Lajme Zone
Qeveria që bëri ‘rrush e kumbulla’ fondet e IPARD-it, tani do të kontrollojë fermerët me satelitë!
PolitikëPamfleti

Qeveria që bëri ‘rrush e kumbulla’ fondet e IPARD-it, tani do të kontrollojë fermerët me satelitë!

Me sa duket, problemi i madh i bujqësisë shqiptare paska qenë mungesa e fotografive nga hapësira.

Foto Pamfleti / Brukseli mban pezull 94 milionë euro për bujqësinë shqiptare pas parregullsive që zbuloi OLAF. Ministria e Bujqësisë propozon kontrollin e parcelave nga hapësira, ndërsa pyetjet për përgjegjësitë në administrimin e granteve europiane vazhdojnë të kërkojnë përgjigje. Ka diçka që tingëllon si satirë në historinë e fondeve europiane për bujqësinë shqiptare. Pasi OLAF zbuloi një skemë parregullsish me grante, oferta fiktive, çmime të fryra dhe kompani konsulence që kërkonin pjesën e tyre nga paratë e fermerëve, qeveria shqiptare ka gjetur një mënyrë të re për të luftuar abuzimet: do të vëzhgojë tokat nga sateliti.

Me sa duket, problemi i madh i bujqësisë shqiptare paska qenë mungesa e fotografive nga hapësira.

Më 19 nëntor, Ministria e Bujqësisë nxori për konsultim një projektligj që parashikon kontroll elektronik të subvencioneve, verifikim satelitor të parcelave dhe rikuperim të pagesave të padrejta. Në letër, propozimi përmban instrumente që Bashkimi Europian i përdor prej kohësh. Në Shqipëri, megjithatë, ai mbërrin pas një historie që qeveria nuk mund ta fshijë me teknologji.

Hetimi i Zyrës Europiane Kundër Mashtrimit, OLAF, identifikoi parregullsi serioze në administrimin e programit IPARD II. Hetuesit evidentuan procedura pa konkurrencë reale, oferta fiktive, kosto artificialisht të fryra dhe raste kur aplikantëve u kërkohej të kalonin një pjesë të granteve te kompani të caktuara konsulence.

OLAF rekomandoi që Komisioni Europian të konsideronte të papranueshëm një financim prej 33 milionë eurosh nga dy thirrjet e para të programit. Kjo shumë përfaqëson një rekomandim për korrigjim financiar, jo një vjedhje prej 33 milionë eurosh të provuar me vendim gjykate. Megjithatë, gjetjet e hetimit ngrenë pyetje të drejtpërdrejta për mënyrën se si administrata shqiptare përzgjodhi projektet, kontrolloi shpenzimet dhe lejoi pagesat.

Përgjegjësia institucionale nuk mund të zhvendoset te fermerët. Programin e administronin strukturat shtetërore shqiptare, të cilat kishin detyrimin të verifikonin aplikimet, dokumentet dhe përdorimin e fondeve.

Tani, e njëjta administratë kërkon instrumente më të forta për t'u marrë paratë përfituesve që kanë shkelur rregullat. Kjo mund të jetë e nevojshme, por projektligji ngre një pyetje që nuk merr përgjigje nga satelitët: kush do të mbajë përgjegjësi për zyrtarët që lejuan parregullsitë?

Në korrik 2023, Komisioni Europian ndërpreu rimbursimet e IPARD II. Më shumë se tre vjet më vonë, Shqipëria ende nuk ka arritur të nisë programin pasardhës.

Raporti i Komisionit Europian i 4 nëntorit 2026 konfirmon se IPARD III, me 94 milionë euro kontribut të Bashkimit Europian, vazhdon të presë autorizimin për administrimin e fondeve. Autoritetet shqiptare paraqitën kërkesat përkatëse në prill dhe qershor, por procedura nuk ka përfunduar.

Kështu, fermerët shqiptarë vazhdojnë të presin financimet për mekanizimin, modernizimin e fermave dhe përpunimin e prodhimeve, ndërsa qeveria u premton një sistem që do t'i kontrollojë nga qielli.

Ironia bëhet edhe më e dukshme kur lexon afatet. Projektligji parashikon deri në 24 muaj për zëvendësimin e skemave ekzistuese dhe deri në pesë vjet për shtrirjen e plotë të sistemit të integruar të kontrollit.

Pra, pas viteve të humbura me IPARD-in, shteti kërkon edhe disa vite për të ngritur mekanizmat që duhet të kishin parandaluar abuzimet.

Satelitët mund të identifikojnë parcelat, të matin sipërfaqet dhe të dallojnë deklarimet që mbivendosen. Nuk mund të zbulojnë, vetëm duke fotografuar tokën, nëse një zyrtar ka favorizuar një aplikant, nëse tri oferta janë përgatitur nga e njëjta dorë apo nëse një faturë për makineri bujqësore përmban një çmim të manipuluar.

Pikërisht këto janë disa nga problemet që nxori në pah OLAF.

Qeveria ka parashikuar fonde për sistemet elektronike të kontrollit, përfshirë 1,3 miliardë lekë që ministri Andis Salla i njoftoi gjatë prezantimit të projektbuxhetit. Investimi në teknologji mund të përmirësojë administrimin, por shpenzimi i parave për pajisje dhe programe informatike nuk provon se administrata ka ndryshuar mënyrën si merr vendimet.

Madje, krijon edhe një detyrim të ri për transparencë: kush do t'i fitojë kontratat për ndërtimin e këtyre sistemeve, me çfarë çmimesh dhe nën çfarë kontrolli?

Fermerëve u kërkohet të provojnë se toka që deklarojnë ekziston, se sipërfaqja përputhet me dokumentet dhe se subvencionin e përdorin sipas rregullave. Kërkesa të ligjshme. Ndërkohë, qytetarët ende nuk kanë një bilanc të plotë publik të përgjegjësive individuale dhe institucionale për parregullsitë që komprometuan programin e mëparshëm.

Shteti kërkon të shohë çdo pëllëmbë të tokës së fermerit, ndërsa publiku kërkon të shohë çdo hallkë ku kaluan paratë e IPARD-it.

Kjo është kontradikta që projektligji i ri nuk e zgjidh.

Shqipërisë i duhen regjistra të saktë, kontrolle elektronike dhe sisteme satelitore. Këto instrumente mund të kufizojnë deklarimet e rreme dhe pagesat e pajustifikuara. Megjithatë, hetimi i OLAF-it tregoi se rreziku nuk qëndron vetëm te të dhënat që deklaron fermeri. Ai qëndron edhe te njerëzit që shqyrtojnë dokumentet, miratojnë projektet dhe autorizojnë pagesat.

Sateliti mund të dallojë një parcelë që nuk ekziston. Nuk mund të identifikojë vetvetiu një marrëveshje të fshehtë mes një përfituesi dhe një zyrtari.

Deri tani, qeveria ka paraqitur një projekt për kontrollin e fermerëve. Ajo ende i detyrohet publikut një shpjegim të plotë për kontrollin e atyre që administruan fondet europiane.

Në fund, problemi i IPARD-it nuk ishte se Brukseli nuk e shihte dot tokën shqiptare nga qielli. Problemi ishte se administrata që kishte për detyrë të ruante paratë në tokë nuk garantoi kontrollin e tyre./Pamfleti fondet e ipard Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Dosja e zezë Mamica nis “qurravitjet” te “TV Shpëlarja”; Një telenovelë që i shërben vetëm Skënderbeut të saj 20 Nëntor 2026, 09:0309:03Dosja e zezë Jalta e re apo karikaturë e saj: Pse treshja nuk e ndryshon dot rendin botëror? 19 Nëntor 2026, 11:2311:23Dosja e zezë Të fshehtat e celulave shqiptare të “Vëllazërisë Muslimane” në Athinë 18 Nëntor 2026, 15:1715:17Dosja e zezë Historia e zezë e 15 Drejtorëve: QSUT 'Nënë Tereza', rekord korrupsioni, 35% e fondeve të abuzuara çdo vit 18 Nëntor 2026, 10:4110:41Dosja e zezë Pse protestat popullore dështojnë kur bëhen në stilin e Hamas-it? 17 Nëntor 2026, 14:0714:07Dosja e zezë I dënuar për trafik droge, sekuestrohen 29 pasuri të Ilir Shehut dhe gruas së tij; mes tyre kompani farmaceutike 17 Nëntor 2026, 11:5011:50Dosja e zezë