Lajme Zone
LIVE PROTESTA / Qytetarët vijojnë marshimin nëpër rrugët e Tiranës: Rama jepe dorëheqjen
PolitikëSyri

LIVE PROTESTA / Qytetarët vijojnë marshimin nëpër rrugët e Tiranës: Rama jepe dorëheqjen

Sipas një studimi të ri përmbledhës, personat e diagnostikuar me ADHD kishin një normë vdekshmërie 70% më të lartë në 19 studime, ndërsa ata që merrnin medikamente për ADHD kishin një normë më të ulët vdekshmërie.

Sipas një studimi të ri përmbledhës, personat e diagnostikuar me ADHD kishin një normë vdekshmërie 70% më të lartë në 19 studime, ndërsa ata që merrnin medikamente për ADHD kishin një normë më të ulët vdekshmërie. Shumica e njerëzve e konsiderojnë ADHD-në si një problem të fëmijërisë, diçka që një fëmijë e tejkalon me kalimin e viteve dhe hyrjen në moshën e rritur. Por një analizë e re e përbashkët e 19 studimeve tregon se kjo gjendje lidhet gjithashtu me norma ndjeshëm më të larta të vdekshmërisë.Lexo edhe:Pse disa fëmijë nuk arrijnë të kuptojnë matematikën? Shkencëtarët zbulojnë dallimin që fshihet në tru Në të gjitha këto studime, ku morën pjesë afro 16 milionë njerëz, personat e diagnostikuar me ADHD kishin një normë vdekshmërie 70% më të lartë krahasuar me ata që nuk e kishin këtë çrregullim. Vdekjet shtesë u shkaktuan nga vetëvrasjet, dëmtimet dhe sëmundjet e zakonshme. Ndërkohë, në tri studimet që e shqyrtuan këtë çështje, personat me ADHD që merrnin medikamente për trajtimin e saj kishin një normë më të ulët vdekshmërie sesa ata që nuk merrnin trajtim medikamentoz. Studiuesit nga University College London dhe University of Liverpool analizuan së bashku studimet mbi ADHD-në dhe vdekshmërinë. Të gjitha studimet ishin vëzhguese. Ky shqyrtim mund të tregojë se ADHD-ja dhe vdekja në moshë më të hershme janë të lidhura me njëra-tjetrën, por jo se njëra shkakton tjetrën. Në një intervistë për Earth.com, autori kryesor i studimit, Joshua Stott, profesor në Departamentin e Psikologjisë dhe Shkencave të Gjuhës në University College London, tha se mjekët duhet t’i marrin seriozisht të gjitha shkaqet e mundshme. “Mjekët duhet të jenë të vetëdijshëm se ADHD-ja lidhet me një rrezik më të lartë të vdekshmërisë përmes një sërë faktorësh, përfshirë vdekjet aksidentale, vetëvrasjet dhe shkaqet që ka të ngjarë të lidhen me probleme shëndetësore bashkëshoqëruese”, tha Stott. Vdekshmëria u rrit nga të gjitha shkaqet Ekipi hulumtues shqyrtoi gjashtë baza të dhënash shkencore dhe identifikoi 19 studime të publikuara gjatë periudhës 2012–2025. Secili prej tyre ndoqi persona me ADHD dhe persona pa këtë çrregullim, disa prej tyre për më shumë se 20 vjet. Studimet u kryen në Shtetet e Bashkuara, Kanada, Suedi, Tajvan, Mbretërinë e Bashkuar, Finlandë dhe Danimarkë. Rreth një e treta e pjesëmarrësve ishin gra. Dymbëdhjetë prej studimeve raportuan të dhëna që mund të kombinoheshin. Në këtë grup të dhënash, norma e vdekjeve nga vetëvrasja ishte 90% më e lartë te personat me ADHD. Norma e vdekjeve nga dëmtimet, qofshin ato të qëllimshme apo aksidentale, ishte 55% më e lartë. Ndërsa norma e vdekjeve nga shkaqe natyrore ishte 27% më e lartë. Madhësia e këtij ndryshimi ndryshonte ndjeshëm nga një studim në tjetrin. Megjithatë, drejtimi i rezultateve ishte i njëjtë. Çdo studim evidentoi më shumë vdekje në grupin e personave me ADHD. Autorët e interpretuan këtë si një mospajtim lidhur me madhësinë e rrezikut, dhe jo me ekzistencën e tij. Pse ADHD-ja mund të shkurtojë jetëgjatësinë Autorët identifikojnë disa faktorë të mundshëm. Ndryshimet në kontrollin e impulseve, rregullimin emocional dhe prirjen për të ndërmarrë rreziqe mund të rrisin mundësinë e dëmtimeve. ADHD-ja shpesh shoqërohet me depresionin dhe çrregullime të tjera të shëndetit mendor, të cilat rrisin rrezikun e vetëvrasjes. Studimet e mëparshme e kanë lidhur ADHD-në edhe me aksidente të rënda në trafik. Vdekjet nga sëmundjet kanë shpjegimet e tyre. Personat me ADHD kanë norma më të larta të sëmundjeve të zemrës dhe çrregullimeve metabolike. Ata pinë më shumë duhan, kanë më shpesh çrregullime të gjumit dhe mund të hasin më shumë vështirësi në ndjekjen e planeve të trajtimit dhe respektimin e takimeve mjekësore. Autorët vënë në dukje gjithashtu se personat me ADHD përballen më shpesh me përjashtimin shoqëror, disavantazhet dhe stigmatizimin. Sipas tyre, përdorimi i substancave mund të jetë një reagim ndaj mjediseve që ofrojnë pak mbështetje. Stott theksoi se vetë kjo gjendje nuk duhet të çojë domosdoshmërisht në shkurtimin e jetës. “ADHD-ja nuk është, përkufizimisht, një gjendje që kufizon jetëgjatësinë, pasi mbështetja dhe trajtimi i duhur mund t’i ndihmojnë personat me ADHD të jetojnë një jetë të gjatë dhe të shëndetshme”, tha ai. Trajtimi me medikamente u lidh me më pak vdekje Tri prej studimeve, të kryera në Tajvan, Kebek dhe Suedi, krahasuan personat me ADHD që merrnin medikamente për këtë çrregullim me ata që nuk merrnin trajtim medikamentoz. Kur rezultatet u analizuan së bashku, grupi që merrte medikamente kishte një normë vdekshmërie nga të gjitha shkaqet 25% më të ulët. Autorët rekomandojnë kujdes në interpretimin e kësaj shifre. Personat që marrin receta mjekësore mund të ndryshojnë nga ata që nuk marrin trajtim për sa i përket ashpërsisë së ADHD-së, mundësisë për të pasur qasje në shërbimet shëndetësore dhe pranisë së problemeve të tjera shëndetësore. Tri studime nuk mjaftojnë për t'i sqaruar këto dallime. Në studim theksohet se ky rezultat nuk duhet të interpretohet si provë se medikamentet për ADHD-në mbrojnë nga vdekja. I pyetur nga Earth.com se çfarë e kishte habitur më shumë, Stott përmendi rolin e mundshëm të medikamenteve. Ekipi nuk e di nëse ky rezultat tregon një lidhje shkakësore, tha ai për Earth.com. Megjithatë, disa rreziqe, si vdekjet aksidentale, mund të lidhen me tipare të tilla si impulsiviteti, të cilat mund të përmirësohen përmes trajtimit medikamentoz. “Gjetjet tona ofrojnë prova paraprake që sugjerojnë se medikamentet mund të luajnë një rol të rëndësishëm në mbështetjen e shëndetit të personave me ADHD”, tha autorja e parë e studimit, Lucy Corrigan, nga University of Liverpool. Megjithatë, ajo paralajmëroi se këto rezultate bazohen në një numër të vogël studimesh dhe, për këtë arsye, janë paraprake. Nevojiten kërkime të mëtejshme për të sqaruar këtë lidhje. Çfarë nuk mund të tregojë ky shqyrtim Shtatë nga 19 studimet nuk mundën të përfshiheshin në analizën e përbashkët. Ato i raportonin rezultatet në mënyra të ndryshme ose matnin tregues, si vdekjet nga COVID-19, për të cilat nuk kishte të dhëna të krahasueshme në studimet e tjera. Shumica e studimeve përfshinin më shumë burra sesa gra, gjë që mund të fshehë rreziqe specifike për gratë, të cilat diagnostikohen më rrallë me ADHD. Studimet gjithashtu merrnin parasysh faktorë të ndryshëm gjatë analizave, ndaj shifrat e përbashkëta përfaqësojnë mesatare të nxjerra nga popullata shumë të ndryshme. Një shqyrtim i mëparshëm mbi ADHD-në dhe vdekshmërinë nuk kishte gjetur një rritje të qartë të vdekjeve nga shkaqe natyrore. Ky studim, përkundrazi, evidentoi një rritje të tillë, të cilën autorët ia atribuojnë studimeve më të reja dhe ndryshimeve në përzgjedhjen e studimeve të përfshira. Ky shqyrtim mbështetet në një gjetje të mëparshme të të njëjtit grup studiuesish, sipas së cilës të rriturit e diagnostikuar me ADHD kanë një jetëgjatësi më të shkurtër. Autorët vënë në dukje gjithashtu se autizmi, i cili shpesh shfaqet së bashku me ADHD-në, mund të shpjegojë një pjesë të këtij rreziku. Sqarimi i debatit mbi trajtimin me medikamente Pyetja kryesore që mbetet pa përgjigje është nëse trajtimi e ul vërtet normën e vdekshmërisë apo nëse personat që trajtohen kanë qenë thjesht më të shëndetshëm që në fillim. I pyetur se çfarë do të nevojitej për t'iu përgjigjur kësaj pyetjeje, Stott tha se zgjidhja ideale do të ishte një studim i randomizuar, me ndjekje afatgjatë të pjesëmarrësve. Sipas tij, studime të tilla janë të kushtueshme dhe të vështira për t'u realizuar gjatë periudhave të gjata kohore. Autorët bëjnë thirrje për studime që përfshijnë gratë, grupet racore dhe etnike të margjinalizuara, si dhe personat që kanë përjetuar keqtrajtim gjatë fëmijërisë, me qëllim identifikimin e grupeve që përballen me rrezikun më të lartë. Për momentin, Stott theksoi se vdekjet lidhen me disa faktorë të ndryshëm dhe se, për këtë arsye, edhe mbështetja duhet të përqendrohet në disa fusha. “Besoj se është e rëndësishme të theksohet se te personat me ADHD, rreziku i vdekshmërisë ishte i dukshëm nëpërmjet një sërë faktorësh. Për këtë arsye, ka të ngjarë të nevojitet mbështetje në disa fusha për ta ulur këtë rrezik”, tha ai./Earth.com