Lajme Zone
Frutat dhe perimet kanë humbur deri në 50% të vlerave ushqyese që nga vitet ’60, ja si t’i riktheni përfitimet për shëndetin
PolitikëSyri
Ky artikull është pjesë e një historie me 9 burime — Krahaso mbulimin →

Frutat dhe perimet kanë humbur deri në 50% të vlerave ushqyese që nga vitet ’60, ja si t’i riktheni përfitimet për shëndetin

Metodat moderne të bujqësisë kanë pakësuar lëndët ushqyese jetike, por disa mënyra të thjeshta ruajtjeje dhe gatimi mund t’ju ndihmojnë të përfitoni më shumë nga pesë racionet e rekomanduara ditore të frutave dhe perimeve.

Metodat moderne të bujqësisë kanë pakësuar lëndët ushqyese jetike, por disa mënyra të thjeshta ruajtjeje dhe gatimi mund t’ju ndihmojnë të përfitoni më shumë nga pesë racionet e rekomanduara ditore të frutave dhe perimeve. Qoftë duke shtuar boronica në qullin e tërshërës, qoftë duke gatuar brokoli në avull për ta shoqëruar me një fileto salmoni, shumë prej nesh përpiqen të arrijnë objektivin jo fort të lehtë të konsumimit të pesë racioneve fruta dhe perime në ditë. Në fund të fundit, na thuhet se konsumimi i kësaj sasie frutash dhe perimesh është çelësi për një zorrë të shëndetshme, për parandalimin e sëmundjeve dhe për marrjen e vitaminave dhe mineraleve jetike që i nevojiten organizmit tonë.Lexo edhe:ISHP: Malaria në Shqipëri, 12 raste të raportuara në pesë vite, të gjitha të importuara Megjithatë, sipas një studimi të ri, mund të jemi duke marrë më pak vlera ushqyese sesa mendojmë. Raporti i studiuesve të Deep Science Ventures zbuloi se nivelet e disa lëndëve ushqyese në disa fruta dhe perime kanë rënë deri në 50 për qind që nga vitet 1960, për shkak të përkeqësimit të cilësisë së tokës dhe kultivimit selektiv të bimëve për rendimente më të larta, në vend të vlerave ushqyese. Gjetjet sugjerojnë se sot duhet të konsumojmë dyfishin e sasisë së perimeve për të marrë të njëjtat nivele mineralesh, si kaliumi, magnezi dhe hekuri, që merrnim 60 vjet më parë. “Transporti dhe ruajtja mund të ndikojnë gjithashtu në nivelet e disa lëndëve ushqyese”, thotë doktoresha Emma Derbyshire, nutricioniste e certifikuar dhe themeluese e Nutritional Insight. “Megjithatë, frutat dhe perimet mbeten burime jashtëzakonisht të rëndësishme vitaminash, mineralesh dhe fibrash, ndaj mesazhi duhet të jetë që të konsumojmë një shumëllojshmëri të gjerë, jo thjesht sasi më të mëdha.” Lajmi i mirë është se ndryshimet e vogla në mënyrën se si i blini, përgatisni dhe gatuani frutat dhe perimet mund të ndihmojnë në ruajtjen, madje edhe në rritjen e përfitimeve të tyre ushqyese. Ja këshillat kryesore të ekspertëve tanë. Rimendoni çfarë vendosni në frigorifer Nëse keni zakon t’i fusni të gjitha frutat dhe perimet e blera gjatë javës drejtpërdrejt në sirtarin e poshtëm të frigoriferit, mund të jeni duke ua pakësuar vlerat ushqyese pa e kuptuar. Disa fruta dhe perime i ruajnë më mirë lëndët ushqyese kur mbahen mbi banakun e kuzhinës dhe madje mund të zhvillojnë më shumë prej tyre gjatë pjekjes, thotë doktoresha Derbyshire. Në fakt, kërpudhat përfitojnë jashtëzakonisht shumë nga një ekspozim i shkurtër në diell. Studimet tregojnë se ato prodhojnë qindra herë më shumë vitaminë D, e nevojshme për kocka, dhëmbë dhe muskuj të shëndetshëm, kur ekspozohen ndaj dritës së diellit në një temperaturë optimale prej 27°C, krahasuar me rastin kur mbahen në frigorifer. Edhe një mango e papjekur ia vlen të lihet mbi banakun e kuzhinës. Gjatë pjekjes, ajo prodhon më shumë beta-karoten, pigmentin portokalli që organizmi e shndërron në vitaminë A. Produktet e ngrira mund të jenë një zgjedhje çuditërisht e pasur me lëndë ushqyese, thotë doktoresha Derbyshire. “Dihet se perimet dhe frutat e pyllit që ngrihen menjëherë në vendin e prodhimit i ruajnë më mirë vlerat e tyre ushqyese”, shpjegon ajo. Kjo u theksua nga një studim i botuar në revistën shkencore Journal of Food Composition and Analysis, i cili analizoi një sërë frutash dhe perimesh, përfshirë boronicat, luleshtrydhet, brokolin dhe spinaqin. Studimi zbuloi se disa varietete të ngrira përmbanin nivele më të larta vitaminash sesa produktet e freskëta të ruajtura në frigorifer për pesë ditë. Për shembull, bizelet e ngrira kishin rreth 37 për qind më shumë vitaminë C sesa ato të freskëta. “Unë sigurohem gjithmonë që të kem një paketë me perime të përziera në ngrirës”, thotë doktoresha Derbyshire. Lëreni ngjyrën t’ju udhëheqë Blini gjithmonë patate të bardha apo preferoni rrushin e bardhë në vend të atij të kuq? Po humbisni një sërë përbërësish të dobishëm bimorë, thotë doktoresha Derbyshire. Varietetet e frutave dhe perimeve me ngjyra më të errëta dhe më intensive përmbajnë përqendrime më të larta antioksidantësh, si antocianinat, karotenoidet dhe polifenolet, sesa varietetet me ngjyra më të çelëta, shpjegon ajo. Zëvendësojeni rrushin e bardhë me rrush të zi, boronica ose rrush pa fara të zi, për të marrë një dozë të fuqishme antocianinash, të cilat lidhen me një shëndet më të mirë të zemrës dhe uljen e inflamacionit. Ato gjenden gjithashtu te patatet e ëmbla ngjyrë vjollcë dhe karotat e zeza. Sa u përket specave, provoni të kuqtë në vend të të gjelbërve. Një studim zbuloi se ata përmbanin më shumë beta-karoten dhe rreth 75 për qind më shumë përbërës fenolikë, të cilët ndihmojnë në uljen e inflamacionit. Produktet me ngjyrë të kuqe të thellë, si domatet, boronicat e kuqe dhe shegët, janë të pasura me likopen dhe acid elagjik, të cilët mbrojnë qelizat nga dëmtimet dhe mbështesin shëndetin e zemrës. “Duhet të konsumojmë fruta dhe perime me ngjyra të ndryshme për të marrë një gamë më të gjerë lëndësh ushqyese dhe përbërësish bioaktivë”, thotë doktoresha Derbyshire. “Megjithëse përqendrimi i lëndëve ushqyese është i rëndësishëm, po aq e rëndësishme është edhe të ‘hamë ylberin’.” Edhe dy varietete të së njëjtës frutë ose perime mund të ndryshojnë ndjeshëm për nga lëndët ushqyese që përmbajnë. Një studim i botuar në revistën Nutrients krahasoi lloje të ndryshme mollësh. Ai zbuloi se mollët Granny Smith kishin përmbajtjen më të lartë të fibrave dhe më të ulët të sheqerit, duke i bërë më të përshtatshmet për shëndetin e zorrëve. Mollët Red Delicious përmbanin më shumë antocianina me veti anti-inflamatore, ndërsa mollët Gala kishin përqendrimin më të lartë të antioksidantëve fenolikë, të cilët gjithashtu kanë treguar se ulin inflamacionin sistemik. Mos e hiqni lëkurën, as kërcellet Qërimi i frutave dhe perimeve mund të nënkuptojë hedhjen poshtë të një pjese të vlerave të tyre ushqyese. “Lëkura shpesh përmban fibra, vitamina, minerale dhe antioksidantë”, thotë doktoresha Derbyshire. Për shembull, studimet sugjerojnë se mbi 50 për qind e antioksidantëve të një karote gjenden në lëkurën e saj, së bashku me përqendrime të larta të vitaminës C, e rëndësishme për shëndetin e sistemit imunitar, dhe vitaminës B3, e nevojshme për prodhimin e energjisë. Në mënyrë të ngjashme, lëkura e gjelbër e errët e kastravecit përmban beta-karoten, të cilin organizmi e shndërron në vitaminë A për të mbështetur shikimin dhe shëndetin e lëkurës. Ajo siguron gjithashtu një sasi të konsiderueshme vitamine K, e rëndësishme për kocka të shëndetshme, si dhe antioksidantë dhe fibra ushqimore. “Kërcellet e brokolit, gjethet e lulelakrës dhe gjethet e panxharit janë ushqyese dhe shpesh hidhen pa qenë nevoja”, shton doktoresha Derbyshire. Sipas Enciklopedisë së Shëndetit të Qendrës Mjekësore të Universitetit të Rochester-it, një racion prej 150 gramësh gjethe panxhari të ziera përmban më shumë se 4 gramë fibra, pothuajse 3 miligramë hekur, që përbëjnë një të tretën e nevojave ditore të një burri ose rreth një të pestën e atyre të një gruaje, si dhe 164 miligramë kalcium. Burrat dhe gratë kanë nevojë për 700 miligramë kalcium në ditë. “Lajini mirë produktet në vend që t’i qëroni, sa herë që është e mundur”, thotë doktoresha Derbyshire. “Përdorni lëkurat dhe pjesët e tjera të ngrënshme në smoothie, supa dhe gjellë.” Pritini, shtypini dhe prisni pak Mënyra se si i prisni dhe i përgatisni perimet mund të ndikojë ndjeshëm në përfitimet që merrni prej tyre. “Prerja e brokolit dhe e perimeve të tjera të familjes së kryqëzoreve, e ndjekur nga lënia e tyre për pak kohë, mund të ndihmojë në formimin e përbërësve të dobishëm, si sulforafani”, thotë doktoresha Derbyshire. Ky përbërës aktivizon një rrugë sinjalizuese që i ndihmon qelizat të mbrohen nga dëmtimet, ul inflamacionin dhe ndihmon në eliminimin e toksinave mjedisore. Lëreni edhe hudhrën të qëndrojë ndërsa përgatisni pjesën tjetër të vaktit. “Shtypja ose prerja e hudhrës dhe lënia e saj për 10 minuta ndihmon në formimin e alicinës”, thotë doktoresha Derbyshire. Alicina lidhet me një sërë përfitimesh, përfshirë uljen e inflamacionit, rregullimin e presionit të gjakut dhe shëndetin kardiovaskular. Bluarja e karotave në blender, qoftë për supë apo smoothie, shpërbën muret e tyre qelizore, duke e bërë më të lehtë për organizmin përthithjen e lëndëve ushqyese që përmbajnë. “Gatimi i lehtë i tyre me pak vaj ulliri përmirëson përthithjen e beta-karotenit”, shton doktoresha Derbyshire. “Pjata të thjeshta, si perimet e skuqura shpejt në tigan dhe sallata e lakrës e përgatitur në shtëpi, janë mënyra të shkëlqyera për të përfituar sa më shumë lëndë ushqyese.” Gatuajini për të përfituar më shumë vlera ushqyese Shpesh dëgjojmë se frutat dhe perimet është më mirë të konsumohen të gjalla. Por ndonjëherë pak nxehtësi mund të ndihmojë në çlirimin e vlerave të tyre ushqyese. “Gatimi i domateve rrit disponueshmërinë e likopenit, ndërsa gatimi i lehtë i spinaqit mund të përmirësojë përthithjen e beta-karotenit dhe karotenoideve të tjera”, thotë doktoresha Derbyshire. “Shtimi i pak vaji ulliri te perimet e gatuara e ndihmon organizmin të përthithë vitaminat A, D, E dhe K, të cilat treten në yndyrë.” Në një studim të vogël, personat që konsumuan domate të gatuara me vaj ulliri për pesë ditë patën një rritje prej 82 për qind të nivelit të likopenit në gjak. Ata që konsumuan domate të gatuara pa vaj nuk patën pothuajse asnjë ndryshim. Rëndësi ka edhe mënyra se si i gatuani perimet. Skuqja e zgjatur mund të shkatërrojë vitaminat e ndjeshme ndaj nxehtësisë, ndërsa zierja e perimeve mund të bëjë që vitaminat B dhe C, të cilat treten në ujë, të kalojnë në ujin e gatimit. Doktoresha Derbyshire rekomandon që perimet të gatuhen në avull ose të përdoret një tenxhere me gatim të ngadaltë, e cila i ruan lëndët ushqyese në lëngjet e gatimit. “Çelësi është të kombinoni produktet e gjalla me ato të gatuara për të përfituar një shumëllojshmëri sa më të madhe vlerash ushqyese, duke mbajtur parasysh se edhe ndryshimet e vogla mund të bëjnë diferencën”, thotë ajo. Jepuni një mundësi frutave dhe perimeve me shije të hidhur Zgjidhni gjithmonë mollën më të ëmbël apo i lini lakrat e Brukselit në anë të pjatës? Shija e hidhur e frutave dhe perimeve mund të kërkojë kohë për t’u pëlqyer, por disa nga përbërësit bimorë që u japin këtë shije veprojnë si antioksidantë të fuqishëm. Lakrat e Brukselit, brokoli dhe rukola e marrin një pjesë të shijes së tyre karakteristike dhe të fortë nga përbërësit e quajtur glukozinolate, të cilët mund ta mbrojnë organizmin nga dëmtimet qelizore. Te agrumet, një pjesë e shijes së hidhur vjen nga një lloj flavonoidi i quajtur naringinë, i cili mund të ulë inflamacionin. Fatkeqësisht, shumë prej frutave dhe perimeve të sotme priren të kenë përmbajtje më të ulët të këtyre përbërësve bimorë, ndaj ka kuptim të shtoni më shumë prej tyre në pjatën tuaj. “Disa ushqime dikur kishin një shije shumë më të hidhur, sepse ishin të pasura me polifenole”, shpjegon profesori Gunter Kuhnle, biokimist i ushqyerjes në Universitetin e Reading-ut. “Kultivuesit kishin një nxitje të qartë për t’i eliminuar përmes përzgjedhjes këta përbërës të hidhur, në mënyrë që produktet të kishin shije më të mirë, edhe pse kjo ulte vlerën e tyre ushqyese. E thënë thjesht, shumica e njerëzve do të preferonin të blinin një mollë të ëmbël sesa një të hidhur.” Provoni të shtoni një grusht rukolë me shije të fortë ose radikio të prerë hollë në një sallatë, apo të grini pak lëkurë agrumesh mbi një ëmbëlsirë ose në një salcë sallate. Për një pjatë shoqëruese dimërore, kaurdisni lakra Brukseli të prera në feta me gështenja dhe boronica të kuqe./TheTelegraph