Tre vende të Ballkanit Perëndimor po përballen me një problem që Brukseli nuk e zgjidh dot vetëm me raportet e progresit. Kroacia kërkon nga Mali i Zi zgjidhjen e çështjeve të luftës dhe kufijve, Bullgaria mban të bllokuar Maqedoninë e Veriut për ndryshimet kushtetuese, ndërsa Greqia e lidh mbështetjen për Shqipërinë me të drejtat e minoritetit grek… Bashkimi Europian u kërkon vendeve të Ballkanit Perëndimor reforma në drejtësi, luftë kundër korrupsionit, funksionim të institucioneve dhe përafrim të legjislacionit me standardet europiane. Por përvoja e Malit të Zi, Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë tregon se plotësimi i këtyre kushteve nuk garanton përfundimin e negociatave.
Problemi qëndron te marrëdhëniet me fqinjët që janë tashmë anëtarë të Bashkimit Europian. Kroacia, Bullgaria dhe Greqia kanë mundësi të ndikojnë drejtpërdrejt në procesin e anëtarësimit, duke kërkuar zgjidhjen e mosmarrëveshjeve që, në disa raste, datojnë prej dekadash. Këtu nis edhe kontradikta e procesit të zgjerimit.
Komisioni Europian vlerëson përparimin teknik dhe institucional të kandidatëve, ndërsa qeveritë e vendeve anëtare marrin vendimet politike. Një vend kandidat mund të përmbushë detyrimet e negociatave, por sërish të përballet me kundërshtimin e një shteti fqinj. Dhe pikërisht kjo po ndodh në tri marrëdhënie të ndryshme të Ballkanit.
Kroacia i nxjerr Malit të Zi faturën e luftës së Jugosllavisë
Mali i Zi ka avancuar në negociatat për anëtarësimin në BE dhe synon t'i përfjë ato deri në fund të vitit 2026. Më 6 nëntor, Podgorica mbylli përkohësisht edhe dy kapituj të tjerë, duke e çuar në 23 numrin e kapitujve të mbyllur nga 33 gjithsej.
Por pikërisht në këtë fazë, kryeministri kroat Andrej Plenkoviç ka paralajmëruar se Mali i Zi nuk mund ta përfjë procesin pa zgjidhur më parë mosmarrëveshjet me Zagrebin.
Qeveria kroate ka paraqitur tetë kërkesa ndaj Podgoricës, nga të cilat, sipas raportimeve, dy kanë marrë zgjidhje. Pjesa tjetër lidhet kryesisht me krimet e luftës, pronat e shtetasve kroatë, kufijtë dhe trashëgiminë e shpërbërjes së Jugosllavisë, shkruan IBNA.
Në qendër të konfliktit qëndron kampi i Morinjit, ku gjatë viteve 1991-1992 u mbajtën qindra kroatë. Zagrebi kërkon kompensimin e viktimave, zbardhjen e fatit të personave të zhdukur dhe ndjekjen penale të përgjegjësve për krimet e luftës.
Kroacia kërkon gjithashtu ruajtjen e pllakës përkujtimore në ish-kampin e Morinjit dhe ndryshimin e emrit të një pishine publike në Kotor, që mban emrin e Zoran Gopçeviçit, të cilin pala kroate e lidh me kampin.
Një tjetër mosmarrëveshje ka të bëjë me pronat e familjeve kroate në zonën e Tivatit dhe Gjirin e Kotorrit. Por çështja më e rëndësishme politikisht lidhet me kufirin. Zagrebi kërkon që Mali i Zi të pranojë parimet e Komisionit Badinter, sipas të cilave kufijtë administrativë të ish-republikave jugosllave shërbyen si bazë për kufijtë ndërkombëtarë pas shpërbërjes së federatës.
Plenkoviç ka paralajmëruar se refuzimi i propozimit kroat për kufirin tokësor do të krijonte një pengesë serioze për përfundimin e negociatave. Në listën e mosmarrëveshjeve është edhe anija shkollore ushtarake Jadran, pronësinë e së cilës e pretendojnë të dyja vendet. Kroacia po përdor kështu fazën përfundimtare të negociatave për të kërkuar zgjidhjen e çështjeve që nuk janë mbyllur që nga shpërbërja e Jugosllavisë. Për Zagrebin, anëtarësimi i Malit të Zi në BE do të ndryshonte raportin e forcave në negociatat dypalëshe. Sot Kroacia mund të kushtëzojë vendime të rëndësishme të zgjerimit. Pas anëtarësimit, Podgorica do të kishte të drejtat institucionale të një shteti anëtar. Kjo shpjegon edhe rëndësinë që qeveria e Plenkoviçit u jep këtyre kërkesave pikërisht tani.
Maqedonia e Veriut ndryshoi emrin për Greqinë, por mbeti peng i Bullgarisë
Nëse Mali i Zi po përballet me kërkesat kroate në fund të negociatave, Maqedonia e Veriut ka përjetuar prej vitesh pasojat e mosmarrëveshjeve me fqinjët. Në vitin 2018, Shkupi nënshkroi Marrëveshjen e Prespës me Athinën, duke pranuar ndryshimin e emrit të shtetit nga Republika e Maqedonisë në Republika e Maqedonisë së Veriut.
Marrëveshja i hapi rrugën anëtarësimit në NATO në vitin 2020 dhe hoqi kundërshtimin shumëvjeçar të Greqisë. Por pas zgjidhjes së konfliktit me Athinën, Maqedonia e Veriut u përball me një pengesë tjetër, këtë herë nga Bullgaria.
Sofja ka ngritur pretendime që lidhen me historinë e përbashkët, gjuhën, identitetin kombëtar dhe zbatimin e marrëveshjeve dypalëshe. Kërkesa kryesore që pengon përparimin e negociatave është përfshirja e komunitetit bullgar në Kushtetutën e Maqedonisë së Veriut. Këtë detyrim e përfshiu edhe kompromisi i ndërmjetësuar nga Bashkimi Europian në vitin 2022. Por Shkupi nuk ka arritur të sigurojë mbështetjen e nevojshme politike për ndryshimet kushtetuese.
Qeveria dhe një pjesë e konsiderueshme e politikës maqedonase kundërshtojnë miratimin e tyre pa garanci se Bullgaria nuk do të paraqesë kërkesa të tjera. Raporti i Komisionit Europian për vitin 2026 konstaton se ndryshimet kushtetuese nuk janë miratuar. Në këtë rast, pengesa nuk lidhet vetëm me përmbushjen e standardeve të BE-së. Ajo prek drejtpërdrejt debatin për identitetin kombëtar dhe interpretimin e historisë.
Maqedonia e Veriut e ka ndryshuar një herë Kushtetutën dhe emrin e shtetit për të zgjidhur mosmarrëveshjen me Greqinë. Tani përballet me kërkesën për një tjetër ndryshim kushtetues, këtë herë në kuadër të marrëveshjes me Bullgarinë.
Për Shkupin, përvoja me dy fqinjët ngre një pyetje konkrete: a mjafton përmbushja e një kompromisi për të garantuar se negociatat do të vazhdojnë pa kushte të tjera dypalëshe? Deri tani, marrëdhëniet me Sofjen nuk kanë prodhuar një përgjigje që të zhbllokojë procesin.
Shqipëria përballë Greqisë, të drejtat e minoritetit dhe pronat në qendër të negociatave
Shqipëria ndodhet në një fazë tjetër të procesit. Tirana ka hapur të 33 kapitujt e negociatave dhe ka mbyllur përkohësisht katër prej tyre. Objektivi i qeverisë shqiptare është përfundimi i negociatave deri në fund të vitit 2027, një afat që Komisioni Europian e konsideron të arritshëm nëse vendi vijon reformat.
Më 13 tetor 2026, Shqipëria mbylli përkohësisht kapitullin 20, që lidhet me sipërmarrjen dhe politikën industriale. Më parë kishte mbyllur kapitujt për shkencën, arsimin dhe marrëdhëniet me jashtë.
Por përtej përparimit në Bruksel, Tirana ka një çështje që nuk mund ta anashkalojë: marrëdhëniet me Greqinë. Athina e mbështet anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Europian, por e ka lidhur qëndrimin e saj me respektimin e të drejtave të minoritetit grek, veçanërisht me pronat, identitetin dhe përfaqësimin politik.
Rasti i Fredi Belerit në Himarë e vendosi këtë çështje në qendër të marrëdhënieve mes dy qeverive. Arrestimi, procesi gjyqësor dhe pamundësia e tij për të ushtruar mandatin e kryetarit të bashkisë krijuan një konflikt diplomatik që Athina e lidhi me shtetin e së drejtës dhe respektimin e të drejtave politike.
Në qershor 2026, ministri i Jashtëm grek, Giorgos Gerapetritis, e lidhi përsëri përparimin e Shqipërisë drejt BE-së me respektimin e plotë të të drejtave pronësore të minoritetit grek. Një qëndrim të ngjashëm shprehu edhe kryetari i Parlamentit grek, Nikitas Kaklamanis, gjatë takimit me homologun shqiptar, Niko Peleshi.
Këto deklarata tregojnë se Athina nuk e konsideron çështjen e minoritetit thjesht një problem të marrëdhënieve dypalëshe. Greqia kërkon që Shqipëria të zbatojë detyrimet që burojnë nga standardet europiane për të drejtat themelore, pronën dhe funksionimin e institucioneve.
Ndryshe nga Bullgaria me Maqedoninë e Veriut, Greqia nuk ka vendosur një bllokadë të përgjithshme ndaj negociatave shqiptare. Megjithatë, ky dallim nuk e përjashton mundësinë që Athina të përdorë mekanizmin e konsensusit në fazat e ardhshme të negociatave.
Për Shqipërinë, problemi nuk kufizohet vetëm te minoriteti grek.
Dy vendet ende nuk kanë zgjidhur përfundimisht përcaktimin e zonave detare, megjithëse kanë shprehur vullnetin politik për ta dërguar mosmarrëveshjen në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë në Hagë.
Në marrëdhëniet dypalëshe vazhdojnë të përmenden edhe ligji grek i luftës dhe çështja çame, për të cilën Athina nuk pranon ekzistencën e një mosmarrëveshjeje dypalëshe.
Këto çështje nuk janë kushte formale të negociatave të Shqipërisë me Bashkimin Europian. Por ato ndikojnë në marrëdhëniet politike mes Tiranës dhe Athinës.
Dallimi është i rëndësishëm. Greqia mund të kërkojë respektimin e të drejtave të minoritetit në përputhje me standardet europiane, por kjo nuk do të thotë se çdo mosmarrëveshje historike mes dy vendeve përbën automatikisht kusht për anëtarësimin.
Pikërisht këtu qeveria shqiptare duhet të ndajë detyrimet që ka marrë ndaj BE-së nga kërkesat që mund të dalin në marrëdhëniet dypalëshe.
Pse një vend i vetëm mund të bllokojë negociatat me BE-në?
Rastet e Kroacisë, Bullgarisë dhe Greqisë tregojnë një problem të vetë mekanizmit të zgjerimit.
Komisioni Europian vlerëson nëse një vend kandidat ka përmbushur kushtet për hapjen ose mbylljen e kapitujve. Por vendimet përkatëse kërkojnë miratimin e shteteve anëtare.
Kjo do të thotë se një raport pozitiv i Komisionit nuk e detyron një qeveri europiane të japë pëlqimin e saj. Kroacia mund të kërkojë zgjidhjen e mosmarrëveshjeve me Malin e Zi. Bullgaria mund të kushtëzojë përparimin e Maqedonisë së Veriut me ndryshimet kushtetuese. Greqia mund të kërkojë garanci për të drejtat e minoritetit grek në Shqipëri.
Por këto tri raste nuk kanë të njëjtën bazë juridike dhe politike. Kërkesa për ndryshimet kushtetuese në Maqedoninë e Veriut është përfshirë në kompromisin europian të vitit 2022. Çështjet e të drejtave të minoriteteve në Shqipëri lidhen me standardet e BE-së për të drejtat themelore. Ndërsa një pjesë e kërkesave kroate ndaj Malit të Zi burojnë nga mosmarrëveshje dypalëshe për luftën, pronat dhe kufijtë.
Megjithatë, mekanizmi i vendimmarrjes u jep shteteve anëtare mundësinë të ndikojnë në proces edhe për çështje që nuk përbëjnë kritere të drejtpërdrejta të legjislacionit europian. Kjo krijon një raport të pabarabartë mes kandidatëve dhe vendeve anëtare.
Mali i Zi nuk mund ta kushtëzojë Kroacinë në të njëjtën mënyrë. Maqedonia e Veriut nuk ka instrument institucional për ta detyruar Bullgarinë të pranojë përparimin e saj. Shqipëria nuk mund ta shmangë qëndrimin e Greqisë në vendimet që kërkojnë konsensus.
Në këtë mënyrë, mosmarrëveshjet që kanë mbetur të pazgjidhura për vite apo dekada marrin një rëndësi të re në momentin kur një vend kandidat afrohet me përfundimin e negociatave.
Brukseli kërkon zgjerimin, por nuk mund të anashkalojë vetot kombëtare
Bashkimi Europian e ka vendosur zgjerimin në Ballkanin Perëndimor në kuadër të strategjisë së tij të sigurisë dhe ndikimit gjeopolitik.
Por ndërsa Komisioni Europian kërkon përshpejtimin e procesit, shtetet anëtare ruajnë kompetencat për vendimet përfundimtare.
Në raportin e zgjerimit të nëntorit 2026, Komisioni evidentoi përparimin e Malit të Zi dhe Shqipërisë, ndërsa për Maqedoninë e Veriut konstatoi se mungesa e ndryshimeve kushtetuese vazhdon të pengojë procesin.
Këto vlerësime tregojnë se tri vendet kanë probleme të ndryshme.
Mali i Zi duhet të përfjë kapitujt e mbetur dhe të trajtojë mosmarrëveshjet me Kroacinë. Maqedonia e Veriut duhet të gjejë shumicën politike për ndryshimet kushtetuese. Shqipëria duhet të vazhdojë reformat dhe të përmbushë detyrimet për të drejtat themelore, përfshirë ato që lidhen me minoritetin grek.
Por edhe përfundimi i negociatave nuk sjell automatikisht anëtarësimin.
Pas kësaj faze, vendi kandidat dhe Bashkimi Europian duhet të finalizojnë traktatin e anëtarësimit, ndërsa institucionet përkatëse dhe shtetet anëtare duhet të kryejnë procedurat e miratimit dhe ratifikimit. Kjo u jep qeverive kombëtare një tjetër rol vendimtar.
Problemi për Brukselin është se procesi i zgjerimit mbështetet në dy parime që mund të bien në konflikt me njëri-tjetrin: vlerësimin e kandidatëve sipas rezultateve të reformave dhe të drejtën e çdo shteti anëtar për të mbrojtur interesat e veta në vendimmarrje.
Bashkimi Europian kërkon që vendet kandidate të zgjidhin mosmarrëveshjet me fqinjët përpara anëtarësimit. Por nëse një qeveri anëtare paraqet kushte të reja pasi kandidati ka përmbushur detyrimet e dakordësuara, procesi humbet parashikueshmërinë.
Për Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë, kjo nuk është më vetëm një çështje teorike. Podgorica po përballet me kërkesat e Zagrebit në prag të përfundimit të negociatave. Shkupi vazhdon të presë zgjidhjen e konfliktit me Sofjen. Tirana po avancon me kapitujt, por duhet të llogarisë edhe qëndrimin e Athinës për të drejtat e minoritetit grek.
Përfundimi i negociatave nuk do të varet vetëm nga raportet e Komisionit Europian, por do të kërkojë edhe marrëveshjen politike të qeverive që kanë tashmë vendin e tyre në tryezën e Bashkimit Europian. Dhe kjo është çështja që Brukseli duhet të zgjidhë nëse kërkon ta mbështesë zgjerimin te kriteret e anëtarësimit, pa lejuar që mosmarrëveshjet dypalëshe të kthehen në kushte të pakufizuara për kandidatët. /Pamfleti/ be shqiperia kushtet negociatat Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Politike Republika e Oligarkëve: Si po ndërtohet një rend i ri botëror 14 Nëntor 2026, 11:1611:16Politike Edi Rama shkarkon Erion Veliajn nga drejtimi politik i Tiranës, ndryshojnë drejtuesit e PS-së edhe në qarqe 14 Nëntor 2026, 11:0511:05Politike Mbledhja 'top sekret' në Gjirin e Lalzit, socialistët fikin celularët 14 Nëntor 2026, 10:4610:46Politike Asambleja e PS, protestuesit i bëjnë pritë Ramës në Manëz; qëllohet me vezë eskorta e Kryeministrit (Video) 14 Nëntor 2026, 10:4410:44Politike Tabaku ngre alarmin për pastrimin e parave: Kapitali kriminal dëmton bizneset dhe vështirëson blerjen e banesave 14 Nëntor 2026, 10:4410:44Politike Rama mbyll dyert e Asamblesë, mesazh "sekret" për anëtarët; Veliaj i hap frontin e mosbesimit 14 Nëntor 2026, 10:2510:25Politike

