"Modeli hungarez", shpresë për SHBA-në: Pse demokratëve u duhet një fitore e thellë ndaj Trumpit Demokratëve u duhet një fitore dërrmuese, e ngjashme me atë të opozitës në Hungari, për të kapërcyer përpjekjet e Donald Trumpit për të manipuluar zgjedhjet e ndërmjetme të nëntorit Në kohën kur ngjarjet ekstreme klimatike janë bërë pjesë e përditshmërisë, mund të tingëllojë e çuditshme të thuhet se Shtetet e Bashkuara kanë nevojë për një "rrëshqitje të madhe". Por pikërisht një fitore dërrmuese kundër presidentit Donald Trump në zgjedhjet e ndërmjetme të nëntorit është ajo që, sipas autorit, i duhet vendit për të nisur kthimin pas të procesit të shpejtë dhe të qëllimshëm të dobësimit të demokracisë amerikane.
Instituti i njohur Varieties of Democracy (V-Dem) në Universitetin e Goteborgut vlerëson se gjatë vitit 2025 SHBA-ja përjetoi një nga rëniet më të shpejta të demokracisë liberale të regjistruara ndonjëherë. Në raportin Democracy Report 2026, instituti thekson se "demokracia në Shtetet e Bashkuara ndodhet në gjendjen më të keqe të 60 viteve të fundit". Ndërsa republika amerikane shënon 250-vjetorin e themelimit të saj, rreziku që antifederalistët, si Patrick Henry, parashikuan që në fillesat e rendit kushtetues ai i një presidenti tepër të fuqishëm që abuzon me kompetencat ekzekutive për t'u shndërruar në një mbret të ri sipas autorit është më pranë se kurrë.
Analistët e V-Dem vërejnë se gjatë vitit 2025 Trump nënshkroi plot 225 urdhra ekzekutivë, ndërsa Kongresi, i kontrolluar nga republikanët, miratoi vetëm 49 ligje, shumica e të cilëve trajtonin çështje të vogla teknike, si ndryshimi i Kodit Tatimor të vitit 1986 për shtyrjen e disa afateve në rast fatkeqësish natyrore.
Ndërkohë, Project 2025 i Heritage Foundation, i hartuar për të forcuar të ashtuquajturën teori të "ekzekutivit unik", sipas monitoruesit zyrtar të vetë projektit, ka përfunduar më shumë se gjysmën e objektivave të tij, i ndihmuar edhe nga vendimet e Gjykatës Supreme.
Një kapitull i domosdoshëm në manualin e çdo autokrati të mundshëm është manipulimi i zgjedhjeve të ardhshme. Sipas autorit, Trump po punon edhe në këtë drejtim. Përveç niveleve të larta të manipulimit të kufijve elektoralë (gerrymandering), ndaj të cilave demokratët janë kundërpërgjigjur në disa shtete, ekzistojnë edhe përpjekje të shumta për t'ua vështirësuar votimin grupeve që tradicionalisht votojnë për demokratët.
Këto përfshijnë kufizimin e votimit me postë, kërkesën për paraqitjen në vend të dokumenteve që provojnë shtetësinë amerikane, si edhe mekanizma të tjerë ligjorë e proceduralë. Nëse rezultati i zgjedhjeve të 3 nëntorit do të jetë i ngushtë në disa distrikte vendimtare për kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve, autori argumenton se Trump dhe republikanët do të përdorin çdo mjet të mundshëm për të shpallur të pavlefshme ose përjashtuar fitoret e kandidatëve demokratë.
Pikërisht për këtë arsye, sipas autorit, nevojitet një fitore dërrmuese.
Siç tregoi Hungaria këtë pranverë, nëse pakënaqësia popullore ndaj qeverisë është mjaftueshëm e madhe dhe shndërrohet në pjesëmarrje masive në votime, ajo mund të kapërcejë të gjitha pengesat që vendos një udhëheqës me prirje autoritare. Sipas autorit, pengesat në Hungari ishin, në tërësi, edhe më të mëdha sesa ato që ekzistojnë aktualisht në SHBA. Zgjedhjet mund të mos jenë plotësisht të drejta, madje as krejtësisht të lira, por një rezultat bindës mbetet i pamohueshëm.
Nëse shtrohet pyetja se kush po bën më shumë për të krijuar një valë kundër Trumpit, përgjigjja e autorit është e qartë: Donald Trump vetë.
Pasi zhvilloi fushatë me premtime për përmirësimin e jetës së përditshme të amerikanëve, kombinimi i tarifave doganore dhe luftës që ai zgjodhi të zhvillonte në Lindjen e Mesme, sipas autorit, ka rritur koston e jetesës, veçanërisht përmes rritjes së çmimeve të karburanteve.
Autori argumenton se nuk duket të ketë një rrugë të qartë drejt një paqeje fitimtare në luftën kundër Iranit, konflikt që, sipas shifrave zyrtare, ka kushtuar 37.5 miliardë dollarë, ndërsa administrata e re ka kërkuar edhe 67.1 miliardë dollarë shtesë për këtë qëllim.
Sondazhet tregojnë se kundërshtimi ndaj luftës po afrohet në 60%, ndërsa po në të njëjtin nivel ndodhet edhe shkalla e mosmiratimit për presidentin.
Sipas autorit, perceptimi për korrupsionin e administratës ka ndikuar gjithashtu në rënien e popullaritetit të Trumpit. Ai citon një vlerësim sipas të cilit presidenti dhe familja e tij janë pasuruar deri tani me rreth 2 miliardë dollarë.
Zbulimi më i fundit, sipas autorit, është plani i presidentit të FIFA-s, Gianni Infantino, aleat i Trumpit, për të shitur pjesë të menaxhimit të Kupës së Botës një fondi investimesh të drejtuar nga Joshua Kushner, kunati i vajzës së Trumpit, Ivanka. Autori komenton se satira duket e pafuqishme përballë bashkimit të emrave FIFA dhe Trump.
Sipas tij, të gjitha këto krijojnë një mundësi të artë elektorale për demokratët.
Por ku është figura që do ta shfrytëzojë këtë mundësi?
Si evropian që jeton në SHBA, autori thotë se vazhdimisht pyet: "Ku është lideri i opozitës?"
Duke kujtuar shembullin hungarez, ai pyet se ku është një figurë si Péter Magyar, e aftë të udhëheqë një fushatë të disiplinuar dhe efektive në të gjithë vendin, duke i kthyer dëshirën për ndryshim në një alternativë konkrete politike.
Miq të autorit në Universitetin Stanford, që studiojnë politikën amerikane, i kanë thënë se ai po kërkon diçka që zakonisht nuk ekziston në këtë fazë të ciklit politik.
Përjashtimi, sipas tyre, ishte viti 1994, kur lideri republikan në Dhomën e Përfaqësuesve, Newt Gingrich, me platformën Contract with America, ndërtoi një fushatë kombëtare që çoi në një fitore të madhe republikane.
Zakonisht, zgjedhjet e ndërmjetme shërbejnë si referendum ndaj presidentit në detyrë dhe partisë së tij, të cilët zakonisht humbasin vende, sidomos në Dhomën e Përfaqësuesve.
Megjithatë, rezultatet historike pas Luftës së Dytë Botërore tregojnë luhatje të mëdha: demokratët ose republikanët kanë humbur nga 54 vende në vitin 1994 dhe 63 vende në vitin 2010, deri në vetëm pesë vende në vitin 1986 dhe nëntë vende në vitin 2022.
Sipas autorit, këtë herë edhe një humbje me një numër njëshifror vendesh do të kundërshtohej ashpër, madje ndoshta edhe me dhunë.
Edhe nëse sistemi amerikan nuk prodhon një figurë unifikuese si Péter Magyar deri në zgjedhjet presidenciale të vitit 2028, autori vlerëson se demokratët nuk po arrijnë ta shfrytëzojnë mundësinë që kanë përballë.
Lideri 75-vjeçar i pakicës demokrate në Senat, Chuck Schumer, sipas autorit, nuk ngjan me një sulmues vendimtar. Në sondazhe, demokratët konkurrojnë me Trumpin për shkallën e ulët të popullaritetit.
Një pjesë e madhe e energjisë politike ndodhet te socialistët demokratë, si kandidati për kryetar bashkie i Nju Jorkut, Zohran Mamdani, por autori shtron pyetjen nëse ata mund të fitojnë në shtete vendimtare si Michigan apo Wisconsin.
Kolumnisti dhe podkasteri i The New York Times, Ezra Klein, ka sugjeruar se kjo larmi kandidatësh mund të jetë në fakt një avantazh, pasi Kansasi ka nevojë për një kandidat ndryshe nga Seattle.
Megjithatë, autori paralajmëron se zgjedhja e kandidatit të gabuar vetëm në disa prej 35 vendeve senatoriale që janë në garë këtë vit mund t'u kushtojë demokratëve edhe mundësinë e vogël që kanë për të marrë kontrollin e Senatit.
Në fund, autori thekson se ajo që është në lojë nuk është e ardhmja e Partisë Demokratike, por e ardhmja e demokracisë amerikane.
Një ndryshim normal i kontrollit të Dhomës së Përfaqësuesve në zgjedhjet e ndërmjetme do të ishte minimumi i nevojshëm për të nisur frenimin, në mos përmbysjen, e asaj që autori e përshkruan si një dobësim të paprecedentë të demokracisë liberale gjatë presidencës së Trumpit.
Ky kontroll do të ushtrohej përmes kompetencave kushtetuese të Kongresit për të kontrolluar financimin e qeverisë, për të zhvilluar hetime dhe për të nisur procedura shkarkimi.
Nëse demokratët arrijnë një fitore dërrmuese, ndikimi do të jetë edhe psikologjik: Trump do të fillojë të perceptohet si ajo që, sipas autorit, ai e konsideron makthin e tij më të madh një "humbës".
Pikërisht për këtë arsye, autori argumenton se Trump do të përpiqet fillimisht ta pengojë, e më pas ta anashkalojë dhe delegjitimojë një Dhomë të Përfaqësuesve të kontrolluar nga demokratët, duke përdorur të gjitha mjetet që ka në dispozicion.
Megjithatë, sipas autorit, një rezultat i tillë do të shënonte fundin e fillimit të kësaj beteje.
Autori kujton se verën e kaluar kishte shkruar një artikull ku argumentonte se amerikanët kishin 400 ditë për të shpëtuar demokracinë e tyre.
"Tani, kanë mbetur pak më shumë se 90 ditë.", përfn ai./Përshtatur nga "The Guardian"\"modeli hungarez\" shba trump fitore Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota SHBA thirrje amerikanëve: Largohuni nga Lindja e Mesme, para se Trump të kthejë mendje 180 gradë 2 Gusht 2026, 09:5309:53Rajoni dhe Bota Situata në Ceuta, kryeministri i Spanjës në qendër të sulmeve për krizën e emigrantëve 2 Gusht 2026, 09:1209:12Rajoni dhe Bota U vra nga një i pastrehë? Zbardhen detaje për britaniken e gjetur në valixhe, kush është "Markos", autori i dyshuar 2 Gusht 2026, 09:0509:05Rajoni dhe Bota Përplasje e re për Trump, një nga bankat më të mëdha në SHBA i mbyll qindra llogari bizneseve të presidentit 2 Gusht 2026, 08:3508:35Rajoni dhe Bota Alarm i kuq në Itali, temperaturat ekstreme përfshijnë 25 qytete 2 Gusht 2026, 08:3708:37Rajoni dhe Bota Zjarret në Greqi, flakët arrijnë pranë Athinës; digjen pyje e banesa 2 Gusht 2026, 08:2608:26Rajoni dhe Bota