Modelet e vërejtura në gjak ofrojnë të dhëna të reja për të kuptuar pse ushqimet ultra të përpunuara lidhen me sëmundjet e zemrës, përtej përmbajtjes së tyre në sheqer, kripë dhe yndyra të ngopura. Sheqeri, kripa dhe yndyrat e ngopura mund të duken si shpjegimi kryesor përse shumë ushqime ultra të përpunuara lidhen me sëmundjet e zemrës.Lexo edhe:Planet e posaçme për të parandaluar rrëzimet te të moshuarit nuk japin rezultat më të mirë se këshillat e thjeshta Por një studim i fundit sugjeron se kjo lidhje mund të përfshijë më shumë sesa këta përbërës të njohur. Hulumtimi ndoqi për shumë vite në kohë punonjës të administratës publike britanike. Një model i caktuar në gjakun e tyre ofroi një të dhënë më të fortë, duke shpjeguar rreth gjysmën e lidhjes midis ushqimeve ultra të përpunuara dhe sëmundjeve kardiovaskulare. Ky zbulim ngre një mundësi tjetër: mënyra se si prodhohet një ushqim mund të ketë rëndësi, krahas përbërësve që përdoren në të. Megjithatë, për momentin kjo mbetet një mundësi dhe jo një shkak i provuar. Përtej asaj që tregon etiketa ushqimore Eunice Wang kreu këtë hulumtim gjatë studimeve për doktoraturë në University College London, në bashkëpunim me kolegë nga UCL dhe Imperial College London. “Ne e dimë se ekziston një lidhje midis ushqimeve ultra të përpunuara dhe sëmundjeve, por ende nuk është e qartë se çfarë e shkakton këtë lidhje nëse ajo vjen si pasojë e niveleve më të larta të sheqerit, kripës dhe yndyrave të ngopura, si dhe përmbajtjes së lartë kalorike, apo nëse rreziqet lidhen edhe me vetë procesin e përpunimit të ushqimit”, tha Wang. Ekipi ndoqi gjendjen shëndetësore të pjesëmarrësve, në vend që t'u caktonte atyre dieta të ndryshme. Kjo do të thotë se studiuesit mund të identifikonin lidhje, por nuk mund të provonin se përpunimi i ushqimit shkaktoi sëmundjet e pjesëmarrësve. “Gjetjet tona sugjerojnë se vetë procesi i përpunimit mund të luajë një rol, megjithëse nevojiten më shumë kërkime për ta mbështetur këtë përfundim”, tha Wang. Të dhëna ushqimore të mbledhura ndër vite Pjesëmarrësit nuk ishin persona të rekrutuar për një eksperiment të ri ushqimor. Ata ishin 6.010 anëtarë të studimit Whitehall II, i cili nisi në vitin 1985 me punonjës të administratës publike që punonin në zyrat qeveritare në Londër. Nga fundi i viteve 1990, kur dhanë mostrat e gjakut të përdorura në këtë studim, asnjëri prej tyre nuk vuante nga sëmundjet e zemrës apo diabeti. Gjatë asaj dekade, ata kishin plotësuar dy herë pyetësorë që përfshinin 127 lloje ushqimesh. Dy studiues shqyrtuan listën dhe përdorën një sistem të quajtur Nova për të përcaktuar kategorinë ku bënte pjesë secili ushqim. Sistemi Nova i klasifikon ushqimet sipas shkallës së përpunimit. Që një produkt të konsiderohet ultra i përpunuar, ai duhet të përbëhet kryesisht nga substanca të nxjerra nga ushqimet dhe të kombinuara me aditivë. Në të mbetet pak ose aspak nga ushqimi i plotë origjinal. Në anën tjetër janë ushqimet minimalisht të përpunuara: frutat dhe perimet, drithërat e plota dhe bishtajoret, peshku dhe mishi. Në këtë kategori përfshihen gjithashtu uji, çaji dhe kafeja pa sheqer. Matja e më shumë se vetëm kalorive Për këtë studim, ekipi llogariti sasinë e ushqimeve dhe pijeve sipas peshës. Kaloritë nuk u përdorën si njësi matëse. Kjo u mundësoi studiuesve të përfshinin edhe pijet që nuk përmbajnë kalori. Sipas kësaj metode, rreth 18% e ushqimeve dhe pijeve që konsumonte një person mesatar çdo ditë ishin ultra të përpunuara. Përqindja e ushqimeve minimalisht të përpunuara ishte shumë më e lartë, rreth 62%. Më pas u analizuan mostrat e gjakut. Ekipi shqyrtoi 233 tregues, nga sheqernat dhe aminoacidet deri te yndyrat dhe grimcat që i transportojnë ato. Nga këta tregues, studiuesit përzgjodhën 34 që lidheshin ngushtë me dietat e pasura me ushqime ultra të përpunuara dhe 50 që lidheshin me dietat e pasura me ushqime minimalisht të përpunuara. Së bashku, këta tregues formuan dy modele të gjakut, ose “gjurmë biologjike”. Secili pjesëmarrës mori dy rezultate që tregonin se sa përputheshin matjet e gjakut me secilin prej këtyre modeleve. Ndryshimet në yndyrat e gjakut Një nga ndryshimet kishte të bënte me yndyrat omega-3, përfshirë DHA-në. Nivelet e tyre në gjak ishin më të ulëta te personat që konsumonin më shumë ushqime ultra të përpunuara. Edhe grimcat HDL, të cilat transportojnë të ashtuquajturin kolesterol të mirë, ishin në nivele më të ulëta. Ndërkohë, grimcat e lidhura me depozitimin e yndyrave në arterie ishin më të shumta. Modeli ishte i ndryshëm te personat që konsumonin më shumë ushqime minimalisht të përpunuara. Në gjakun e tyre kishte më shumë yndyra omega-3 dhe yndyra të tjera të pangopura. Yndyrat e ngopura përbënin një përqindje më të vogël. Nga ushqimet e shqyrtuara, peshku spikati për lidhjen e tij me nivelet e omega-3. Ndër ushqimet ultra të përpunuara, mishi i përpunuar, ëmbëlsirat dhe vaktet e gatshme për konsum spikatën për lidhjet më të forta dhe më të qëndrueshme me tregues më pak të shëndetshëm në gjak. Ndjekja e gjendjes shëndetësore me kalimin e kohës Ekipi kishte në dispozicion edhe të dhëna shëndetësore të mbledhura gjatë shumë viteve. Gjatë një periudhe mesatare ndjekjeje prej 20 vjetësh, këto të dhëna evidentuan 1.094 raste të sëmundjeve kardiovaskulare, që përfshijnë sëmundjet e zemrës dhe të enëve të gjakut. Për diabetin e tipit 2, periudha mesatare e ndjekjes ishte rreth 18 vjet. Gjatë kësaj kohe u regjistruan 853 raste. Për të krahasuar dietat, studiuesit i ndanë pjesëmarrësit në tri grupe, sipas sasisë së ushqimeve ultra të përpunuara që konsumonin. Personat në grupin me konsumin më të lartë kishin një rrezik 23% më të lartë për sëmundje kardiovaskulare dhe 18% më të lartë për diabet, krahasuar me ata në grupin me konsumin më të ulët. Këto shifra morën parasysh moshën, duhanpirjen, aktivitetin fizik dhe peshën trupore, si dhe sasinë e sheqerit, kripës, yndyrave dhe fibrave në dietën e pjesëmarrësve. Krahasimi për ushqimet minimalisht të përpunuara tregoi rezultate në drejtimin e kundërt. Personat në grupin me konsumin më të lartë kishin një rrezik 18% më të ulët për sëmundje kardiovaskulare dhe 15% më të ulët për diabet, krahasuar me ata në grupin me konsumin më të ulët. Të dhëna që pyetësorët nuk arritën t'i evidentonin Rezultatet e analizave të gjakut lidheshin gjithashtu me shfaqjen e mëvonshme të sëmundjeve. Personat, gjaku i të cilëve përputhej më shumë me modelin e ushqimeve minimalisht të përpunuara, kishin një rrezik 40% më të ulët për diabet të tipit 2, krahasuar me ata, gjaku i të cilëve përputhej më pak me këtë model. Një përputhje më e madhe me modelin e ushqimeve ultra të përpunuara lidhej me një rrezik rreth 20% më të lartë për të dyja sëmundjet. Marrja parasysh e dietave të raportuara nga vetë pjesëmarrësit i dobësoi pak këto lidhje, por nuk i eliminoi ato. Kjo do të thotë se matjet e gjakut mund të zbulojnë hollësi që njerëzit nuk arrijnë t'i përfshijnë kur përshkruajnë ushqimet që konsumojnë. Çfarë e shpjegoi këtë lidhje? Ekipi vlerësoi se modeli i gjakut i lidhur me ushqimet ultra të përpunuara shpjegonte 51% të lidhjes midis kësaj diete dhe sëmundjeve kardiovaskulare, si dhe 43% të lidhjes me diabetin. Për modelin e ushqimeve minimalisht të përpunuara, këto shifra ishin përkatësisht 47% dhe 48%. Në këto përllogaritje, kripa dhe yndyrat e ngopura nuk shpjeguan asnjë pjesë të dallueshme të këtyre lidhjeve. Sheqeri nuk shpjegoi lidhjen e asnjërës prej dietave me sëmundjet kardiovaskulare, megjithëse përbënte rreth 27% të lidhjes midis ushqimeve ultra të përpunuara dhe diabetit. Modelet e gjakut lanë pa shpjeguar afërsisht gjysmën e këtyre lidhjeve. Autorët sugjeruan se rol mund të luajnë edhe bakteret e zorrëve, inflamacioni dhe ndryshimet në oreks ose në ndjesinë e ngopjes. Jo të gjitha ushqimet janë njësoj Përpunimi mund të ndryshojë strukturën fizike të një ushqimi dhe të krijojë përbërje të reja. Edhe aditivët dhe kimikatet që kalojnë nga ambalazhi në ushqim mund të kenë rëndësi, por studimi nuk përcaktoi rolin e tyre. Gjithashtu, jo të gjitha ushqimet ultra të përpunuara treguan të njëjtat lidhje. Pijet dhe mishrat ultra të përpunuar lidheshin me rrezik më të lartë për të dyja sëmundjet, ndërsa buka ultra e përpunuar lidhej me një rrezik më të ulët për diabet. Clare Llewellyn, autore e vjetër e studimit, punon në Departamentin e Shkencave të Sjelljes dhe Shëndetit në UCL. “Udhëzimet aktuale ushqimore në Mbretërinë e Bashkuar nuk e konsiderojnë vetë procesin e përpunimit si faktor rreziku, por rekomandojnë uljen e konsumit të ushqimeve që përmbajnë sasi të larta përbërësish si sheqeri, kripa dhe yndyrat e ngopura”, tha Llewellyn. Pyetje për studimet e ardhshme Llewellyn tha se këto gjetje mund të ndihmojnë në diskutimet nëse udhëzimet ushqimore duhet të marrin parasysh procesin e përpunimit, krahas vlerave ushqyese. Komiteti Këshillimor Shkencor për Ushqyerjen, një organ i pavarur këshillimor i qeverisë britanike, po shqyrton provat shkencore mbi ushqimet ultra të përpunuara dhe ndikimin e tyre në shëndet. Edhe ky studim ka disa kufizime. Pjesëmarrësve iu kërkua të kujtonin se çfarë kishin ngrënë, ndërsa pyetësorët nuk përfshinin të gjitha hollësitë e nevojshme për të klasifikuar ushqimet sipas shkallës së përpunimit. Gjithashtu, analizat e gjakut nuk mund të identifikonin aditivët, kimikatet që vijnë nga ambalazhet apo ndryshimet në bakteret e zorrëve. Një tjetër kufizim ishte fakti se të njëjtët pjesëmarrës siguruan të dhënat e përdorura si për krijimin e modeleve të gjakut, ashtu edhe për testimin e tyre. Një model që duket bindës në atë grup mund të jetë më pak i dobishëm kur zbatohet në një grup tjetër njerëzish. Përllogaritjet e përdorura për të shpjeguar pjesë të këtyre lidhjeve vareshin gjithashtu nga disa supozime që studimi nuk mundi t'i verifikonte. Shumica e pjesëmarrësve ishin burra të bardhë, punonjës të administratës publike, në moshë të mesme, dhe të dhënat e tyre ushqimore i përkisnin viteve 1990. Meqenëse ushqimet ultra të përpunuara janë bërë më të përhapura që atëherë, autorët sugjeruan se vlerësimet e tyre mund të nënvlerësojnë lidhjet që ekzistojnë sot. Studime të mëparshme kanë identifikuar modele të ngjashme në gjak. Edhe provat eksperimentale të ushqyerjes kanë evidentuar ndryshime në gjak dhe urinë midis dietave me dhe pa ushqime ultra të përpunuara. Ajo që mbetet ende e paqartë është arsyeja pse afërsisht gjysma e këtyre lidhjeve nuk u shpjeguan, si dhe nëse vetë procesi i përpunimit shkakton dëme në shëndet. Autorët kërkojnë që ky hulumtim të përsëritet në grupe më të larmishme njerëzish, duke përdorur metoda të tjera të analizimit të gjakut./Earth.com
