Foto ilustruese Nga binjakët dhe identitetet e ngatërruara te koprraci dhe shërbëtori dinak, komeditë e Plautit krijuan modele humori që, më shumë se dy mijë vjet më vonë, vazhdojnë të jetojnë në teatër, kinema dhe në veprat e Shakespeare-it, Molière-it e Goldonit... Në origjinën e shumë formave të humorit që njohim sot qëndron Plauti, dramaturgu romak që ndikoi komedinë evropiane për më shumë se dy mijë vjet. Nga veprat e tij kanë mbërritur të plota deri në ditët tona njëzet komedi, një trashëgimi e jashtëzakonshme duke pasur parasysh se pjesa më e madhe e letërsisë së hershme latine ka humbur.
Titus Maccius Plautus lindi rreth vitit 250 para Krishtit në Sarsina. Për jetën e tij dihet pak, por besohet se ishte aktor përpara se të bëhej autor teatri. Ai mori modele nga komedia greke, por nuk u kufizua në përkthimin e tyre. I ndryshoi, i bashkoi dhe i përshtati, duke krijuar një teatër më të shpejtë, më të gjallë dhe të mbështetur fort te humori dhe loja me gjuhën.
Në skenën e Plautit, rendi i zakonshëm shoqëror mund të përmbysej. Skllevërit dilnin më të zgjuar se zotërinjtë, të dashuruarit kapërcenin pengesat, ndërsa personazhet serioze përfnin shpesh në situata qesharake. Publiku romak mund të qeshte kështu edhe me vetveten dhe me rregullat e shoqërisë ku jetonte.
Një nga mekanizmat më të famshëm të Plautit ishte ngatërrimi i identiteteve. Binjakët, personazhet identike dhe keqkuptimet krijonin një zinxhir situatash komike. Menaechmi është një nga shembujt më të njohur dhe ky model do të shfaqej shekuj më vonë te Shakespeare, Molière dhe Goldoni.
Edhe ideja e “sozisë” lidhet me teatrin e Plautit. Te Amphitruo, perëndia Mërkur merr pamjen e shërbëtorit Sosia, duke krijuar një person identik me të. Emri i personazhit do të mbijetonte shumë më gjatë se vetë historia.
Një tjetër figurë që la gjurmë ishte Euclioni, koprraci i Aulularia-s. I fiksuar pas arit të tij dhe i bindur se të gjithë kërkojnë t'ia vjedhin, ai u bë modeli i shumë personazheve të mëvonshme. Një nga trashëgimtarët më të famshëm të tij është Harpagoni i Koprracit të Molière-it.
Por Plauti nuk i dha komedisë vetëm binjakët dhe koprracin. Në veprat e tij gjenden shërbëtori dinak, ushtari mburravec, plaku qesharak, mashtrimet e ndërlikuara, identitetet e rreme dhe keqkuptimet që shumë shekuj më vonë vazhdojnë të përdoren në teatër, kinema dhe komedi.
Nga Roma te Shakespeare, Molière dhe Goldoni
Një pjesë e rëndësishme e forcës së Plautit qëndronte te gjuha. Ai përdorte lojëra fjalësh, dykuptimësi, përsëritje, emra të pazakontë dhe fjalë të shpikura. Për të, gjuha nuk ishte vetëm mënyra për të treguar historinë, por një instrument për të shkaktuar të qeshurën.
Pas rizbulimit të veprave të tij gjatë Humanizmit dhe Rilindjes, ndikimi i Plautit u përhap në teatrin evropian. Shakespeare mori prej kësaj tradite lojën me binjakët dhe identitetet e ngatërruara; Molière rimori figura dhe mekanizma të komedisë së tij, ndërsa Goldoni e vazhdoi këtë trashëgimi në teatrin italian.
Kështu, njëzet komeditë që mbijetuan nga Roma e lashtë nuk janë vetëm pjesë e historisë së letërsisë. Brenda tyre gjenden disa nga mekanizmat më jetëgjatë të humorit perëndimor: binjaku, sozia, koprraci, ushtari mburravec, shërbëtori dinak, identiteti i gabuar dhe mashtrimi.
Më shumë se dy mijë vjet pas Plautit, shumë nga mënyrat me të cilat teatri, kinemaja dhe komedia na bëjnë të qeshim vazhdojnë të mbajnë gjurmën e tij. /Përshtatur nga "Corriere Della Sera"plauti dramaturgu romak ndikim komedia evropiane kulturë sozi Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Kulture Tish Daija, një shekull muzikë: kompozitori i madh shkodran që i dha Shqipërisë baletin e parë 3 Tetor 2026, 19:2419:24Kulture Amerika e dinte që në vitin 1980, Tom McCarthy kthen paralajmërimin klimatik në film 3 Tetor 2026, 17:4617:46Kulture Riviera pushton Londrën, 120 vepra tregojnë se si e ndryshoi Mesdheu artin modern 2 Tetor 2026, 15:0215:02Kulture Dashuri, joshje dhe pushtet/ “E Zonja e Bujtinës” ngjitet në skenën e Teatrit “Andon Zako Çajupi” në Korçë më 5 dhe 6 tetor 2 Tetor 2026, 11:4711:47Kulture Zbulim i rrallë në Kretë, nxirret nga toka kafka e një rinoceronti që jetoi 8 milionë vite më parë 1 Tetor 2026, 14:4514:45Kulture British Museum ekspozon 2 mijë vjet Kore, rrëfimi dobësohet te shekulli XX 1 Tetor 2026, 13:1413:14Kulture