Një familje paguan 500 euro qira çdo muaj dhe ndihet sikur po hedh para në erë. Një tjetër merr kredi për një apartament, paguan këst të ngjashëm, por pas disa vitesh kupton se banka do t'i marrë shumë më tepër se çmimi i banesës.
"Qiraja apo kredia" nuk është pyetje romantike për “të kesh shtëpinë tënde”. Është një vendim financiar që mund të përcaktojë sa liri do të keni për 10, 20 apo 30 vjet.
Në Shqipëri, debati bëhet edhe më i ashpër sepse çmimet e apartamenteve janë rritur me ritme që nuk i ndjekin pagat. Në Tiranë, por gjithnjë e më shumë edhe në qytete të tjera, një çift me të ardhura mesatare përballet me një treg ku prona shitet shtrenjtë, qiratë rriten shpejt dhe kredia paraqitet shpesh si rruga e vetme për të mos mbetur përgjithmonë qiramarrës. Por “e vetmja rrugë” është pikërisht fraza që duhet vënë në pikëpyetje. Tirana, e dyta në Europë për barrën e qirasë ndaj pagës 9 Gusht, 08:49 Qiraja apo kredia: llogaria që shpesh fshihet
Krahasimi i drejtë nuk është thjesht: qiraja 500 euro kundrejt këstit 500 euro. Kësti i bankës është vetëm një pjesë e faturës. Prona kërkon parapagim, shpenzime noteriale, vlerësim, sigurim, mobilim, mirëmbajtje dhe, herë pas here, riparime që nuk i zgjidh dot me një telefonatë pronarit.
Nëse një apartament kushton 120 mijë euro dhe banka financon 80 për qind të vlerës, blerësi duhet të gjejë të paktën 24 mijë euro nga kursimet. Kësaj shume i shtohen kostot e kontratës dhe shpenzimet e para të banesës. Për një familje që mezi arrin të kursejë, kjo nuk është një pengesë e vogël. Është porta e mbyllur e tregut të pronës.
Më pas vjen interesi. Një kredi afatgjatë mund ta bëjë këstin mujor të duket i përballueshëm, por koha ka çmim. Sa më i gjatë afati, aq më shumë rritet shuma totale që i paguhet bankës. Një kredi për 25 ose 30 vjet nuk duhet gjykuar nga kësti i muajit të parë, por nga totali që del nga xhepi deri në fund. Qiratë e papërballueshme po "përzënë" familjet e reja nga Tirana
14 Gusht, 07:18 Nga ana tjetër, qiraja nuk ndërton pronësi, por blen fleksibilitet. Qiramarrësi mund të ndryshojë zonë, qytet apo banesë nëse ndryshon puna, familja ose niveli i të ardhurave. Ky fleksibilitet ka vlerë të madhe, sidomos për të rinjtë, profesionistët me kontrata të pasigurta dhe familjet që nuk e kanë të qartë se ku do të jetojnë pas pesë vitesh.
Kur kredia ka kuptim ekonomik
Kredia mund të jetë zgjedhje e arsyeshme kur plotësohen disa kushte konkrete, jo kur blihet nga paniku se “nesër do të bëhet më shtrenjtë”. Para së gjithash, të ardhurat duhet të jenë të qëndrueshme dhe të dokumentuara. Një këst që konsumon pjesën më të madhe të pagës nuk është siguri. Është rrezik i paketuar si pronë.
Një prag i kujdesshëm është që kësti i kredisë, së bashku me sigurimin dhe shpenzimet bazë të banesës, të mos gëlltisë mbi një të tretën e të ardhurave neto familjare. Nëse familja ka të ardhura 1,500 euro në muaj, një barrë banese prej 700 apo 800 eurosh e bën çdo problem tjetër - mjekësi, shkollë, papunësi, biznes i dobët - një goditje serioze.
Kredia ka më shumë logjikë edhe kur banesa planifikohet të përdoret për një periudhë të gjatë. Nëse dikush synon të qëndrojë në të njëjtin qytet për 10 vjet ose më shumë, kostot fillestare shpërndahen në kohë dhe pronësia mund të krijojë një aset real. Por edhe këtu duhen hequr syzet rozë: një apartament nuk është automatikisht investim fitimprurës. Çmimet mund të ngecin, zona mund të humbasë interes, ndërsa shitja e shpejtë shpesh vjen me kompromis në çmim. Parapagimi është një tjetër filtër i rëndësishëm. Nëse për ta siguruar atë duhet të shteroni çdo kursim ose të merrni borxh të ri nga të afërmit, blerja nis me këmbën e gabuar. Fondi i emergjencës duhet të mbetet i paprekur. Një pronar pa para rezervë është më i ekspozuar se një qiramarrës me kursime.
Norma e interesit nuk është detaj me shkronja të vogla
Shumë kredi kanë norma të ndryshueshme ose periudha ku kushtet ndryshojnë. Klienti duhet të kërkojë me shkrim se çfarë ndodh me këstin nëse norma rritet, cilat janë komisionet, sa kushton mbyllja e parakohshme dhe cili është interesi efektiv total. Nuk mjafton reklama me një përqindje që duket e ulët.
Banka nuk është këshilltar familjar. Ajo shet një produkt financiar dhe llogarit rrezikun e saj. Detyra e qytetarit është të llogarisë rrezikun e vet, pa u tunduar nga premtime të përgjithshme për vlerësim të përjetshëm të pronës.
Kur qiraja është vendimi më i mençur
Qiraja shpesh trajtohet si humbje, por kjo është një gjykim i cunguar. Edhe interesi i kredisë, sigurimi, mirëmbajtja dhe taksat janë para që nuk kthehen. Diferenca është se qiramarrësi paguan për përdorimin e një banese pa marrë përsipër rrezikun e plotë të pronës.
Për një person që sapo ka nisur punën, që mund të emigrojë, të ndërrojë qytet ose të ketë të ardhura të paqëndrueshme, qiraja mund të jetë forma më e lirë e mbrojtjes financiare. Edhe nëse qiraja duket e lartë, ajo mund të kushtojë më pak se një parapagim i bllokuar dhe një kredi që nuk mund të përballohet në rast krize. Të paktën 600 euro në muaj/ Shtëpitë me qira bëhen "mollë e ndaluar" për shqiptarët 9 Gusht, 08:29 Ka edhe një arsye tjetër: kursimi. Nëse qiraja është dukshëm më e ulët se kostoja e plotë e pronësisë, diferenca mund të kursehet ose të investohet. Problemi është se kjo kërkon disiplinë. Pa të, argumenti “do të marr qira dhe do të kursej” mbetet vetëm një justifikim për të mos marrë vendime.
Qiramarrësi, megjithatë, duhet të kërkojë kontratë të qartë. Tregu informal i qirave i lë shumë familje në mëshirë të pronarit: rritje e papritur çmimi, kërkesë për lirimin e banesës dhe mungesë përgjegjësie për defekte serioze. Një marrëveshje me afat, pagesa të provueshme dhe përcaktim i detyrimeve nuk janë luks. Janë minimumi i mbrojtjes.
Tregu shqiptar po i shtyn njerëzit drejt vendimeve të nxituara
Rritja e çmimeve ka krijuar një presion psikologjik të fortë. Agjentë, reklama dhe biseda familjare përsërisin të njëjtin mesazh: bli tani, sepse nesër nuk blen dot. Ndonjëherë ky paralajmërim mund të jetë real. Por po aq real është fakti se një blerje e gabuar, në zonën e gabuar dhe me kredi të papërballueshme, mund të kthehet në barrë për dekada.
Duhet parë edhe cilësia e ndërtimit, infrastruktura, dokumentacioni dhe kostot e administrimit. Një apartament i lirë në letër mund të rezultojë i kushtueshëm nëse ka probleme me legalitetin, izolimin, ujin, ashensorin apo transportin. Çmimi për metër katror nuk e tregon të gjithë historinë. Një në tri familje me ndihmë ekonomike merr subvencion për dritat/ Qiraja po i lë jashtë skemës
13 Prill, 12:40 Në këtë treg, mungesa e informacionit të krahasueshëm favorizon palën që e njeh më mirë lojën: zhvilluesin, ndërmjetësin, bankën. Blerësi duhet të mos mjaftohet me fjalën “mundësi e mirë”. Duhet të kërkojë dokumente, të krahasojë oferta dhe të llogarisë skenarë të pakëndshëm, jo vetëm variantin ideal.
Një provë e thjeshtë para firmës
Para se të zgjidhni, bëni një simulim të ndershëm: çfarë ndodh nëse njëri prej jush humb punën për gjashtë muaj? Çfarë ndodh nëse kësti rritet? Çfarë ndodh nëse ju duhet të zhvendoseni? Nëse përgjigjja është se do të merrni borxh për të paguar borxhin, kredia nuk është ende gati për ju.
Krahasoni koston totale të pronësisë për pesë dhe dhjetë vjet me qiranë për të njëjtën zonë. Mos harroni të futni parapagimin, interesin, mirëmbajtjen, sigurimin dhe fondin e emergjencës. Nëse merrni kredi, mbani hapësirë për pagesa shtesë kur është e mundur, sepse ulja e principalit herët mund të kursejë para të konsiderueshme në fund.
Vendimi i mirë nuk është ai që duket më i respektueshëm në sytë e të tjerëve. Është ai që nuk ju lë pa frymë më datën 5 të çdo muaji. Shtëpia mund të presë derisa llogaria të dalë e sigurt; liria financiare, sapo humbet, kthehet shumë më vështirë. /CNA Lajme ekskluzive nga CNA
Doni te informoheni te paret per lajme ekskluzive? Bashkohuni me grupin tone ne Facebook duke klikuar ketu.