Lajme Zone
Butoni i kuq bërthamor në duart e Trump, Putin dhe Xi? Prapaskenat paktit të tre “të fortëve”
PolitikëPamfleti

Butoni i kuq bërthamor në duart e Trump, Putin dhe Xi? Prapaskenat paktit të tre “të fortëve”

E shqiptuar për herë të parë nga ish-presidenti Ronald Reagan në një fjalim drejtuar kombit në vitin 1982, kjo frazë mori rëndësi në vitin 1985, kur Reagan dhe udhëheqësi i Bashkimit Sovjetik, Mikhail Gorbaçov, e përfshinë në një deklaratë të përbashkët pas samitit të tyre në Gjenevë. Allan Myer, një anëtar i stafit të Këshillit të Sigurisë Kombëtare, i cili iu bashkua ekipit të hartimit të fjalimeve të Reaganit pasi doli në pension nga ushtria, kujtoi për CNN se deklarata “ishte një katalizator që Gorbaçovi e shfrytëzoi”. Në dekadat që pasuan, fraza u bë e njohur si parimi Reagan-Gorbaçov, duke fituar një “jetë më vete”, tha Myer.

Trump, Putin dhe Xi Trump dhe Xi kanë shprehur publikisht në të kaluarën dëshirën e tyre për eliminimin e këtyre armëve dhe tani ekziston një rrugë për të nisur negociatat. Samiti historik trepalësh mes presidentit amerikan Donald Trump, udhëheqësit kinez Xi Jinping dhe presidentit rus Vladimir Putin këtë javë mund të ketë sjellë pak përparim të menjëhershëm diplomatik. Por një nga frazat në deklaratën e përbashkët të udhëheqësve, “një luftë bërthamore nuk mund të fitohet dhe nuk duhet të zhvillohet kurrë”, mbart një trashëgimi historike më vete.

E shqiptuar për herë të parë nga ish-presidenti Ronald Reagan në një fjalim drejtuar kombit në vitin 1982, kjo frazë mori rëndësi në vitin 1985, kur Reagan dhe udhëheqësi i Bashkimit Sovjetik, Mikhail Gorbaçov, e përfshinë në një deklaratë të përbashkët pas samitit të tyre në Gjenevë. Allan Myer, një anëtar i stafit të Këshillit të Sigurisë Kombëtare, i cili iu bashkua ekipit të hartimit të fjalimeve të Reaganit pasi doli në pension nga ushtria, kujtoi për CNN se deklarata “ishte një katalizator që Gorbaçovi e shfrytëzoi”. Në dekadat që pasuan, fraza u bë e njohur si parimi Reagan-Gorbaçov, duke fituar një “jetë më vete”, tha Myer.

Dy udhëheqësit e Luftës së Ftohtë e mbartën këtë parim edhe në takimin e tyre të tetorit 1986 në Reykjavik të Islandës, ku dokumentet e deklasifikuara tregojnë se ata ranë dakord të eliminonin arsenalet e tyre përkatëse bërthamore, përpara se një mosmarrëveshje mbi mbrojtjen raketore të çonte në dështimin e negociatave.

Pavarësisht se samiti në atë kohë u duk si një dështim, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik, më pas Rusia, përfunduan në vitet pasuese dy marrëveshje për kontrollin e armëve, të cilat eliminuan një kategori armësh bërthamore dhe imponuan një reduktim të ndërsjellë të numrit të armëve më të mëdha bërthamore.

Charles Oppenheimer, nipi i krijuesit të bombës atomike, J. Robert Oppenheimer, iu referua këtij precedenti historik dhe i tha CNN se shpreson që “lidhja njerëzore” e krijuar mes tre udhëheqësve botërorë gjatë samitit të kësaj jave të paralajmërojë përpjekje të ardhshme politike për të ulur rrezikun e një lufte bërthamore.

Oppenheimer, i cili së fundmi mori pjesë në një aktivitet përkujtimor me rastin e 40-vjetorit të samitit Reagan-Gorbaçov, theksoi se “sa shumë dukej si një dështim Reykjaviku në atë kohë”.

“Por, duke e parë historinë në retrospektivë, ne e dimë në njëfarë mënyre se ai takim çoi në periudhën më produktive të kontrollit të armëve”, argumentoi Oppenheimer.

Regjisori Michael Russell Gunn, i cili shkroi, drejtoi dhe prodhoi filmin The Brink of War, një dramë që përqendrohet te negociatat e Reykjavikut, tha se riafirmimi i parimit që qëndroi në themel të takimit të vitit 1986 ofron një shenjë “shprese”, pas skadimit të marrëveshjeve të kontrollit të armëve të epokës së Luftës së Ftohtë gjatë viteve të fundit.

Ekspertët për reduktimin e rrezikut bërthamor janë më pak optimistë se këtë herë mund të arrihet një përparim i rëndësishëm.

Samitit të Reykjavikut i parapriu takimi i Gjenevës dhe negociata intensive me shkrim, ndërsa takimi trepalësh i kësaj jave ishte i pari i këtij lloji.

Tong Zhao, studiues i lartë i politikave të armëve bërthamore në Carnegie Endowment for International Peace, i tha CNN se riafirmimi i përbashkët i parimit Reagan-Gorbaçov “është më mirë se asgjë”.

Por Zhao argumentoi se deklarata e kësaj jave “tregon më shumë se sa pak terren të përbashkët ekziston sot mes tri fuqive kryesore bërthamore, sesa shkallën e interesave që ato ndajnë”.

I vetmi angazhim tjetër për çështjet bërthamore në deklaratën e përbashkët Trump-Putin-Xi ishte “zhvillimi i një dialogu për reduktimin e rreziqeve bërthamore dhe parandalimin e përhapjes së armëve bërthamore”.

Jon Wolfsthal, një ish-zyrtar i lartë për kontrollin e armëve në administratën Obama, i tha CNN se beson që Trump “nuk arriti ta shfrytëzonte mundësinë e samitit për t'i bërë realisht presion secilit prej dy vendeve që të ndërmerrnin hapa konkretë ose të besueshëm përpara”.

Wolfsthal, aktualisht studiues i politikave bërthamore në PAX sapiens, vlerësoi udhëheqësit për zhvillimin e takimit fillestar, por argumentoi se “bisedimet nuk do të kenë shumë kuptim” nëse secili prej tyre nuk përcakton objektiva të qarta dhe drejtimin që duhet të marrë procesi.

Zhao theksoi gjithashtu se reduktimi i rrezikut bërthamor nuk do të thotë domosdoshmërisht se vendet do ta “frenojnë konkurrencën e tyre në armatimin bërthamor”. Ai shtoi se udhëheqësit nuk trajtuan përdorimin e kërcënimeve bërthamore për të ushtruar presion ndaj vendeve të tjera. Megjithatë, Oppenheimer argumentoi se takimi duhet të shërbejë si burim “shprese të ripërtërirë” për ata që dëshirojnë të shohin kufizimin e armëve bërthamore.

Trump dhe Xi kanë shprehur publikisht në të kaluarën dëshirën e tyre për eliminimin e këtyre armëve dhe tani ekziston një rrugë për të nisur negociatat.

Ende nuk është caktuar një datë për bisedimet e ardhshme mbi çështjet bërthamore, por sipas një zyrtari të lartë të administratës amerikane, pritet që Departamenti i Shtetit të drejtojë delegacionin amerikan. /Përshtati "Pamfleti", nga CNNtrump putin dhe xi butoni i kuq bërthamor Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Kaos teknologjik në SHBA, shkarkohet shefi i sigurisë kibernetike në Shtëpinë e Bardhë 20 Nëntor 2026, 09:0309:03Rajoni dhe Bota Merr kthesë vetëvrasja e Jeffrey Epstein, analiza e re mjeko-ligjore ngre dyshime për vrasje 20 Nëntor 2026, 08:4508:45Rajoni dhe Bota Trump ndryshon lojën, presion evropianëve të bëjnë paqe me Moskën 20 Nëntor 2026, 08:2608:26Rajoni dhe Bota Inteligjenca Artificiale: Anthropic rrëzon nga froni OpenAI pas debutimit në bursë, të gjithë punonjësit bëhen milionerë brenda natës 20 Nëntor 2026, 08:1808:18Rajoni dhe Bota Putini ndez alarmin në kufirin e NATO-s, raketa pranë Polonisë pas bombardimit të Kievit; tre viktima dhe 15 të plagosur 20 Nëntor 2026, 07:4207:42Rajoni dhe Bota Kush fitoi dhe humbi nga takimi Trump–Putin–Xi? Analiza që zbulon ekuilibrat e rinj të pushtetit 19 Nëntor 2026, 22:4622:46Rajoni dhe Bota