Një diagnozë e çrregullimit të hiperaktivitetit dhe deficitit të vëmendjes (ADHD) mund të sjellë nivele të reja mbështetjeje dhe “përshtatje të arsyeshme” në arsim dhe në vendin e punës, por kur bëhet fjalë për menaxhimin e marrëdhënieve, gjërat janë më të ndërlikuara. Në provime mund të të jepet kohë shtesë. Në një zyrë mund të gjendet një hapësirë e qetë. Por sa përshtatje duhet të pritet të bëjë partneri kur telefonatave nuk u përgjigjet askush, takimet fillojnë një orë me vonesë, shtëpia është rrëmujë dhe gjobat e papaguara të parkimit tejkalojnë koston e pushimeve vjetore?Lexo edhe:Franca tërheq nga tregu 7 milionë prezervativë në BE për shkak të rrezikut të infeksioneve dhe shtatzënive të padëshiruara Të gjitha çështjet e mësipërme janë të njohura për psikiatren konsulente, Dr. Sally Cubbin, dhe Gillian Johnson Shakespeare. Dr. Cubbin është specialiste e ADHD-së dhe anëtare themeluese e Rrjetit të ADHD-së te të Rriturit në Mbretërinë e Bashkuar, ndërsa Johnson Shakespeare është trajnere për ADHD-në, si dhe një autore dhe ilustruese e suksesshme dhe shumë produktive e librave për fëmijë, ish-mësuese dhe ish-patinatore konkurruese në patinazhin e shpejtësisë. Katër vjet më parë, në moshën 59-vjeçare, Johnson Shakespeare u diagnostikua gjithashtu me ADHD, gjë që e ndihmoi të kuptonte shumë aspekte të jetës së saj, si dhe të martesës së saj 26-vjeçare, si pikat e forta dhe gjërat që kishin bërë siç duhet, ashtu edhe sfidat me të cilat ishin përballur. (Ajo beson se vlerat e përbashkëta dhe sensi i humorit ishin ato që i ndihmuan ta kalonin gjithçka.) Tashmë të dyja janë bashkuar për të shkruar dhe ilustruar një udhëzues për përballimin e ADHD-së, i cili u drejtohet grave, megjithëse pjesa më e madhe e përmbajtjes, veçanërisht ajo që lidhet me marrëdhëniet, vlen edhe për burrat. ADHD-ja karakterizohet nga tri simptoma kryesore: pavëmendshmëria, hiperaktiviteti dhe impulsiviteti. Secila prej tyre mund të sabotojë një marrëdhënie në mënyra të shumta. “Te njerëzit me ADHD, shkalla e prishjes së marrëdhënieve është më e lartë; ka më shumë divorce, më shumë afera jashtëmartesore dhe më shumë tradhti seksuale”, thotë Dr. Cubbin. Atëherë, cilat janë problemet më të zakonshme dhe si mund t’ia dalin çiftet mbanë? Shpërthimet emocionale i bëjnë të gjithë të ecin sikur mbi gjemba “Simptomat emocionale nuk bëjnë pjesë në listën kryesore të kritereve të Manualit Diagnostik dhe Statistikor të Çrregullimeve Mendore, por problemet me rregullimin e emocioneve janë pothuajse universale te personat me ADHD”, thotë Dr. Cubbin. Një teori sugjeron se ADHD-ja mund të përfshijë një sistem limbik tepër aktiv, i cili është qendra emocionale e trurit. Një rol mund të luajë edhe fakti që shumë njerëz me ADHD e kanë kaluar gjithë jetën duke u qortuar, kritikuar dhe duke u bërë të ndihen të pavlerë. “Ky paqëndrueshmëri emocionale mund të jetë shumë dëmtuese nëse partneri ndihet sikur duhet të ecë mbi gjemba. Nëse partneri yt nuk e di se kur mund të zemërohesh apo të mërzitesh dhe nuk mund të ngrejë asnjë shqetësim për atë që po ndodh, sepse ti je kaq i ndjeshëm ndaj kritikave të perceptuara, atëherë fillon të grumbullohet pakënaqësia. Komunikimi dhe zgjidhja e konflikteve, të dyja thelbësore për çdo marrëdhënie të shëndetshme, mund të bëhen jashtëzakonisht të vështira”, thotë Dr. Cubbin. Çfarë ndihmon? “Është shumë e rëndësishme të marrësh kohën e nevojshme për të kuptuar vërtet se si ndikon kjo gjendje te ti”, thotë Dr. Cubbin. Pas vitesh të tëra duke fajësuar veten, mund të arrish të tregosh më shumë dhembshuri ndaj vetes, gjë që do të ndihmojë në përmirësimin e shëndetit tënd emocional. “Medikamentet për ADHD-në mund të përmirësojnë gjithashtu përqendrimin dhe vëmendjen, dhe për disa njerëz kjo ndihmon në aftësinë për të dëgjuar, duke e bërë komunikimin shumë më të lehtë.” Ka gjithashtu prova se terapia dialektike e sjelljes, një formë e strukturuar psikoterapie, mund t'i ndihmojë njerëzit me ADHD të menaxhojnë emocionet. “Edhe gjërat më të zakonshme dhe ndoshta më pak emocionuese janë jashtëzakonisht të rëndësishme”, shton Johnson Shakespeare. “Gjumi, përdorimi i alkoolit, ushqyerja dhe aktiviteti fizik bëjnë një ndryshim të madh në rregullimin e emocioneve dhe në gjendjen shpirtërore.” Partneri shndërrohet më shumë në prindin tënd “Vështirësitë me funksionet ekzekutive janë shumë të zakonshme te personat me ADHD dhe ndikojnë në planifikimin, organizimin, përcaktimin e përparësive dhe kujtesën e punës”, thotë Dr. Cubbin. “Mund të jesh i/e çrregullt, i/e paorganizuar, të mos e ndjesh kalimin e kohës dhe të jesh i/e pabesueshëm/me, sepse ke planifikuar dy angazhime në të njëjtën kohë ose kthehesh vonë nga puna, pasi je përhumbur në një detyrë. Ose ndoshta nuk ke bërë pazarin apo ke harruar të marrësh fëmijët. Nëse partneri yt merr përsipër rolin e personit që përpiqet t'i rregullojë të gjitha, të zbusë situatat dhe të vendosë gjithçka në rregull, kjo ndryshon ekuilibrin e marrëdhënies. Njëri bëhet kujdestari i tjetrit dhe kjo është dëmtuese. Mund të çojë në shumë pakënaqësi.” Çfarë ndihmon? Mos e konsidero kurrë diagnozën e ADHD-së si një “justifikim”, thotë Johnson Shakespeare. “Ajo mund të jetë një ‘shpjegim’ për arsyen pse gjërat ndodhin në një mënyrë të caktuar, por kjo nuk të përjashton nga përgjegjësia për të punuar me veten.” Përgjegjësia bie mbi ty. “Partneri yt mund të mos dëshirojë të të shoqërojë në rrugëtimin tënd me ADHD-në”, thotë ajo. “Mund të mos besojë te kjo gjendje ose mund të mos ketë hapësirën e nevojshme për t'u marrë me të. Burri im ende e quan ‘ACDC’! Ajo që ka vërtet rëndësi është që partneri yt të shohë se ti po i merr seriozisht problemet që po shkaktojnë vështirësi dhe se po përpiqesh t'i menaxhosh ato.” Përqendrohu te çështjet praktike të së përditshmes, në vend që të hartosh zgjidhje madhështore. “Nëse vonohesh gjithmonë kur takohesh me dikë, sepse nuk ke një ndjenjë të mirë orientimi dhe, për shkak të pavëmendshmërisë, humbet kthesën, si mund të parashikosh 30 minuta shtesë? A mund ta kontrollosh GPS-in përpara se të nisesh?” Organizoni një takim të përjavshëm, ose edhe të përditshëm, për t'u ulur së bashku dhe për të planifikuar gjërat paraprakisht. Shqyrtojeni kalendarin së bashku. “Shumë njerëz e shmangin këtë, por është thelbësore”, thotë Johnson Shakespeare. “Flisni për atë që është planifikuar dhe për atë që nevojitet, kush do të jetë ku dhe kush do të bëjë çfarë.” Shpenzimet impulsive shkaktojnë kaos në financa “Financat janë një burim i zakonshëm konfliktesh në çdo marrëdhënie dhe për dikë me ADHD, kjo ka edhe më shumë gjasa të ndodhë”, thotë Dr. Cubbin. “Njerëzit me ADHD mund të kenë vështirësi në kontrollimin e shpenzimeve kompulsive, bixhozit dhe blerjeve në orët e vona të natës, kur qëndrojnë duke shfletuar në internet, kërkojnë gjëra të reja për t'u emocionuar dhe blejnë gjëra që nuk u nevojiten. Nuk është e pazakontë që të përfshihen shumë në një interes të ri, si për shembull një hobi i kushtueshëm ose një plan ushqimor i shëndetshëm, dhe më pas të humbasin interesin, duke bërë që ushqimet të kalben në frigorifer ose pajisjet të mbeten të papërdorura. “ADHD-ja lidhet gjithashtu me më shumë dështime në arsim dhe në punë, prandaj do të ketë më shumë familje me të ardhura të ulëta”, vijon Dr. Cubbin. “Disa njerëz me ADHD arrijnë suksese të mëdha, por shumë të tjerë jo. Njerëzit flasin shpesh për të ashtuquajturën ‘taksë të ADHD-së’, sepse pavëmendshmëria dhe organizimi i dobët mund t'ju kushtojnë më shumë. Ka më shumë gjasa të marrësh një gjobë parkimi, pastaj të harrosh ta paguash ose të bësh sikur nuk ekziston, për të shmangur mendimin rreth saj, dhe gjoba dyfishohet. Për partnerin, e gjithë kjo është shumë e vështirë për t'u përballuar.” Çfarë ndihmon? “Është shumë e rëndësishme të bësh kontrolle të rregullta me partnerin, me një këshilltar financiar ose me një person tjetër të besuar, për faturat, buxhetin dhe gjendjen financiare. Kjo ndihmon në krijimin e një mekanizmi përgjegjshmërie”, thotë Johnson Shakespeare. “Mund të të nevojiten gjithashtu kontrolle të përditshme me veten, gjatë të cilave thjesht shikon gjendjen e llogarisë bankare dhe ku ndodhesh financiarisht.” “Heqja dorë nga kartat e kreditit është shpesh e dobishme”, thotë Dr. Cubbin. “Nëse ke vetëm karta debiti, pa një limit të madh mbitërheqjeje, atëherë nuk mund të bësh shpenzime të mëdha impulsive. Mund të jetë gjithashtu e dobishme të automatizosh pagesën e faturave.” Shkëndija shuhet në dhomën e gjumit “Njerëzit me ADHD përgjithësisht raportojnë kënaqësi më të ulët seksuale”, thotë Dr. Cubbin. Ka disa arsye për këtë. Njëra prej tyre është impulsiviteti. Dëshira për gjëra të reja dhe emocione mund të çojë në eksplorimin e përvojave të reja seksuale dhe t'i bëjë përjetimet më intensive, veçanërisht në fillim të një marrëdhënieje. Por, kur krijohen familjariteti dhe rutina, vëmendja mund të shpërqendrohet dhe dëshira seksuale mund të bjerë ndjeshëm. “Me kalimin e moshës dhe krijimin e zakoneve, ndikojnë edhe faktorë të tjerë”, thotë Johnson Shakespeare. “Gjithçka fillon gjatë ditës. Nëse duhet të rregullosh vazhdimisht rrëmujën që lë dikush tjetër dhe të sillesh si prind ndaj tij, atëherë është shumë e vështirë që më pas të shkosh në shtrat dhe të kalosh një kohë të këndshme.” Gjumi ndikon gjithashtu në jetën seksuale. “Nëse njëri prej jush shkon në shtrat shumë vonë, nëse keni orare të ndryshme gjumi ose nëse njëri ka gjumë të shqetësuar, gjë që është shumë e zakonshme te personat me ADHD, atëherë mund të mos keni energjinë ose dëshirën e nevojshme.” Çfarë ndihmon? Nuk ka “zgjidhje të lehta”, por hapi i parë është të punoni së bashku për të përmirësuar jetën e përditshme. “ADHD-ja e pamenaxhuar nuk është ‘seksi’”, thotë Dr. Cubbin. Disa studime mbi ADHD-në kanë zbuluar se çiftet ku gruaja ndien se partneri i saj po bën përpjekje për ta menaxhuar në mënyrë aktive ADHD-në e vet, kryejnë marrëdhënie seksuale dukshëm më shpesh se mesatarja. “Nëse po e merr seriozisht menaxhimin e ADHD-së tënde dhe po kupton se si ajo ndikon te të dy, atëherë kjo do të ketë një ndikim të madh në mënyrën se si shkoni me njëri-tjetrin dhe në atë se sa tërheqës seksualisht ndiheni.” Jepini përparësi gjumit, edhe nëse kjo do të thotë të flini në dhoma të ndara, siç bëjnë Johnson Shakespeare dhe partneri i saj. “Njerëzit që flenë veçmas shpesh duket se kanë marrëdhënie më të mira, sepse kanë fjetur mirë”, thotë Dr. Cubbin. “Ata janë më pak të lodhur dhe kanë energjinë për t'u argëtuar dhe për të bërë seks.” Bisedat e zakonshme shndërrohen në një fushë të minuar sociale “Integrimi në rrethin e familjes dhe të miqve është pjesë e një marrëdhënieje të mirë”, thotë Dr. Cubbin. “Do të dëshirosh që partneri yt të jetë pranë teje në festat familjare, ditëlindje dhe Krishtlindje. Nëse miqtë dhe familjarët e tu nuk e pëlqejnë partnerin, atëherë e gjithë kjo mund të jetë shumë e vështirë për t'u menaxhuar dhe mund të shkaktojë lloj-lloj tensionesh dhe pakënaqësish. “Njerëzit me ADHD shpesh nuk janë shumë të aftë në bisedat e zakonshme. Hapësira e tyre më e shkurtër e vëmendjes do të thotë se ka më shumë gjasa të mërziten, të shpërqendrohen, të humbasin fillin e bisedës dhe të duken sikur nuk janë të interesuar. Ata interesohen për atë që u intereson dhe e kanë më të vështirë të tregohen të sjellshëm dhe të përfshihen në biseda me njerëzit. Edhe impulsiviteti mund të bëhet pengesë, pasi mund të flasin më shumë seç duhet, të ndajnë tepër shumë informacione personale, të thonë diçka të papërshtatshme ose të dalin nga tema e bisedës.” Çfarë ndihmon? “Medikamentet për ADHD-në mund të të ndihmojnë të përqendrohesh dhe mund të ndihmojnë edhe në kontrollimin e impulsivitetit”, thotë Dr. Cubbin. “Është gjithashtu e dobishme të kuptosh kufizimet e tua dhe të flasësh hapur me partnerin, në mënyrë që të vendosni objektiva realiste dhe të gjeni kompromise.” Kjo mund të nënkuptojë një përfshirje më të kufizuar dhe jo të vazhdueshme në shoqërinë e miqve ose të familjarëve të partnerit, një marrëveshje për t'i mbajtur vizitat më të shkurtra ose pjesëmarrjen në aktivitete të përbashkëta që duken më pak të vështira për t'u përballuar sesa një fundjavë e tërë apo një aktivitet i gjatë që zgjat për shumë orë./TheTelegraph
