Në një rrugë të mbushur me njerëz në Karaçi të Pakistanit, një punonjëse shëndetësore ulet në gjunjë për të qenë në të njëjtin nivel me një fëmijë të vogël. Ajo i hedh dy pika lëng në gjuhë. Më pas, nxjerr një shënues ngjyrë vjollcë dhe i ngjyros thoin e gishtit të vogël të dorës, në mënyrë që të gjithë të shohin se fëmija është vaksinuar kundër poliomielitit. Gjatë fushatave të mëdha të vaksinimit, mijëra punonjës shëndetësorë si ajo trokasin derë më derë në të gjithë Pakistanin.Lexo edhe:Zbulimi i shkencëtarëve: Lëngu i boronicës së kuqe mund të mbrojë dhëmbët nga prishja Shumica e fëmijëve në Shtetet e Bashkuara nuk do ta përjetojnë kurrë diçka të tillë, sepse ata e marrin vaksinën kundër poliomielitit me injeksion në klinikën e mjekut, në vend që të marrin pika gjatë një fushate vaksinimi derë më derë. Të dyja vaksinat funksionojnë në mënyra paksa të ndryshme, por të dyja i mbrojnë fëmijët nga virusi i poliomielitit. Vendet ku ende shfaqen shpërthime të sëmundjes janë ato ku nuk janë vaksinuar mjaftueshëm njerëz. Unë jam epidemiolog, pra shkencëtar që studion mënyrën se si përhapen sëmundjet. Puna ime përqendrohet te sëmundjet që mund të parandalohen me vaksina dhe te informacionet e rreme që i pengojnë disa familje t'i vaksinojnë fëmijët e tyre. Një virus tinëzar Poliomieliti shkaktohet nga një virus që jeton në zorrët e njeriut. Ai përhapet kur grimca shumë të vogla të jashtëqitjes së një personi të infektuar përfjnë në duar, ushqim ose ujë dhe më pas hyjnë në gojën e një personi tjetër. Për këtë arsye, poliomieliti përhapet më shpejt në vendet ku mungon uji i pastër ose sistemet e mira të kanalizimeve. Poliomieliti është tinëzar. Shumica e njerëzve që infektohen nuk ndihen aspak të sëmurë, ndaj mund ta përhapin virusin pa e ditur. Por në rreth një në çdo 200 raste infektimi në mbarë botën, virusi sulmon nervat që kontrollojnë muskujt, zakonisht në këmbë. Kjo mund të shkaktojë paralizë të përhershme. Nuk ka kurë për poliomielitin. Megjithatë, ekziston një vaksinë dhe vetëm disa doza mund t'ju mbrojnë gjatë gjithë jetës. Si ndihmuan vaksinat në frenimin e poliomielitit Në vitin 1988, poliomieliti shkaktoi paralizë te rreth 350 mijë fëmijë në 125 vende. Po atë vit, vendet e botës bashkuan forcat me një qëllim të madh: ta zhduknin përgjithmonë poliomielitin. Edhe pse sëmundja nuk është zhdukur ende plotësisht, kjo përpjekje ka qenë një sukses i jashtëzakonshëm. Që atëherë, rastet e poliomielitit në mbarë botën janë ulur me më shumë se 99%. Dikur ekzistonin tri lloje të virusit të egër të poliomielitit. Sot ka mbetur vetëm tipi 1. Ku fshihet ende virusi i egër i poliomielitit Virusi i egër i poliomielitit, pra forma origjinale e virusit, përhapet ende vetëm në dy vende: Afganistan dhe Pakistan. Në vitin 2025, ai shkaktoi paralizë te 52 fëmijë në këto dy vende. Të dyja vendet kanë kaluar dekada të tëra në luftë. Në disa zona, është tepër e rrezikshme që punonjësit e vaksinimit të udhëtojnë, madje disa prej tyre janë sulmuar. Në Afganistan, punonjësit e vaksinimit nuk kanë shkuar derë më derë që nga fundi i vitit 2024. Në vend të kësaj, familjet duhet t'i çojnë fëmijët në pika të caktuara, si xhamitë. Por fëmijët që nuk mund të shkojnë atje mbeten pa vaksinuar. Kur vaksinohen shumë pak fëmijë Në disa vende ka shpërthime të një forme tjetër të sëmundjes, të njohur si poliomieliti i prejardhur nga vaksina. Vaksina orale kundër poliomielitit, e cila nuk përdoret më në shumë vende, përfshirë SHBA-në, përmban një virus të dobësuar të poliomielitit. Ai është tepër i dobët për ta sëmurur fëmijën, por mjaftueshëm i fortë për ta mësuar organizmin të luftojë virusin. Pasi fëmija merr pikat e vaksinës, një pjesë e virusit të dobësuar del nga trupi përmes jashtëqitjes. Nëse pothuajse të gjithë fëmijët përreth janë vaksinuar, virusi nuk gjen mundësi të përhapet dhe zhduket gradualisht. Por në zonat ku janë vaksinuar më pak se 80% e fëmijëve, virusi mund të kalojë nga një fëmijë te tjetri. Ashtu si në lojën ku një mesazh përcillet nga një person te tjetri dhe ndryshon paksa çdo herë, edhe virusi pëson ndryshime gjatë përhapjes. Me kalimin e kohës, ai mund të shndërrohet sërish në një formë që shkakton paralizë te fëmijët. Kjo mund të krijojë përshtypjen se problemi është vetë vaksina. Por, në të vërtetë, problemi është se shumë pak fëmijë janë vaksinuar. Fëmijët që mbeten pa vaksinuar janë zakonisht ata që është më e vështirë të arrihen: fëmijët e familjeve më të varfra, të fshatrave të largëta ose të zonave të luftës. Një studim në Pakistan tregoi se kur familjeve u ofrohej kujdes tjetër shëndetësor falas, krahas pikave kundër poliomielitit, përqindja e fëmijëve që nuk ishin vaksinuar kurrë pothuajseu përgjysmua. Poliomieliti që nuk u përhap më tej Në tetor të vitit 2025, shkencëtarët që po analizonin ujërat e zeza në Hamburg të Gjermanisë zbuluan praninë e virusit të egër të poliomielitit. Gjenet e tij përputheshin me ato të një virusi të gjetur në Afganistan, më shumë se 4800 kilometra larg. Kjo do të thotë se dikush që mbartte virusin, me gjasë pa pasur asnjë simptomë, kishte udhëtuar drejt Gjermanisë. Megjithatë, asnjë fëmijë atje nuk pësoi paralizë, sepse shumica e fëmijëve gjermanë janë të vaksinuar kundër poliomielitit. Edhe vende të tjera evropiane zbuluan në vitin 2025 virusin e prejardhur nga vaksina në ujërat e zeza, por edhe në këto raste përfundimi ishte i mirë. Poliomieliti mund të udhëtojë kudo, por mund të dëmtojë fëmijët vetëm aty ku ata nuk mbrohen nga vaksina. Kur thashethemet pengojnë vaksinimin Përhapjes së poliomielitit i ndihmojnë edhe thashethemet dhe informacionet e rreme. Në vitin 2003, pretendimet e rreme se vaksina ishte e rrezikshme bënë që disa zona të Nigerisë veriore të ndërprisnin vaksinimin për gati një vit. Si pasojë, shpërtheu një vatër e vogël e sëmundjes, e cila më pas u përhap nga ajo zonë në vende të tjera. Studimet tregojnë se lajmet e rreme në internet përhapen «më larg, më shpejt, më thellë dhe më gjerësisht se e vërteta». Fatkeqësisht, informacionet e rreme mund të kontribuojnë edhe në rikthimin e poliomielitit në vende ku sëmundja është zhdukur, përfshirë SHBA-në. Në Kolorado, rreth një në tetë fëmijë që ndjekin kopshtin nuk i kanë marrë të gjitha dozat e vaksinës kundër poliomielitit. Ndërsa në vitin 2022, një i ri i pavaksinuar në Nju Jork pësoi paralizë nga virusi i prejardhur nga vaksina. Edhe pse thashethemet përhapen shpejt, besimi ndërtohet përmes bisedave të veçanta, njëra pas tjetrës. Fqinjët, udhëheqësit fetarë dhe mjekët mund të ndihmojnë duke i marrë seriozisht pyetjet dhe shqetësimet e prindërve. Kaq pranë përfundimit Fatkeqësisht, buxheti i programit botëror për zhdukjen e poliomielitit u ul me 30% në vitin 2026, kryesisht sepse vendet e pasura shkurtuan ndihmën e tyre për vendet e tjera. Këto shkurtime janë nxitur kryesisht nga SHBA-ja, e cila u tërhoq zyrtarisht nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) në janar të vitit 2026. Edhe vende të tjera të pasura që kontribuojnë financiarisht, si Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar, kanë shkurtuar fondet. OBSH-ja ka paralajmëruar se këto shkurtime nënkuptojnë se në disa vende lufta kundër poliomielitit nuk do të mund të vazhdojë. Deri më sot, vetëm një sëmundje njerëzore është zhdukur plotësisht nga planeti: lia, në vitin 1980. Poliomieliti mund të jetë sëmundja e dytë. Bota nuk ka qenë kurrë më pranë këtij qëllimi. Diku sot, një punonjëse shëndetësore po i ngjyros sërish me vjollcë thoin e gishtit të vogël të dorës një fëmije. Çdo fëmijë i vaksinuar këput një hallkë të zinxhirit që i nevojitet poliomielitit për të mbijetuar. /The Conversation – Syri.net
