Dhjamosja e mëlçisë është aq e përhapur në Mbretërinë e Bashkuar, sa Shërbimi Kombëtar Shëndetësor (NHS) vlerëson se kjo gjendje prek deri në një në tre persona. Shkencëtarët po kuptojnë gjithnjë e më shumë se grumbullimi i sasive të konsiderueshme të yndyrës në mëlçi mund të ketë pasoja të ndryshme për shëndetin tonë, që nga përshpejtimi i zhvillimit të rezistencës ndaj insulinës deri te rritja e rrezikut të sëmundjeve të zemrës. Në fillim të këtij viti, një studim klinik i kryer nga studiuesit e Fakultetit të Mjekësisë të Harvardit zbuloi se personat me mëlçi të dhjamosur kishin më shumë pllaka aterosklerotike të rrezikshme në arteriet e tyre, duke pasur kështu dyfishin e gjasave për të pësuar një infarkt.Lexo edhe:Pse tensioni i gjakut është më i lartë në mëngjes dhe a mund ta pimë kafenë? “Kur mëlçia juaj është e dëmtuar, jeni më të rrezikuar nga diabeti dhe sëmundjet kardiovaskulare”, thotë Jeffrey Lazarus, profesor në Shkollën Pasuniversitare të Shëndetit Publik dhe Politikave Shëndetësore të Universitetit të Qytetit të Nju Jorkut (CUNY). “Mëlçia juaj mund të vazhdojë të luftojë, por zemra do të dorëzohet.” Arsyeja është se mëlçia përbën qendrën kryesore të organizmit për metabolizimin e lëndëve të ndryshme ushqyese dhe, kur ajo mbingarkohet nga prania e yndyrës së tepërt, shkaktohet një reaksion zinxhir që prek edhe organet e tjera. Për shembull, një mëlçi që nuk funksionon siç duhet prodhon më shumë grimca të dendura të kolesterolit LDL, të cilat bllokojnë arteriet, dhe më pak grimca të dobishme të kolesterolit HDL. Dhjamosja e mëlçisë gjithashtu shfaqet në shkallë të ndryshme rëndese. Njëzet për qind e personave me këtë gjendje do të zhvillojnë inflamacion progresiv të mëlçisë, të njohur si steatohepatiti i lidhur me mosfunksionimin metabolik (MASH), ndërsa një pjesë e tyre përfundimisht do të zhvillojnë dëmtime aq të rënda të indit të mëlçisë, ose cirrozë, saqë do të jenë më të rrezikuar nga kanceri i mëlçisë ose dështimi i plotë i këtij organi. “Ndodheni në një situatë serioze, e cila shpesh është shkaktuar nga ushqimet që konsumoni ose nga mungesa e aktivitetit fizik”, thotë Lazarus. Por lajmi i mirë është se mëlçia është një organ aq rezistent, saqë dhjamosja e saj, për një periudhë të gjatë, mund të jetë plotësisht e kthyeshme ose e parandalueshme përmes ndryshimeve në stilin e jetesës. Ja disa këshilla konkrete që mund t'ju ndihmojnë. Ndaloni së ngrëni dy deri në katër orë para gjumit Shumë prej nesh kanë prirjen të konsumojnë diçka përpara se të flenë, por duket se ky zakon përbën një burim të veçantë stresi për mëlçinë. Një studim i fundit, i kryer nga specialistët e mëlçisë në Universitetin e Shëndetit dhe Shkencës të Oregonit (OHSU), zbuloi se personat që kishin zakon të konsumonin ushqime pas darkës, madje edhe pasi kishin shkuar në shtrat, kishin 20-30 për qind më shumë gjasa të zhvillonin ndonjë formë të sëmundjes së mëlçisë. Sipas doktor Robert Wilechansky, hepatolog në OHSU, kjo ndodh sepse, ashtu si të gjitha organet e trupit, edhe mëlçia funksionon sipas një ritmi të rreptë cirkadian dhe është e përshtatur për t'i metabolizuar lëndët ushqyese më herët gjatë ditës. “Procese si ndjeshmëria ndaj insulinës dhe metabolizmi i yndyrave funksionojnë disi më me efikasitet gjatë ditës, ndërsa shpejtësia dhe intensiteti i këtyre reaksioneve janë më të ulëta gjatë natës”, thotë Wilechansky. “Ne mendojmë se kjo mund të çojë në grumbullimin e më shumë yndyre në mëlçi.” Doktor Wilechansky e pranon se, nëse e keni zakon të hani natën vonë, nuk është e lehtë ta ndryshoni këtë sjellje. Megjithatë, për ta mbrojtur mëlçinë në planin afatgjatë, ai rekomandon të vendosni një orar pas të cilit të mos e hapni më frigoriferin, dy deri në katër orë përpara kohës kur zakonisht shkoni për të fjetur. Pini më shumë çaj jeshil dhe kafe të zezë, pa sheqer Në fillim të këtij viti, një studim i madh me afro 350 mijë persona në Mbretërinë e Bashkuar zbuloi se konsumuesit më të rregullt të kafesë, ata që pinin pesë ose më shumë filxhanë në ditë, kishin një rrezik më të ulët për zhvillimin e dëmtimeve të indit të mëlçisë, kancerit të mëlçisë dhe të gjitha formave të sëmundjeve të këtij organi. Megjithëse pesë ose gjashtë filxhanë në ditë mund të jenë disi të tepërt, Lazarus mendon se provat shkencore tashmë janë mjaft bindëse se konsumimi i dy deri në katër filxhanëve kafe në ditë duket se e ndihmon mëlçinë. “Kjo lidhet me një ulje të dëmtimit të mëlçisë”, thotë ai. Specialistët ende po përpiqen të kuptojnë arsyen. Një nga teoritë mbizotëruese është se përbërësit kimikë bimorë që gjenden në kafe mund të nxisin disa nga mekanizmat natyrorë mbrojtës të mëlçisë, duke e bërë atë më rezistente. Por, ajo që ka rëndësi është se kafeja e zezë duket se ofron përfitimet më të mëdha. Konsumimi i dy deri në katër filxhanëve kafe në ditë është lidhur me një rrezik më të ulët të dëmtimit të mëlçisë. “Në momentin që shtoni qumësht ose pana dhe dy lugë çaji sheqer, filloni t'i zvogëloni përfitimet”, thotë Lazarus, i cili tashmë pi vetë dy deri në tre filxhanë kafe të zezë çdo ditë. “Kjo ndodh sepse po shtoni përbërës që e detyrojnë mëlçinë tuaj të punojë më shumë.” Për ata që nuk e pëlqejnë kafenë ose janë të ndjeshëm ndaj kafeinës, çaji jeshil është një alternativë. Studimet kanë zbuluar se dy deri në katër filxhanë çaj jeshil mund të ndihmojnë gjithashtu në mbrojtjen e mëlçisë, pasi ai përmban përbërës bimorë të quajtur katekina, të cilët nxisin shpërbërjen e yndyrës në mëlçi. Mos pini lëngje frutash dhe pije të gazuara me sheqer pa i shoqëruar me ushqim Është treguar se konsumimi i vetëm një pijeje të gazuar me sheqer në ditë, për pesë deri në gjashtë vjet, mund të çojë në zhvillimin e dhjamosjes së mëlçisë. Por, ndoshta edhe më befasues është fakti se, sipas Lazarus, konsumimi i rregullt i lëngjeve të frutave e ngarkon mëlçinë në të njëjtën masë. Kjo ndodh sepse largimi i tulit të frutave bën që organizmi të marrë një dozë të përqendruar sheqeri, të cilën më pas mëlçia duhet ta përpunojë. “Mëlçia pëson një goditje sa herë që pini një gotë lëng frutash dhe kjo është thjesht një sasi tepër e madhe sheqeri që merret menjëherë”, thotë Lazarus. Doktor Wilechansky thekson se, kur konsumojmë një pije me sheqer, mëlçia fillimisht e ruan sheqerin në formën e glikogjenit, i cili mund të përdoret si burim energjie. Por, kur rezervat e glikogjenit mbushen, ajo detyrohet ta shndërrojë sheqerin në yndyrë. Megjithëse ekspertët e mëlçisë rekomandojnë kufizimin sa më shumë të konsumit të lëngjeve të frutave dhe pijeve të gazuara me sheqer, nëse vendosni t'i konsumoni, ata sugjerojnë t'i pini gjatë një vakti ushqimor. “Nëse dëshironi t'ia lejoni vetes ndonjëherë, është e dobishme të konsumoni diçka që ngadalëson përthithjen e këtyre pijeve”, thotë doktor Wilechansky. “Pra, konsumimi i tyre gjatë një vakti, së bashku me proteina, do të ndihmojë në ngadalësimin e përthithjes dhe në balancimin e asaj që merrni.” Humbni 3-5 për qind të peshës trupore Meqenëse mëlçia është një organ jashtëzakonisht aktiv nga pikëpamja metabolike, ajo reagon shumë ndaj ndryshimeve në stilin e jetesës. Kjo do të thotë se ndryshimet pozitive mund të ndihmojnë në djegien shumë të shpejtë të yndyrës së grumbulluar në mëlçi. Sipas Lazarus, studime të shumta kanë treguar se humbja e vetëm 3-5 për qind të peshës trupore ndihmon në pakësimin e yndyrës në mëlçi. Për një person që peshon rreth 82,5 kilogramë, kjo do të thotë të humbasë afërsisht 2,3 deri në 4,1 kilogramë. “Nëse keni një sëmundje më të rëndë të mëlçisë, si MASH, humbja e 7-10 për qind të peshës trupore mund të fillojë të ndikojë në inflamacionin e mëlçisë, madje edhe në dëmtimet e indit të saj”, thotë ai. Ecni për 45 minuta, tri ditë në javë Gjetja e kohës për aktivitet fizik mund të duket e vështirë, por studimet kanë sugjeruar se thjesht shtimi i ecjes mund të jetë i mjaftueshëm për të sjellë një ndryshim. Megjithëse shumica e studimeve kanë treguar se 150-240 minuta ecje me ritëm të shpejtë në javë mund të ndihmojnë në uljen me 2-4 për qind të yndyrës në mëlçi, edhe 135 minuta ecje në javë, që janë të barasvlershme me 45 minuta tri herë në javë, mund të jenë të dobishme. “Ecja është jashtëzakonisht e dobishme për humbjen e yndyrës”, thotë doktor Wilechansky. “Edhe nëse filloni thjesht me 15-20 minuta ecje në zonën ku banoni, kjo mund të sjellë një ndryshim të vërtetë.” Bëni ulje-ngritje, hapa përpara me përkulje të gjunjëve dhe pompa dy ose tri herë në javë Ndërsa ushtrimet aerobike, si ecja, vrapimi ose noti, mund të ndihmojnë në kontrollin e yndyrës në mëlçi, kryerja e disa ushtrimeve të posaçme për forcimin e muskujve çdo javë mund të sjellë gjithashtu ndryshim. Këto ushtrime mund të përfshijnë ulje-ngritje (squats), hapa përpara me përkulje të gjunjëve (lunges) ose pompa (press-ups), të cilat mund të kryhen lehtësisht në shtëpi. Studimet sugjerojnë se kryerja e dy deri në tri serive me nga 10 përsëritje të secilit prej këtyre ushtrimeve, dy ose tri herë në javë, mund të ndihmojë në uljen e rrezikut të shfaqjes së problemeve të mëlçisë. Kryerja e ulje-ngritjeve dy ose tri herë në javë mund të ndihmojë në uljen e yndyrës në mëlçi dhe në përmirësimin e ndjeshmërisë ndaj insulinës. “Këto ushtrime mund të ndihmojnë në rritjen e masës muskulore, uljen e një pjese të yndyrës në mëlçi dhe përmirësimin e ndjeshmërisë ndaj insulinës”, thotë Lazarus. “Njerëzit duhet të kuptojnë se nuk bëhet fjalë vetëm për pamjen e jashtme. Shëndeti i mëlçisë lidhet me mënyrën se si funksionon organizmi juaj. Ka shumë njerëz që nuk janë mbipeshë, por që, për arsye të ndryshme, nuk kryejnë shumë aktivitet fizik dhe mëlçia e tyre po vuan nga kjo mungesë lëvizjeje.” Shpërndajeni konsumin e alkoolit gjatë javës dhe lini duhanin Megjithëse pirja e duhanit lidhet më së shumti me zhvillimin e kancerit të mushkërive, Lazarus vëren se ajo luan gjithashtu një rol jo mjaftueshëm të njohur në sëmundjet e mëlçisë. Kjo ndodh sepse cigaret fusin mijëra substanca kimike toksike në qarkullimin e gjakut, të cilat rrisin ngarkesën e punës së mëlçisë, shkaktojnë inflamacion dhe çojnë në dëmtime më të mëdha të qelizave. Konsumimi i rregullt i alkoolit mund të përshpejtojë gjithashtu zhvillimin e dhjamosjes së mëlçisë. Kjo ndodh sepse mëlçia e trajton alkoolin si një substancë toksike që duhet përpunuar me përparësi, çka do të thotë se ajo e përqendron të gjithë vëmendjen te metabolizimi i alkoolit, në vend që të djegë yndyrat e grumbulluara si pasojë e ushqimeve që konsumoni. Megjithatë, nëse ju pëlqen të pini alkool, Lazarus rekomandon të përpiqeni ta shpërndani konsumin gjatë gjithë javës. Në vend që të pini gjashtë gota verë gjatë mbrëmjeve të së premtes dhe të së shtunës, konsumimi i një gote verë çdo ditë do të ishte më i lehtë për t'u përballuar nga mëlçia. “Gjashtë pije alkoolike në një mbrëmje janë shumë ndryshe nga gjashtë pije alkoolike në një javë”, thotë ai./TheTelegraph

