006 deri më 2010, nga viti 2012 deri më 2018, kur dha dorëheqjen mes protestave masive pas vrasjes së gazetarit investigativ Ján Kuciak dhe të fejuarës së tij, si dhe sërish që nga tetori 2023. Ai i mbijetoi një atentati në maj 2024.
Qeveria e tij e tretë është përballur me protesta të rregullta masive që nga formimi. Më e fundit ishte një tubim me mijëra pjesëmarrës në Bratislavë, më 17 tetor, ku demonstruesit brohoritën “Rusët të shkojnë në shtëpi”, duke kundërshtuar qëndrimin e kabinetit të tij miqësor ndaj Kremlinit.
Në një sondazh të Ipsos për Denník N, të publikuar më 21 tetor, partia opozitare Sllovakia Progresive kryesonte me një diferencë të ngushtë ndaj Smer-it të Ficos. Partitë opozitare së bashku arrinin në 49%, kundrejt 27% për koalicionin qeverisës, përpara zgjedhjeve që pritet të zhvillohen shtatorin e ardhshëm.
Donald Tusk i Polonisë ndjek të njëjtin model: kryeministër nga viti 2007 deri më 2014, president i Këshillit Europian nga viti 2014 deri më 2019 dhe sërish kryeministër që nga dhjetori 2023. Në total, ai ka kaluar 9.7 vjet në postin e kryeministrit.
Koalicioni i tij Qytetar kryesonte me 27.8% në një sondazh të IBRiS për Polsat News, më 20 tetor. Megjithatë, katër partitë qeverisëse së bashku mbeteshin pas partisë Ligj dhe Drejtësi dhe dy partive të ekstremit të djathtë Konfederata, me 40.4% kundrejt 43.2%, përpara zgjedhjeve të vitit 2027.
Janez Janša i Sllovenisë ka qenë katër herë kryeministër, më së fundmi që nga qershori 2026, duke grumbulluar gjithsej rreth 7.7 vjet në detyrë. Më 26 tetor, ai deklaroi se Sllovenia do të bllokonte përparimin e bisedimeve të anëtarësimit të Serbisë në Bashkimin Europian, derisa Beogradi të dorëzonte arkivat e ish-shërbimeve sekrete jugosllave.
Kroacia ka pasur të njëjtët dy burra në krye për një dekadë. Andrej Plenković është kryeministër që nga tetori 2016, pra prej pak më shumë se 10 vitesh. Rivali i tij, Zoran Milanović, i cili ishte kryeministër nga viti 2011 deri më 2016, është president që nga shkurti 2020 dhe u rizgjodh në janar 2025. Kjo i jep atij 10.8 vjet në dy postet më të larta të shtetit.
Në vendet anëtare lindore të Bashkimit Europian, votuesit i larguan nga pushteti Ficon, Tuskun dhe Janšën të paktën një herë, por secili prej tyre u rikthye pas një periudhe në opozitë. Kohëzgjatja e tyre e madhe në pushtet përbëhet nga periudha qeverisjeje të ndara nga humbje zgjedhore.
Orbán, Vuçiç dhe Rama, ky i fundit me 13 vjet të pandërprera në pushtet, ndërtuan secili një parti dominuese, të cilën kritikët e akuzojnë për vënien nën kontroll të institucioneve shtetërore, mediave publike dhe rrjeteve të patronazhit. Qeveritë e tyre i kanë hedhur poshtë këto akuza.
Dy udhëheqësit që ranë nga pushteti kanë disa karakteristika të përbashkëta. Asnjëri prej tyre nuk u mund nga opozita tradicionale.
Orbán humbi përballë Magyarit, një ish-anëtari të kampit të tij politik, i cili krijoi partinë e re Tisza. Vuçiç humbi përballë një lëvizjeje studentore që mbajti distancë nga partitë e konsoliduara opozitare.
Të dy sfiduesit e ndërtuan fushatën mbi zemërimin publik ndaj korrupsionit dhe vënies nën kontroll të institucioneve shtetërore. Në të dyja rastet, fundi erdhi përmes zgjedhjeve dhe jo përmes një revolte në rrugë.
Rama përballet me një lëvizje që, ashtu si ajo në Serbi, kundërshton si qeverinë, ashtu edhe opozitën tradicionale të drejtuar nga Sali Berisha. Protestuesit brohorasin: “Rama në burg, Berisha në burg”.
Pa perspektivë largimi nga pushteti në Lindje
Në lindje të Bashkimit Europian dhe Ballkanit Perëndimor, qëndrimi i gjatë në pushtet është rregull dhe jo përjashtim.
Emomali Rahmon i Taxhikistanit e drejton vendin që nga viti 1992, ndërsa Aleksandër Lukashenko i Bjellorusisë që nga viti 1994. Ata janë dy udhëheqësit më jetëgjatë të rajonit, me përkatësisht 33.9 dhe 32.2 vjet në pushtet.
Vladimir Putin i Rusisë ka mbajtur postin e presidentit ose të kryeministrit që nga gushti 1999, duke grumbulluar gjithsej 27.2 vjet në pushtet.
Recep Tayyip Erdoğan i Turqisë, me 23.6 vjet si kryeministër dhe president, Ilham Aliyev i Azerbajxhanit, me 23 vjet, dhe Shavkat Mirziyoyev i Uzbekistanit, me 22.8 vjet si kryeministër e më pas president, plotësojnë një grup ku pothuajse çdo udhëheqës ka ndryshuar ose ka rivendosur nga e para kufijtë kushtetues të mandateve të tij.
Kryeministri i Taxhikistanit, Qohir Rasulzoda, në detyrë që nga viti 2013, dhe Abdulla Aripov i Uzbekistanit, në detyrë që nga viti 2016, u shërbejnë presidentëve që mbajnë pushtetin real.
Asnjëri prej këtyre udhëheqësve nuk përballet me zgjedhje në të cilat opozita ka mundësi reale të fitojë. Në këto vende nuk pritet ndonjë zhvillim i ngjashëm me humbjet e këtij viti në Budapest dhe Beograd. Dhjetë udhëheqësit me qëndrimin më të gjatë në pushtet 1. Emomali Rahmon (Taxhikistan) – 33.9 vjet
Kreu i shtetit që nga nëntori 1992, fillimisht si kryetar i Këshillit Suprem dhe, që nga viti 1994, si president. Një referendum i vitit 2016 hoqi kufizimet e mandateve presidenciale për të. Djali i tij, Rustam Emomali, kryetar i dhomës së lartë të parlamentit, shihet gjerësisht si pasardhësi i tij.
2. Aleksandër Lukashenko (Bjellorusi) – 32.2 vjet
President që nga korriku 1994 dhe i vetmi udhëheqës që ka pasur Bjellorusia e pavarur që prej asaj kohe. Një referendum i vitit 2004 hoqi kufizimet e mandateve. Ai shtypi protestat masive pas zgjedhjeve të kontestuara të vitit 2020 dhe pretendoi një mandat të shtatë në janar 2025.
3. Vladimir Putin (Rusi) – 27.2 vjet
Kryeministër në vitet 1999–2000, president nga viti 2000 deri më 2008, sërish kryeministër nga viti 2008 deri më 2012 dhe president që nga viti 2012. Ndryshimet kushtetuese të vitit 2020 rivendosën nga e para numërimin e mandateve të tij, duke i mundësuar të qëndrojë në pushtet deri në vitin 2036. U rizgjodh në mars 2024.
4. Recep Tayyip Erdoğan (Turqi) – 23.6 vjet
Kryeministër nga viti 2003 deri më 2014 dhe president që nga viti 2014. Një referendum i vitit 2017 krijoi sistemin presidencial ekzekutiv. U rizgjodh në maj 2023. Rivali i tij kryesor, kryebashkiaku i Stambollit Ekrem İmamoğlu, u burgos në mars 2025.
5. Ilham Aliyev (Azerbajxhan) – 23.0 vjet
President që nga tetori 2003, kur pasoi babanë e tij, Heydar Aliyev. Një referendum i vitit 2009 hoqi kufizimet e mandateve, ndërsa një votim në vitin 2016 e zgjati mandatin presidencial në shtatë vjet. U rizgjodh në zgjedhje të parakohshme në shkurt 2024, pas rimarrjes së Karabakut.
6. Shavkat Mirziyoyev (Uzbekistan) – 22.8 vjet
Kryeministër nga viti 2003 deri më 2016 dhe president që nga vdekja e Islam Karimovit në vitin 2016. Një referendum kushtetues në vitin 2023 e zgjati mandatin presidencial në shtatë vjet dhe rivendosi nga e para numërimin e mandateve të tij. Ai u rizgjodh në korrik 2023.
7. Edi Rama (Shqipëri) – 13.1 vjet
Kryeministër që nga shtatori 2013 dhe kryetar i Partisë Socialiste. Ish-artist dhe ish-kryebashkiak i Tiranës, ai fitoi mandatin e katërt radhazi në maj 2025 dhe tani përballet prej muajsh me protesta në rrugë që kërkojnë dorëheqjen e tij.
8. Robert Fico (Sllovaki) – 12.9 vjet
Kryeministër në periudhat 2006–2010, 2012–2018 dhe që nga tetori 2023. Drejtues i partisë Smer. Dha dorëheqjen në vitin 2018 pas protestave për vrasjen e gazetarit Ján Kuciak, u rikthye pesë vjet më vonë dhe i mbijetoi një atentati në maj 2024.
9. Qohir Rasulzoda (Taxhikistan) – 12.9 vjet
Kryeministër që nga nëntori 2013. Më parë ishte guvernator i rajonit verior Sughd. Ai drejton qeverinë nën presidentin Rahmon, i cili mban pushtetin ekzekutiv.
10. Zoran Milanović (Kroaci) – 10.8 vjet
Kryeministër nga viti 2011 deri më 2016 për socialdemokratët dhe president që nga shkurti 2020. U rizgjodh në janar 2025 dhe një pjesë të madhe të presidencës së tij e ka kaluar në konflikt të hapur me kryeministrin Andrej Plenković. /Përshtati "Pamfleti" nga "Intelli News"ramaf fico Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Politike Nisin 'cic-micet' për Vendoret/ PD bojkton konsultimet për datën, PS në sulm 27 Tetor 2026, 20:3720:37Politike Misteri “Nesti Angoni”, Gjykata e Lartë i hap rrugën ankimit të Veliajt; dosja kalon në Gjykatën e Tiranës 27 Tetor 2026, 18:3718:37Politike Buxheti mbi 10 mld euro, Rama sulmon kritikët: Grini sallatën e padijes, nesër miratohet në qeveri 27 Tetor 2026, 17:0817:08Politike Caktimi i datës së zgjedhjeve vendore, Presidenti Begaj nis konsultimet me partitë 27 Tetor 2026, 16:1916:19Politike Nga bankat e shkollës në barrikada; pse të rinjtë u ngritën kundër elitave politike 27 Tetor 2026, 15:5715:57Politike Salianji akuza Berishës: Po përçan protestën, nëse mban PD-në me forcë do të mbetet vetëm me godinën 27 Tetor 2026, 13:5313:53Politike